Кіріспе

Komet (неміс тілінде "комета") (HSK 7) – Екінші дүниежүзілік соғыста нацистік Германияның Кригсмаринінің коммерциялық рейдтер жасауға арналған көмекші крейсері. Кригсмаринінде Schiff 45 деп аталса, Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінде Raider B деп аталды. Оңтүстік Тынық мұхитында бір сәтті рейд жасағаннан кейін, 1942 жылдың қазан айында Атлантика мұхитына шығуға тырысқанда британдық моторлы торпеда қайығымен батып кетті.

Құрылыс және қайта құру

1937 жылғы 16 қаңтарда Бремендегі Deschimag A. G. Weser кеме жасаушылығында "Эмс" сауда кемесі ретінде Norddeutscher Lloyd (NDL) компаниясы үшін құрылысы аяқталды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол реквизицияланды, Hamburg қаласындағы Howaldtswerke кемешілігінде көмекші крейсерге айналдырылып, 1940 жылғы 2 маусымда Kriegsmarine қатарына қабылданып, қолданысқа кірді. Кеменің ұзындығы 115,5 метр, ені 15,3 метр, суға бату тереңдігі 6,5 метрді құрады. Кеме екі дизельді қозғалтқышпен жабдықталған, олар оған сағатына 30 шақырымға дейін (16 түйін) жылдамдық сыйлады. Коммерциялық шабуылшы ретінде "Комет" алты 15 см, бір 7,5 см, бір 3,7 см және төрт 2 см зениттік қаруларымен, сондай-ақ алты торпедалық түтікшемен қаруландырылды. Ол сонымен қатар миналар орнатуға арналған 15 тонналық шағын, жылдам қайық ("Метеорит", "LS2" класынан) және Arado 196 A1 гидроұшағын да алып жүрді.

Тынық мұхит аралығына шығу

Нацистік Германия мен Кеңес Одағы арасындағы ұзақ келіссөздерден кейін, кеңестік тарап Германияға Тынық мұхитына қол жеткізу үшін Солтүстік теңіз жолы арқылы өтуге рұқсат берді. Екі ел Молотов-Риббентроп пактісіне (Шығыс Еуропаны бөлісетін құпия хаттамалармен) және жария етілмеген коммерциялық келісімге (әскери және азаматтық көмек туралы кең ауқымды келісімге) қол қойғанмен, Кеңес Одағы бейтараптық сырын сақтауды қалады, сондықтан құпиялылық қажет болды. "Комет" Солтүстік теңіз жолына жіберілгенге дейін, оның алдыңғы бөлігі арнайы күшейтілді және мұзды суларда жүзуге жарамды пернемен жабдықталды. Капитан зур Зе (кейін Контерадмирал) Роберт Эйсеннің басқаруымен HSK7, 3 шілдеде 1940 жылы Готенхафеннен (қазіргі Польшадағы Гдыня) 270 адамнан тұратын экипажымен алғашқы шабуылдық сапарына шықты. Содан кейін ол тағы Солтүстік Мұзды мұхитқа қарай жол тартты. Сол кездегі шартты түрде бейтарап болған Кеңес Одағының келісімімен, "Комет" бастапқыда Норвегия жағалауында кеңестік мұзжарғыш "Семен Дежнев" кейпінде жүріп өтті. Кейіннен "Иосиф Сталин" де оған көмек көрсетті. Тынық мұхитына жеткен соң, Эйсен Жапонияның Ламутрик аралына жетіп, қазан айының ортасында "Орион" мен "Кулмерленд" кемелерімен кездесті. Стратегиялық кеңестен кейін үш капитан бірлесіп жұмыс істеуге келісті, одақтас сауда кемелерінің көпшілігі өткен Жаңа Зеландия мен Панама бағытына назар аударуға шешім қабылдады. Олар жапондық маскировканы таңдады – "Комет" пен "Кулмерленд" кемелерінің корпусына "Manyo Maru" және "Tokio Maru" деген атаулар жазылды.

