Кіріспе
Птолемей Египтінің Клеопатра II Филометр Сотейра патшайымы (грекше: Κλεοπάτρα Φιλομήτωρ Σωτείρα, Клеопатра Филометр Сотейра; шамамен б.з.д. 185 – б.з.д. 116/115) – б.з.д. 175 жылдан б.з.д. 115 жылға дейін екі тікелей ағасымен күйеулікте және қызымен билік құрған Египет патшайымы, көбінесе ағасы Птолемей VIII-мен бәсекелестікке түскен. Ол алғашқы билігінде б.з.д. 164 жылға дейін Птолемей VI Филометр, оның алғашқы күйеуі және ағаларының үлкені, сондай-ақ Птолемей VIII Евэргетес II, кіші ағасымен бірге билік жүргізді. Екінші рет билік құрғанда б.з.д. 163 жылдан Птолемей VI қайтыс болғанға дейін, яғни б.з.д. 145 жылға дейін онымен бірге биледі. Содан кейін ол кіші інісі Птолемей VIII-ге үйленді және қызы Клеопатра III-мен бірге биледі. Б.з.д. 131 жылдан б.з.д. 127 жылға дейін Египеттің жалғыз билеушісі болды. Оның б.з.д. 124 жылдан б.з.д. 116/5 жылға дейінгі соңғы билігі де Птолемей VIII және Клеопатра III-пен бірлесіп билеумен өтті.
Cleopatra II Philometor Soteira
Cleopatra II Philometor Soteira (Greek: Κλεοπάτρα Φιλομήτωρ Σωτείρα, Kleopatra Philomētōr Sōteira; c. 185 BC – 116/115 BC) was a queen of Ptolemaic Egypt who ruled from 175 to 115 BC with two successive brother husbands and her daughter—often in rivalry with her brother Ptolemy VIII. She co ruled during her first reign, until 164 BC, with Ptolemy VI Philometor, her first husband and the older of her brothers, and Ptolemy VIII Euergetes II, her younger brother. During her second reign she co ruled again with Ptolemy VI from 163 BC until his death in 145 BC. She then ruled with her younger brother, Ptolemy VIII, whom she married, and her daughter Cleopatra III. She was sole ruler of Egypt from 131 BC to 127 BC. Her final reign from 124 BC to 116/5 BC was also spent in coregency with Ptolemy VIII and Cleopatra III.
Ерте өмір (175-тен бұрын)
Клеопатра II Птолемей V-тің және, ықтимал, Клеопатра I-нің қызы болған. Егер ол Клеопатра I-нің қызы болса, онда ол Птолемей VI Филометордың және Птолемей VIII Эуэргет II Трифонның толық қарындасы еді; әйтпесе, олардың туған қарындасы еді. Көп ұзамай ол екеуінің де кезек-кезек ағаларына тұрмысқа шықты.
Бірінші корейгенттік (175131 б.з.д.)
