Кіріспе

Бангладеште мемлекеттік лауазымдарға саяси сайлаулар Бангладеште ұлттық деңгейде бір палаталы заң шығару органы сайланады. Бір палаталы "Жатио Сангшад" – ұлттық парламент деген мағынаны білдіреді, ол 350 мүшеден тұрады, оның 300 мүшесі бес жылдық мерзімге тікелей ұлттық сайлау арқылы бір мандатты округтерде сайланады, ал 50 орын әйелдерге бөлінген, олар биліктегі партия немесе коалиция тарапынан таңдалады. Премьер-министр – үкімет басшысы. Мемлекет басшысы – президент, ол Ұлттық Парламент тарапынан сайланады. Бангладеш президенті – рәсімдік лауазым және мемлекетті басқаруға ешқандай ықпал етпейді. Бангладеште 1991 жылғы сайлаудан бері қалыптасқан де-факто екі партиялық жүйе бар. Бұл екі үстем саяси партия немесе коалиция бар дегенді білдіреді – Бангладеш Авами Лигасы және Бангладеш Ұлттық Партиясы, басқа партияның туымен сайлауда көпшілік дауысқа қол жеткізу өте қиын. Дегенмен, Джатия партиясы (Эршад) да жылдар бойы сайлауда жетістікке жетіп, бірнеше жергілікті және қалалық сайлауда жеңіске жетті, сондай-ақ 2014 жылдан бері БҰҰ-ның бойкотынан кейін басты оппозициялық партия болып табылады.

Тарихи мәлімет

1972 жылы қабылданған Конституция Бангладешті парламенттік республика деп жариялады. Бірақ 1975 жылы атқару билігі Президенттікке ауыстырылып, Ұлттық Парламент (Джатио Сангшад) және Премьер-министрдің өкілеттіктері тек заң шығарумен шектелді. Бұл жүйе 1991 жылға дейін сақталды, содан кейін қабылданған он екінші түзету мемлекетті парламенттік жүйеге қайтарды. 1971 жылдан бері 11 парламенттік сайлау және халықтың тікелей дауысымен 3 президенттік сайлау өтті.

Сайлау жүйесі

Бангладеш Парламенті (Jatiya Sangsad) бес жылдық мерзімге сайланатын 350 мүшеден тұрады. Олардың 300-і бір мандаттық аумақтық сайлау округтерінде көп дауыс алған үміткерді жеңісші деп жариялау жүйесі бойынша сайланады. Қалған 50 орын әйелдерге бөлінген және 300 мүшенің дауысымен пропорционалдық өкілдік принципі бойынша толтырылады. Бөлінген орын саны жылдар бойы өзгертіліп, 8-ші Парламент кезінде 30-дан 45-ке, ал 9-шы Парламент кезінде 45-тен 50-ге дейін арттырылды.

1973 жыл

1973 жылғы жалпы сайлау 1973 жылдың 7 наурызында өтті. Әйелдер үшін 15 орын сақталған.

1979 жыл

1979 жылғы жалпы сайлау 1979 жылдың 18 ақпанында өтті. Әйелдерге 30 орын қорытылған.

1986 жыл

1986 жылғы жалпы сайлау 1986 жылдың 7 мамырында өтті. Әйелдер үшін 30 орын сақталған.

1988 жыл

1988 жылғы жалпы сайлау 1988 жылдың 3 наурызында өтті. Әйелдер үшін 30 орын сақталған.

1991 жыл

1991 жылғы жалпы сайлау 13 қаңтарда өтті. Әйелдер үшін 30 орын сақталған.

1996 жыл

Басты оппозициялық партия – Бангладеш Авами Лигасының бойкотына байланысты, Бангладеш Ұлттық партиясы 1996 жылғы ақпан айында өткен жалпы сайлауда қарсылығыз жоқ жеңіске жетті. Бірақ, наразылықтар ортасында, олар Авами Лигасының бастапқы талаптарына көнуге мәжбүр болды, парламентті таратып, 13-ші түзету қабылданғаннан кейін бейтарап уақытша үкімет басшылығымен сайлау өткізді. Бангладеш Авами Лигасы 1973 жылдан бері алғаш рет 1996 жылғы маусым айында өткен жалпы сайлауда көпшілік мандатқа 5 орын жетпей, коалициялық үкімет құрып жеңіске жетті.

2001 жыл

БНП парламентте үштен екі көпшілікті құрып, 2001 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жетті.

2008 жыл

Бангладеш Авами лигасы парламентте үштен екі көпшілікті алып, 2008 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жетті.

2014 жыл

2014 жылғы жалпы сайлауда Авами лигасы 2014 жылдың 5 қаңтарында 154 даусыз орынның 127-сін автоматты түрде жеңімпаз деп жарияланды. Қалған даусыз орындардан Роушан Ершад басқаратын Джатия партиясы 20 орынды жеңіп алды, JSD үш орынды, Жұмысшылар партиясы екі орынды және Джатия партиясы (Манжу) бір орынды жеңіп алды. Зорлық-зомбылық пен оппозицияның сайлауды бойкоттауы салдарынан сайлауға қатысу деңгейі 22% құрады. 147 орынның 139-ының нәтижесі жарияланды, нәтижесінде Авами лигасы 105 орынды, Джатия партиясы 13 орынды, Жұмысшылар партиясы төрт орынды, JSD екі орынды, ал Тариқат федерациясы мен БНФ әрқайсысы бір орыннан жеңіп алды.

