Кіріспе

Тейниді тұтқындау туралы жарлық – Авраам Линкольн зерттемелеріндегі болжамдық пікір қақтығысы. Бұл аргументке сәйкес, 1861 жылдың мамыр айының соңында немесе маусым айының басында президент Линкольн АҚШ Жоғарғы Сотының Бас судьясы Роджер Б. Тейниді құпия түрде тұтқындауға бұйрық берген, бірақ аталған жоспардан бас тарған. Тұтқындау ордері Тейнидің Ex parte Merryman ісіндегі айналым судьясы ретіндегі шешіміне жауап ретінде шығарылған, онда Линкольннің хабеас корпустың күшін тоқтатуы конституцияға қайшы деп табылған. Тарихшы Брайан МакГинти қорытындылайды, егер Тейниді тұтқындау жоспары болған болса, ол Линкольннің тарапынан ойсыздық пен қоздырғыштық болар еді, себебі бұл саяси шиеленісті күрт күшейтер еді. МакГинти, Линкольннің барлық маңызды өмірбаяндары сияқты, тұтқындауға ешқандай бұйрық болмағанын тұжырымдайды. 76-77 беттер.

Тарих және дәлелдер

Бірден-бір бастапқы дереккөз – 1880-жылдары Линкольннің досы, күзетшісі және Колумбия округінің АҚШ маршалы болған Уорд Хилл Ламонның қолжазбасы. Ламонның "Ex Parte Merryman" ісі бойынша жазған қысқаша тарихындағы қолжазбаға сәйкес:

Әкімшілік мұқият қарастырғаннан кейін Бас судьяны тұтқындауға шешім қабылдады. Оны тұтқындауға ордер берілді. Содан кейін оны кім тұтқындау керек және қайда қамауға алу керек деген сұрақ туды. Бұл Президенттің, егер одан басқа бұйрық келмесе, тұтқындауды өз қалауынша жүргізуі жөніндегі нұсқаумен жасалды. Ламонның сөзіне қарағанда, ордер ешқашан орындалмаған, себебі оның себебі көрсетілмеген. Қолжазба 1880-жылдарға жатады және Хантингтон кітапханасындағы Ламонның қағаздары жинағында сақталады. Тейнидің 1872 жылы Самуэль Тайлер аяқталмаған автобиографиясынан дайындаған естеліктері Бас судьяның тұтқындалудан қорқып жүргенін көрсетеді. Тайлердің айтуынша, Тейни заңдық ұлының үйінен шығып, сот залына бағыт алғанда: «Түнге дейін Форт-Макгенриде тұтқындалуым мүмкін, бірақ мен өз міндетімді орындау үшін сотқа барамын» деген. 74-бет.

Ламонның оқиғасы 1970-жылдардың басында Гарольд Хайманның «Кемістіксіз одақ» кітабында жарияланды. Джеффри Роджерс Хаммель «Құлдарды азат ету, еркін адамдарды құлдыққа салу» кітабында сияқты, кейбір жазушылар бұл оқиғаға сенімділік танытты. 1980 және 1990-жылдары Франсис Либердің екінші құжаты ордер туралы мәлімет бергені айтылды. Бұл бұрынғы еңбектегі қате нөмірлеу салдарынан болды. Қателікті Хантингтон кітапханасының қолжазбалар кітапханашысы Джон Родехамель анықтады. Бұл қате туралы хабардар болғаннан кейін Джеффри Хаммель Ламонның дәлелсіз баянын «сенімді емес» деп сипаттады. Президент Линкольннің Тейниді тұтқындау мүмкіндігін қарастырып, кейін бас тартқаны Кен Бернстің «Азамат соғысы» атты телефильмінде қысқаша айтылды және ол Public Broadcasting Service (PBS) телеарналарында көрсетілді.

Дау

Бір сын – Ламон сенімді емес дереккөз, оны Чаунси Блэк жазған Линкольннің 1872 жылғы өмірбаянына атын бергені үшін еске алады. Президенттің ұлы Роберт Тодд Линкольн бұл өмірбаянына жағымсыз баға берді және оның сырлылығының жетіспеуі үшін сынады. Екінші жағынан, хабеас корпус қолжазбасы 1880-ші жылдардың ортасында, Ламон өзінің екінші кітабы – «Абрахам Линкольн туралы естеліктер» жұмысын істеп жүрген кезде жазылған. Ол кітап қайтыс болғанда толыққан жоқ (Ламонның қызы оның аяқталған бөліктерін қайтыс болғаннан кейін жариялау үшін өңдеді). Бұл екінші кітап Линкольн зерттеушілері арасында жоғары бағаланады және көптеген танымал Линкольн анекдоттары мен цитаталарының негізгі көзі болып табылады. Тейнидің ордері туралы оқиға осы екінші кітапта кездеспейді. Тағы бір сын – Ламонның әңгімесін растайтын ордердің көшірмесі немесе басқа да құжаттар табылмады. Линкольн әкімшілігі кезінде бірнеше көрнекті саяси қарсыластар тұтқындалды, оның ішінде жетекші «Копперхед» конгрессмен Клемент Валландигам және кем дегенде бір федералды судья – Колумбия округінің АҚШ округтік сотының судьясы Уильям Мэтью Меррик – тоқтатуды елемегені үшін үй қамауына алынды. «Мерримен» шешімінен кейін бірнеше солтүстік газеттері Тейниді тұтқындауға шақырды.