Кіріспе

Құранның 75-ші тарауы – Ал-Қияма немесе Ал-Қияма (القيامة, al qiyāmah), «Қайта тірілу» немесе «Өліктердің қайта тірілуі» деген мағынаны білдіреді. Бұл Құранның жетпіс бесінші тарауы (сūра), онда 40 аят (аях) бар.

Хадис

Хадис (حديث) – сөзбе-сөз «сөз»; Ислам пайғамбары Мұхаммедтің (ﷺ) айтқан сөздері немесе дәстүрі, иснад арқылы расталған; сирамен бірге олар сүннетті құрайды және шариғатты ашып көрсетеді, ал тафсир – Құранды түсіндіруге арналған араб сөзі. Құранның ең алғашқы және ең маңызды түсіндірмесі Мұхаммедтің (ﷺ) хадистерінде табылады, сондықтан оны зерттегенде белгілі бір сүреге қатысты хадистерді қарастыру маңызды. Саид ибн Жубайр (р.а.) риуаят етті: Ибн Аббас (р.а.) Алланың былай деген сөзін түсіндірді: «(Құранды) тездету үшін тіліңді қозғалма!» (75:16). Ол: «Алланың Елшісі (ﷺ) уахиды ауырлықпен қабылдады және уахи келе жатқанда ерінін жылдам қозғайтын» деді. Ибн Аббас (р.а.) ерінін қозғайды: «Мен сіздердің алдарыңызда Алланың Елшісінің (ﷺ) ерінін қозғағандай қозғаймын». Саид (р.а.): «Мен Ибн Аббастың (р.а.) ерінін қозғағанын көргендей, мен де ерінімді қозғаймын», – деп ерінін қозғайды. Ибн Аббас (р.а.) былай деді: «Сондықтан Алла «(Құранды) тездету үшін тіліңді қозғалма!» (75:16-17) деп уахи етті. Оның мағынасы – біз оны жинап, саған (яғни, Мұхаммедке (ﷺ)) оқу мүмкіндігін береміз». Яғни, Алла оның (ﷺ) сол уақытта уахи етілген Құранның бір бөлігін жаттап алып, оқуын қамтамасыз етеді. Алланың сөзі: «Және біз оны (яғни, Құранды) сенің (Мұхаммедке (ﷺ)) арқылы Жәбірейіл (ғ.с.) арқылы оқығанда, содан кейін оның оқылуын тыңда!» (75:18) дегені – «оған құлақ сал және үнсіз бол» дегенді білдіреді. Содан кейін «Оны ашып көрсету біздің міндетіміз» (75:19) дегені – «оның мағынасын тілің арқылы түсіндіру бізге жүктеледі» дегенді білдіреді. Содан кейін Алланың Елшісі (ﷺ) Жәбірейіл (ғ.с.) келгенде оны тыңдайтын, ал ол кеткеннен кейін Жәбірейілдің (ғ.с.) оқығандай оқитын». Ибн Аббас (р.а.) риуаят етті, Алланың былай деген сөзіне қатысты: «(Құранды) тездету үшін тіліңді қозғалма!» (75:16). Жәбірейіл (ғ.с.) Алланың Елшісіне (ﷺ) уахи келгенде, ол (ﷺ) тілін және ерінін қозғайтын, және бұл жағдай оған өте қиын болды. Бұл қозғалыс уахи келіп жатқанын көрсететін. Сондықтан Алла Таурат сүресінде, басталатыны: «Мен Қиямет күніне ант етемін» (75) деген аяттарды уахи етті: «(Құранды) тездету үшін тіліңді қозғалма! Оны (Құранды) саған жинау және жаттап оқу мүмкіндігін беру біздің міндетіміз» (75:16-17). Ибн Аббас (р.а.) былай деді: «Оны (Құранды) саған жинау және жаттап оқу мүмкіндігін беру біздің міндетіміз дегені – «біз оны уахи еткенде, тыңда. Содан кейін оны түсіндіру бізге жүктеледі», яғни, «оны тілің арқылы түсіндіру бізге жүктеледі» дегенді білдіреді. Сондықтан, Жәбірейіл (ғ.с.) Алланың Елшісіне (ﷺ) келгенде, ол (ﷺ) үнсіздік сақтап тыңдайтын, ал періште кеткеннен кейін Пайғамбар (ﷺ) оны Жәбірейілдің (ғ.с.) оқығандай оқитын».