Кіріспе
Момо – тибет және непал асханаларындағы буға пісірілген, іші толтырылған қыймақ, ол көршілес Бутан және Үндістанда да кең таралған. Момо көбінесе Оңтүстік Азия тағамдарында қолданылатын дәмдеуіштер мен шөптердің әсерінен дайындалған ачар деп аталатын соуспен беріледі. Оны жхоль момо деп аталатын сорпа түрінде де пісіруге болады, онда сорпа ачардан, қызанақ, кунжут тұқымы, бұрыш, зире және кинза қоспасынан жасалады, немесе моктух – қайнатылған шошқа/бүйвол сүйектерінен және түрлі шөптер мен көкөністерден дайындалады.
Momos are a type of steamed filled dumpling in Tibetan and Nepali cuisine that is also popular in neighbouring Bhutan and India. Momos are usually served with a sauce known as achar influenced by the spices and herbs used within many South Asian cuisines. It can also be cooked as soup versions known as jhol momo where the broth is made from achar using a mixture of tomatoes, sesame seeds, chillies, cumin and coriander or mokthuk from boiling pork/buffalo bones mixed with various herbs and vegetables.
Шығу тегі
"Момо" атауы – тибет тіліндегі མོག་མོག (mok mok) сөзінің дыбыстық транскрипциясы. Бұл тибет сөзі қытай тілінен алынған болуы мүмкін. Момо (馍馍) – Қытайдың солтүстік-батыс диалектілерінде бидайдан жасалған будақталған нан мен бауырсақтарды атау үшін дәстүрлі түрде қолданылады. Мо (馍) сөзінің өзі бидай ұнынан жасалған тағамдарды немесе манту (馒头) – будақталған нанды білдіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, қытайлықтар будақталған нанның іші толтырылған немесе толтырылмаған түрлерін ажыратпаған, дейді. Сунь әулеті тұсында (10-13 ғасырлар) баози (包子) термині пайда болғанға дейін. Дегенмен, Қытайдың шығыс аймақтарында, мысалы, Цзянсу және Шанхай провинцияларында манту қазіргі күні екі мағынаны да білдіреді. Непал Бхаса тілінде моме (मम) сөзі бумен пісіруді білдіреді. Непалда момо тарихы 14 ғасырға дейін жетеді. Гималай момосының Непалдың Катманду аңғарынан Тибетке, немесе керісінше тарағаны әлі анықталған жоқ. Бұл тағам алғаш рет Непалдың Катманду аңғарындағы Невар қауымы арасында танымал болғандықтан, Непал саудагерлерінің рецептін Тибеттен алып, Непалға әкелген деген болжам кең таралған. Кейбір деректер бойынша, момоны 15 ғасырдың соңында Тибет патшасына үйленген непалдық Невар ханшайымы Тибетке әкелген деседі, себебі Невар тілінде, Непалдың ең көне тілдерінің бірінде, моме сөзі бумен пісіруді білдіреді. 1959 жылғы Тибет көтерілісінен кейін көптеген тибеттіктер Үндістанға көшіп, момо рецептерін де алып келді. Ішкілігі: Непалда момоның ішінде ұсақ туралған капуста, сәбіз, соя ұнтағы, картоп, жалпақ бұршақ (лильва кахори) немесе чайота (искуш) қолданылады. Ірімшік: Көбінесе жаңа піскен ірімшік (панир) немесе дәстүрлі жұмсақ чхурпи пайдаланылады. Бұл түрі Шығыс Непалда жиі кездеседі. Хоа: Сүт қызығынан жасалған және қант қосылған момолар Катманду аңғарында десерт ретінде танымал. Қамыр дөңгелек, жалпақ пішіндерге оралады. Іштік қоспа дөңгелек қамырдың ішіне жарты ай немесе туған ай пішіндес қалтаға салынады. Дәмді әрі шырынды момо жасау үшін майлы ет таңдалса, құрғақ етке аздап май қосылады. Кейін қайнатылған сорпа (сүйек немесе көкөніс негізінде) үстінен буға пісіріледі. Момоны будан кейін табада қуыруға немесе майда қуыруға болады.