Кіріспе
Грекия аралы Тинос (Τήνος) – Эгей теңізінде орналасқан Грекия аралы. Ол Кикладтар архипелагының құрамына кіреді. Ең жақын аралдар – Андрос, Делос және Миконос. Жер аумағы және 2021 жылғы халық санауы бойынша 8 934 тұрғыны бар. Тинос гректер арасында Панагия Евангелистрия шіркеуі, 80-ге жуық жел диірмендері, шамамен 1000 көркем көгершіндер үйі, 50 белсенді ауыл және Эксомвурго тауындағы венециялық бекіністерімен әйгілі. Тинос аралында грек православтық және католик халқы бірге өмір сүреді, сонымен қатар арал Николаос Гизис, Яннулис Халепас және Никифорос Литрас сияқты мүсіншілер мен суретшілерімен де танымал. Арал Киклад аралдарының географиялық орталығына жақын орналасқан. Панагия Евангелистрия шіркеуінің құдіретті деп есептелетін Қасиетті Марияның иконасын ұстауының арқасында Тинос жыл сайынғы қажылықтың орталығы болып табылады, ол Қасиетті Марияның ұйықтауы күні (15 тамыз, грек тілінде Декапентавгустос) күні өтеді. Көптеген қажылар құлшыныстың белгісі ретінде паромнан шіркеуге қолдары мен тізелерімен жетеді.
Tinos (Τήνος ) is a Greek island situated in the Aegean Sea. It is part of the Cyclades archipelago. The closest islands are Andros, Delos, and Mykonos. It has a land area of and a 2021 census population of 8,934 inhabitants. Tinos is famous amongst Greeks for the Church of Panagia Evangelistria, its 80 or so windmills, about 1,000 artistic dovecotes, 50 active villages and its Venetian fortifications at the mountain, Exomvourgo. On Tinos, both Greek Orthodox and Catholic populations co exist, and the island is also well known for its sculptors and painters, such as Nikolaos Gysis, Yannoulis Chalepas and Nikiforos Lytras. The island is located near the geographical center of the Cyclades island complex, and because of the Panagia Evangelistria church, with its reputedly miraculous icon of Virgin Mary that it holds, Tinos is also the center of a yearly pilgrimage that takes place on the date of the Dormition of the Virgin Mary (15 August, Dekapentavgoustos in Greek). Many pilgrims make their way the from the ferry wharf to the church on their hands and knees as sign of devotion.
Тарих
Ежелгі заманда арал Тенос (Τῆνος) деп аталып, сондай-ақ көптеген бұлақтары болғандықтан Гидроусса/Гидроэсса (Ὑδροῦσσα, Ὑδρόεσσα) және жыландары көп болғандықтан Офиосса (Ὀφιοῦσσα) деп те аталыпты. Борейдің ұлдары осы аралда Гераклдың қолынан қаза тапқан деген әңгіме бар. Ксеркс I Грекияға шапқанда тениандықтар парсы флотында қызмет етуге мәжбүр болды, бірақ тениандық трирема Саламис шайқасынан (б.з.д. 480 ж.) алдын ала қашып, гректерге қосылды. Сондықтан тениандықтардың есімі Дельфидегі үш аяқты тұғырға парсыларды жеңген грек мемлекеттерінің тізіміне жазылды. Паузаний тениандықтардың аты Платая шайқасында шайқасқан гректердің қатарында Олимпиядағы Зевс мүсініне де жазылғанын айтады. Кейін тениандықтар Делиан лигасының құрамына кірді және Сицилия жорығы кезінде Афинаның бағынышты одақтастары ретінде еске алынады. Олар жыл сайын 3600 драхма салық төлеп, олардың жақсы жағдайда екенін көрсетеді. Александр Ферейлік біраз уақытқа Тенос аралын басып алды, ал кейіннен Марк Антоний оны родостықтарға берді. Константинопольді төртінші крест жорығы басып алғаннан кейін Тинос жеке венециялық азаматтар басқарған бірнеше аралдың бірі болды және Андреа Гизиге тиесілі болды. Оның мұрагерлері 1390 жылға дейін оны иеленді, содан кейін отбасы тармағының соңғы мүшесі Тинос пен Миконосты Венецияға қалдырды. 