Оңтүстік Тынық мұхит суларында рейдтер

Қарашаның басында "Комет" Жапонияда қайтадан жабдықталды және жанармай толтырды, жапондық сауда кемесі "Манио Мару" кейпінде. Ол "Орион" кемесімен ("Майебаши Мару" болып маскировкаланған) және "Кулмерленд" көмекші кемесімен ("Токио Мару" кейпінде) бірге операция жүргізді. 25 қарашада олар екі кемемен бірге "Холмуд" атты жағалау кемесін батырды. Осы кезде "Комет" 140 күннен бері теңізде болды және Эйссен соғыс күнделігінде қарсыласқа кездеспегендіктен депрессияға түскенін және көңілінің тоңғанын жазды. Желтоқсан айында "Комет" пен "Орион" Науру аралының суларында кездейсоқ кездесіп, арал жанында фосфат жүктеуді күтіп тұрған, жалпы салмағы шамамен 41 000 тонна болатын бес одақтас сауда кемесін батырды. Осы кемелердің үшеуі – "Триона", "Винни" және "Комата" – 6 және 7 желтоқсан аралығында "Комет" тарапынан батырылды, нәтижесінде 500-ден астам тұтқынға алынды; тұтқындар бірнеше күннен кейін Эмирау аралына жеткізілді.

Науруға шабуыл

Желтоқсанның соңында Эйссен Рабаул портының кіреберісінде миналық дала орнатуды жоспарлады. Миссия үшін арналған "Метеорит" қайығының қозғалтқышы істен шыққандықтан ол жоспарынан бас тартуға мәжбүр болды. Бұл оқиға 1941 жылдың 1 қаңтарында Эйссеннің контрадмирал шеніне көтерілуіне де әкелді. Науруға жасалған шабуылдан кейін (соғыс кезінде Тынық мұхиты аймағындағы немістердің ең ірі жетістігі болған шабуыл) "Кометке" оңтүстікке жаңа бағыт белгілеп, Үнді мұхитын кесіп өтіп, одақтас кит аулаушылардың болуын анықтау бұйрығы берілді. Бірнеше ай нәтижесіз іздеуден кейін, кеме 1941 жылдың 16 ақпанында Антарктида жағалауына жетті. Ал 6 наурызда француздық Кергелен аралдарында тоқтады, онда басқа неміс көмекші кемесі "Пингвинмен" қысқа кездесу өтті.

Атлант мұхиты мен Галапагос аралдарындағы операциялар

Үнді мұхитында одақтас кемелерді іздеу сәтті болмады; бірнеше айдан кейін Эйсен Панама каналына қарай жүзіп кетті, жақында Kriegsmarine жоғары қолбасшылығынан әскери қимылдарға ашылған Панамерикандық қауіпсіздік аймағында көбірек конвойлар табуға үміттенді. 1941 жылдың 14 шілдесінен 25 шілдесіне дейін "Комет" кемесі "Аннелизе Эссбергер" неміс жүк кемесімен Туамоту архипелагының жанында жабдықталды. Осы кезде "Комет" Осака Шосен Кайша желісінің "Рёку Мару" кемесі ретінде жасырынған болатын. 14 тамызда кеме Галапагос аралдарының жанында британдық "Австралинд" жүк кемесімен кездесіп, оны батырды. Үш күннен кейін неміс крейсері голландиялық 7,300 тонналық "Кота Нопан" жүк кемесімен кездесті, ол 2,000 тоннадан астам қалайы және марганецті тиеп алып жүрген. Оның құнды жүгі болғандықтан, жабдықтау кемесі батырылмай, қолға түсірілді. 19 тамызда "Комет" "Девон" жүк кемесімен кездесіп, оны батырды.

Комета табылды

HK Komet кемесінің қираған қалдықтары 2006 жылдың шілдесінде Кап-де-ла-Гаг үсынынан теңіз археологы Иннес Маккартни тауып алды, ал 2007 жылы оны басқарған команда зерттеді. Кеме екі бөлікке бөлініп, төңкерілген күйде жатыр, оның орталық бөлігінің үлкен бөлігі оны батырған жарылыстан қирап кеткен. Ол судың түбінде жатыр.