2018 жыл

2018 жылғы 30 желтоқсанда өткен жалпы сайлауда сайлауға қатысу деңгейі 80% құрады. Премьер-министр Шейх Хасина басшылығындағы Бангладеш Авами лигасы 302 мандатпен төртінші рет үкіметтік партия ретінде жеңіске жетті. Жатия партиясы 26 мандат алып, басты оппозициялық партия атанды.

2024 жыл

2024 жылғы 7 қаңтарда өткен жалпы сайлауда оппозицияның бойкоты салдарынан сайлауға қатысу 40% құрады (дегенмен, қатысу 10% төмен болғаны туралы әңгімелер тарады). Премьер-министр Шейх Хасина басшылығындағы Бангладеш Авами лигасы 223 орынмен биліктегі партия ретінде 5-інші мерзімге жеңіс одіс алды, ал тағы екі партия (Жатия партиясы және Тринамұл БНП) 6 орынға ие болды. Саяси партиялардан өзге, тәуелсіз кандидаттар барлығы 63 орын жеңіп алды.

Президент сайлауы

Тәуелсіздік алғаннан бастап 1991 жылғы конституциялық реформаға дейін Президент халықтың тікелей дауысымен сайланды, алайда бұл тек үш рет болды – 1978, 1981 және 1986 жылдары. 1991 жылы конституциялық реформадан және парламенттік демократияға қайта оралғаннан кейін Президенттің лауазымы көбінесе рәсімдік сипатқа ие болды. Президент Ұлттық Парламентте (Жатия Сангсад) дауыс беру арқылы сайланады. Президенттік мерзім бес жылды құрайды, бірақ олар ізбасары сайланғанға дейін лауазымда қалады. Осы жүйе бойынша сайлаулар 1991, 1996, 2001, 2002, 2009, 2013 және 2018 жылдары өтті.

1978 жыл

1978 жылғы Бангладеш президенттік сайлауы 3 маусымда 1978 жылы өтті. Бұл президент лауазымына алғашқы тікелей сайлау болды, себебі бұрынғыда осы лауазымға Джатия Сангсад сайлаған болатын. Сайлау қорытындысы Зыяр Рахманның жеңісімен аяқталды, ол дауыстардың 76,6%-ын алды. Сайлауға қатысқандардың саны 54,3% құрады.

Үміткер | Партия | Дауыс | %
---|---|---|---
Зыяр Рахман | Бангладеш Жатиятабади майданы | 15 733 807 | 76,6
М. А. Г. Османи | Ганатантрик Ойкья Джоте | 4 455 200 | 21,7
Басқа сегіз үміткер | | 342 554 | 1,7
Жарамсыз/бос дауыстар | | 354 010 | –
Барлығы | | 20 885 571 | 100

1981 жыл

1981 жылғы Бангладеш президенттік сайлауы 1981 жылғы 15 қарашада өтті. Сайлау қорытындысы бойынша, қазіргі президент міндетін атқарушы Абдус Саттар (Бангладеш Ұлттық партиясы) 65,5% дауыс алып, Авами Лигасының басты қарсыласы Камал Хоссейнді жеңіске жетті. Дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың саны 54,3% құрады.

Кандидат | Партия | Дауыс | %
---|---|---|---
Абдус Саттар | Бангладеш Ұлттық партиясы | 14 203 958 | 65,5
Камал Хосейн | Бангладеш Ауами лигасы | 5 636 113 | 26,0
Мұлалана Мұхаммедұлла | Тәуелсіз | 388 741 | 1,8
М. А. Г. Османи | Тәуелсіз | 293 637 | 1,4
М. А. Жалил | Жатия Саматтантрик Дал | 248 769 | 1,1
Мұзаффар Ахмед | НАП (М) CPB | 224 188 | 1,0
33 басқа кандидат | | 682 154 | 3,2
Жарамсыз/бос дауыстар | | 332 524 | –
Барлығы | | 22 010 084 | 100

1986 жыл

1986 жылғы Бангладеш президенттік сайлауы 1986 жылдың 15 қазанында өтті. Нәтижесінде 1983 жылы әскери төңкерістен кейін қызметке келген Хусейн Мұхаммед Эршад жеңіске жетті. Эршад 54,9% сайлауға қатысумен 84,1% дауыс алды. Бірақ сайлау даулы болды, өйткені барлық ірі оппозициялық кандидаттар оны бойкоттады және бұзушылықтар туралы хабарлар тарады. КандидатПартияДауыс саны%Хусейн Мұхаммед ЭршадЖатия партиясы21 795 33784,1Маулуна МұхаммадуллаТәуелсіз1 510 4565,8Сейд Фарук РахманБангладеш Азаттық партиясы1 202 3034,6Басқа тоғыз кандидат1 408 1955,4Жарамсыз/бос дауыс380 745–Барлығы26 297 337100