1715 жылға дейін Венеция билігінде болды, содан кейін Тинос Осман империясының құрамына кірді (Осман-Венеция соғысын қараңыз). Осман дәуірінде Ыстындел деп аталды. Османдықтар Тиносты 1821 жылға дейін иеленді, содан кейін тұрғындары Грекияның Тәуелсіздік соғысына қосылды. Осы кезеңде аймақта қарақшылық күшейді. 1825 жылы Архипелагта, Александрияда және Сирия жағалауында қарақшылыққа қарсы операциялар жүргізген шағын эскадрильяның жетекші кемесі болды. 1826 жылдың 27 шілдесінде кембриялық қайықтар Тинос аралында қарақшыларды ұстап, мистиконы бомбалап өртеп жіберді. Бес қарақшы қаза тауып, бірнешеуі жараланды. 15 тамыз күні 1940 жылы бейбіт уақытта грек крейсері Элли Тинос портында итальяндық Дельфино суасты қайығы зәкірде тұрғанда батып кеткенін еске түсіреді. Элли Успень мерекесіне қатысып жатқан. Атылған үш торпеданың бірі Эллидің бір қазандығының астына тиді, ол өртеніп суға батты. Тоғыз офицер мен теңізші қаза тауып, 24-і жараланды. Сол суасты қайық портта зәкірленген жолаушылар кемелері M/V Elsi және M/V Hesperos-ты торпедалауға тырысты. Бұл әрекет сәтсіз аяқталды және торпедалар порттың бір бөлігін ғана зақымдады.
География
Тинос аралының ландшафты әртүрлі. Солтүстік жағалаудағы Панормос және Колимбитра жағалауларынан бастап, Оңтүстік жағалаудағы Киония, Агиос Яннис О Портос және Агиос Состис дейін Тиноста көптеген жағажайлар бар. Цикняс – Ливада ауылының төменінде орналасқан аралдың ең биік тауы. Экзобурго тауы ерекше, оның тік беткейлі келбеті Альп тауларында көрінетіндей, дөңгелек Киклад аралдарынан өзгеше. Цикняс пен Экзобурго арасында Фалатадос жемісті жазығы жатыр. Бұл аймақ аралда бірегей, себебі оның салыстырмалы түрде тегіс жері (шамамен биіктікте) аралда сирек кездеседі. Осы себепті ол аралдағы әуежай құрылысы үшін ыңғайлы кандидат болды. Мельтеми желдері және Фалатадос, Стени ауылдарының тұрғындарының алаңдаушылығы жобаны тоқтатты. Волакс маңындағы ландшафт – алып тастармен, кейбіреулері көп қабатты ғимараттардай болатын, керемет және ерекше. Волакс ауылы осы ландшафттың орталығында орналасқан. Батысында Пиргос тауларын қоршаған тауларда жасыл мәрмәр кездеседі. Тинос аралының барлық жерінде арал тұрғындары тастан ерекше нәрселер жасап шығарған. Барлық төбелер тас қабырғалармен террассаланған, ал әрбір ауыл жақын маңдағы көршілерімен қатар тас қабырғалар арасында салынған тас жолдармен байланысты. Аралдың минералды ресурстарына мәрмәр, Верде антико, асбест және Волакс (сонымен қатар Волакас деп те аталады) маңындағы гранит кені кіреді.
Облыс
Тинос провинциясы (Επαρχία Τήνου) Киклад аймағының провинцияларының бірі болған. Оның аумағы қазіргі облыстық бірлікпен бірдей болды. 2006 жылы таратылды.
Көлік
Тинос үш порты бар, оның біреуі жолаушыларға арналған жылдам қайықтар үшін, ал екеуі жолаушылар мен автомобильдерді басқа порттарға, соның ішінде Миконосқа (35 минут), Пирейге, Рафинаға, Андросқа және Сироска тасымалдайтын паромдар мен жылдам қайықтар үшін. Агиос Фокас жағажайына жақын жерде, Тинос қаласынан шамалы қашықтықта тікұшақ алаңы орналасқан. Тинос қаласын аралдың басқа ауылдарымен байланыстыратын жүйелі автобус қатынасы бар.