Кіріспе

Батыстық Чжоу династиясының ертедегі билеушісі Чжоу герцогы Вэнь, көбінесе Чжоу герцогы деп танылатын, Чжоу династиясының ертедегі патшалық отбасының мүшесі болды. Ол ағасы У патшасы құрған мемлекетті бекітуде маңызды рөл атқарды. Ол жас немересі Чэн патшаның қабілетті және адал регенті ретінде танылды, сондай-ақ Үш гвардия көтерілісін сәтті басып, Шығыс Қытайда Чжоу әулетінің мызғымас билігін орнатты. Ол сонымен қатар, "И Цзин", "Өлеңдер кітабы" және "Чжоу рәсімдері" еңбектерін жазған Қытай мәдениетінің батыры ретінде танылады.

Өмір

Оның жеке аты Дан (旦) болды. Ол Чжоу патшасы Вэнь мен Тай Си патшайымының төртінші ұлы еді. Оның үлкен ағасы Бо Йикао әкесінен бұрын қайтыс болды (адам жегендердің құрбаны болды деп есептеледі); екінші үлкені шамамен 1046 ж. Мүй шайқасында Шан әулетін жеңіп, У патшасы болып таққа отырды. У патшасы өз туыстары мен ізбасарларына көптеген феодалдық иеліктерді бөліп берді, ал Дан қазіргі Луоянға жақын Чжоу тайпасының иелігін алды. У патша билікке келгеннен кейін үш жыл өткен соң қайтыс болды және патшалықты өзінің жас ұлы Ченгке мирас қалдырды. Чжоу герцогы регенттікке ие болып, патшалықты өзі басқарды. Бес жылдың ішінде Чжоу герцогы Үш гвардияны және басқа да көтерілістерді жеңіп бағындырды.

Тәжірибелік тұрғыдан алғанда, Чжоу герцогы өзінің ағасының феодалдық жүйесін кеңейтіп, заңдастырды. Нақты геомантиялық қағидаларға сәйкес салынған Чэнчжоу, Ченг патшасының, Шан аристократиясының және императорлық биліктің символы болған тоғыз қазандық үйі болды, ал герцог бұрынғы астанасы Хаоцзиннен патшалықты басқаруын жалғастырды. Ченг ересек болғаннан кейін, Чжоу герцогы тақтан мінсіз түрде бас тартты.

Мұра

Герцогтың сегіз ұлы патшадан жер алды. Ең үлкен ұлы Лу жерін алды, екіншісі әкесінің Жоу билігін мұрагерлік етті. Кейінгі ғасырларда императорлар Жоу герцогін ізгіліктің үлгісі деп есептеді және оны қайтыс болғаннан кейін құрметті лақаптармен атады. Императрица У Цзетянь өзінің қысқа ғұмырлы 8 ғасырлық Екінші Жоу династиясын оның құрметіне атап, оны "Құрметті және ізгі патша" (Баодэ Ван) деп атады. 1008 жылы Чжэньцзун императоры герцогқа қайтыс болғаннан кейін "Үлгілі мәдениет патшасы" атағын берді. Ол сондай-ақ "Бірінші дана" деп те белгілі болды. 2004 жылы қытай археологтары оның қабір кешенін Шаньси провинциясының Цишань ауданында тапқан болуы мүмкін екенін хабарлады.

Түстер құдайы

Чжоу әміршісі "Арман құдайы" деп те аталады. "Аналектілерде" Конфуций: "Мен қаншалықты төмендеп кеттім! Чжоу әміршісін армандағанымнан бері көп уақыт өтті" деген. Бұл Чжоу әміршісінің мемлекеттік идеалдарының жойылуын қағыну ретінде түсіндірілді, бірақ кейіннен әдеби мағынасында қабылданды. Қытай жырларында, егер біреуге маңызды оқиға болса, Чжоу әміршісі оған арман арқылы хабар береді: сондықтан қытайша "Чжоу Гонгты армандау" деген сөз бар. "Чжоу Гонгтың арманды түсіндіруі" (қытайша: 周公解夢, пиньинь: Zhōu gōng jiěmèng) оған жатқызылады.

Ұрпақтар

Чжоу герцогының ұрпақтарының негізгі желісі оның тұңғыш ұлынан, Лу мемлекетінің билеушісі Бо Циннің үшінші ұлы Ю (魚) -дан тараған, оның ұрпақтары Донгье (東野) тегін қабылдады. Чжоу герцогының ұрпақтары Удзинг Боши (五經博士; Wǔjīng Bóshì) атағын алды. Чжоу герцогының 72 буын ұрпақтарының бірінің шежіресін Сун Лян зерттеп, түсіндірген. Лю ханның Кингфу (慶父) арқылы туған ұлы Менцийдің атасы болды. Ол Лу мемлекетінің ханзадасы Янның (魯煬公) ұрпағы, ал ханзада Ян – Чжоу герцогының ұлы Бо Циннің ұлы еді. Бұл шежіре Менцийдің әулеттік тарихында (孟子世家大宗世系) кездеседі. Чиан Кайшы сияқты Жикоу Цзянь (немесе Цзянь) әулеті Цзян Шицзиден тараған. Ол 17 ғасырда Фэнхуа ауданына көшіп келген, ал оның ата-бабалары 13 ғасырда Солтүстік Қытайдан шығып, Оңтүстік-Шығыс Қытайдың Чжэцзян провинциясына қоныстанған. Цзянь әулетінің алғашқы атасы – Чжоу герцогының үшінші ұлы, ол б.з.д. 12 ғасырында өмір сүрген.

Пайдаланылған әдебиеттер

Бушин, Никита (2022) Чжоу герцогының түс жорамалдары. Окленд, Жаңа Зеландия: Purple Cloud Press