Анасы Клеопатра I 177/6 жылы қайтыс болғаннан кейін, Клеопатра II шамамен 175 жылы ағасы Птолемей VI Филометорға үйленді. Клеопатра II, Птолемей VI және олардың кіші інісі Птолемей VIII Эуэргет Фискон 170 жылдан 164 жылға дейін Мысырды бірлесіп биледі. 169–168 жылдары бауырларының анасының туысы Сирияның Антиох IV Мысырға шабуыл жасады. Птолемей VI Филометор 169 жылы қысқа уақытқа Александрияның сыртында Антиох IV-ке қосылды, бірақ одан кейін бауырларымен одақтасып, оған қарсы бұрылды. Римнің араласуымен Антиох IV Мысырды басып алу әрекетінен ақырында бас тартты. 164 жылы Клеопатра II мен оның күйеуі Птолемей VIII тарапынан уақытша биліктен қуылды, бірақ 163 жылы қайтадан билікке келді. Осыдан кейін Птолемей VIII Мысырдағы регенттік өкілеттігінен алынып, Киринеяның патшасы болды. Птолемей VI 145 жылы Сириядағы жорықта қайтыс болды. Клеопатра II кіші інісі Птолемей VIII Эуэргет II Фисконға үйленуге келісті, ол таққа отырды. Оның Клеопатра II-ге үйленгені туралы мәліметтер бар, бірақ жаңа дәлелдер оның әлеуетті мұрагер ретінде сақталғанын және шамамен 143 жылы Александрия Ұлының атымен аталатын жұртшысы болғанын көрсетеді; ол кейінірек інісі тарапынан жойылды. Клеопатра II Птолемей VIII-ге шамамен 143 жылы Птолемей Мемфит есімді ұл тақты. 142 жыл мен 139 жыл аралығында Птолемей VIII Клеопатраның кіші қызы, оның немересі Клеопатра III-ке үйленді. Ол тез арада екі ұл, болашақ патшалар Птолемей IX Сотер мен Птолемей XI Александр және үш қыз дүниеге келтірді. Бұл жағдайлар Клеопатра II мен Птолемей VIII арасындағы бәсекелестікті күшейтті деп есептеледі.
Жалғыз билік (132/1127 б.з.д.)
Клеопатра II б.з.б. 132/1 жылы Птолемей VIII-ге қарсы көтеріліс бастады және оны және Клеопатра III-ті б.з.б. 131 жылдың соңында Александриядан қуды. Клеопатра II б.з.б. 127 жылға дейін Александрияда жалғыз билеуші ретінде билік етті. Птолемей VIII Мысырдың бір бөлігінің адалдығын сақтап, сол жерден билігін біртіндеп кеңейтті. Б.з.б. 127 жылы ол Александрияны басып алды, Клеопатра II Сирияға қашуға мәжбүр болды, онда ол қызы Клеопатра Тея және күйеу баласы Деметрий II Никатормен қосылды. Соңғысы анасына тиімді қолдау көрсетпеді, себебі Птолемей VIII оған Селевкидтер тағы үшін қарсылас қойды.
Екінші корейгенттік (124-116/5 б.з.д.)
124 жылы II Клеопатра мен VIII Птолемейдің қоғамдық татуласуы жарияланды. Осыдан кейін ол ағасы мен қызымен бірге б.з.д. 116 жылдың маусымына дейін бірлесіп биледі, сол кезде Птолемей қайтыс болды. Жақында болған азаматтық соғыстың салдарынан туындаған қақтығыстарды емдеу мақсатындағы рақымшылық жарлықтарының бірінде Клеопатра II-нің өлтірілген ұлы Птолемей Мемфит 118 жылы Неос Филопатор құдайы ретінде қасиетті деп жарияланды. Птолемей VIII патшалықты Клеопатра III және олардың ұлдарының біріне қалдырды. Александриялықтардың тілегімен Клеопатра III өзінің үлкен ұлы Птолемей Латиросты өзінің серігі ретінде таңдады. II Клеопатра б.з.д. 116 жылдың қазан айына дейін тарихи жазбалардан жоғалып кетті, сондай-ақ мүмкін тағы бір қызы Береника да болды.
Эпитет
II Клеопатра 175–164 және 163–145 жж. бауыры және бірге билеген Птолемей VI Филометордың әйелі ретінде «Филометор» («Ана құдайға сүйіспеншілік») атағын алды. II Клеопатра 145–132/1 және 124–116 жж. бауыры және бірге билеген Птолемей VIII Эуэргет Фисконның әйелі ретінде «Эуэргетис» («Игілікке ие құдайша») атағын алды. II Клеопатра 132/1–127 жж. жеке билік құрған кезінде және 116–116/5 жж. үстем монарх ретінде «Филометор Сотейра» («Ана құдайға сүйіспеншілікпен құтқарушы») атағын алды.