Кіріспе

1933 жылғы Фриц Лангтың фильмі
1933 жылы Фриц Ланг түсірген фильм

Даму

Норберт Жак доктор Мабузедің алғашқы кітаптарын сол кездегі Еуропадағы басқа да танымал триллерлер стилінде жазды, мысалы Ник Картер, Фантомас және Фу Манчу. Жак бұл кітаптардың ерекшеліктерін кеңейтіп, Ваймар Германиясына қатысты сын-пікірлерді қосты. 1930 жылы Жакқа кинопродюсер жаңа доктор Мабузе фильмі үшін, әйел қарсыласы бар сюжет дамытуды ұсынды. Бұл Жакты "Мабузе колониясы" атты жаңа роман жазуға итермеледі. Романда Фрау Кристин есімді кейіпкер Мабузенің өсиетінің көшірмесін алады, онда ол болашақтағы терроризм мен қылмысқа толы әлемді құру жоспарлары жазылған. Фильм мен Жактың кітабы бірдей уақытта жарық көрді. Фильмде Жактың еңбегі еске алынбады. "Доктор Мабузенің өсиеті" – "Доктор Мабузе құмар ойыншы" фильмінің тікелей жалғасы болып табылады және инспектор Ломанн кейіпкері бар "M" фильмімен байланысты.

Алдын ала өндіріс

Көптеген актерлер мен түсірілім тобының мүшелері Лэнгпен оның бұрынғы фильмдерінде жұмыс істеген. Рудольф Клейн-Рогге доктор Мабузе рөлін қайта ойнады, осы рөлді ол "Доктор Мабузе - құмар ойыншы" фильмінде де орындаған болатын. Клейн-Рогге Лангтың бұрынғы фильмдерінде де ойнаған, олардың ішінде "Тағдыр", "Нибелунгтер сағасы", "Метрополис" және "Шытырман оқиғалар" фильмдері бар. Отто Верникке Лангтың "М" фильмінен инспектор Ломанн рөлін қайта ойнады. Клаус Поль Ломаннның көмекшісі Мюллер рөлін сомдайды. Поль Лангтың "Айдағы әйел" фильмінде және "М" фильмінде эпизодтық рөлде ойнаған.

Түсірілім

Лэнг 1932 жылдың соңында және 1933 жылдың басында «Д-р Мабузедің өсиеті» фильмін түсірді, оны бүкіл әлемге көрсетуді қалады. Фильмде оқ ату, өрт немесе жарылыс керек болғанда Лэнг көбінесе нақты қару қолданды. Бастапқы сахнада, ток тоқылған кезде, каскадер оқ атуды орындады. Оператор Фриц Арно Вагнер Лэнг өзінің командасына қауіп тудырғандықтан, өндірістің басым бөлігін үреймен өткізгенін айтты. «Le Testament du docteur Mabuse» деп аталған француз тіліндегі нұсқасын фильм түсіріліп бітпеген кезде Францияда Лотар Вольф өңдеді.

Өндірістен кейінгі

Фильм үшін Лэнг алғаш рет композиторға тапсырма берді. Ханс Эрдман ашылу тақыбын және профессор Баумның ақылынан адасқан сәттерінде орындалған музыканы жазды. Фильмдегі саундтрек көңілді алдап тұр. Француз тіліндегі нұсқасы Еуропа бойынша таратылды. 1933 жылы неміс тіліндегі фильмнің мажар тіліндегі тұсаукесерінде Variety басылымы фильмнің «американдық детективтік фильмдердің әсерін анық көрсететінін» жазды. Оқиға тым созылыңқы, тіпті Фриц Ланг сияқты шебер режиссер оның кейбір жерлерінде баяу болып қалуына жол бере алмады. Босли Кроутер 1943 жылы The New York Times газетінде фильм туралы теріс пікір жазып, «бұл жақсы, ескі фильм, жақсы ойналған және әдемі түсірілген, бірақ бәрібір тозығы жеткен антиквариат» деді. 1973 жылы қайта шығарылғанда сол газет фильмге оң баға беріп, «ол 1970 жылдардың басындағы жағдайды ұмыттыратын сенсациялық суреттер ағынын ұсынады» және «Бұл «Мабуз» алдыңғы фильмге осындай сиқыр берген сюрреалистік эффектілер мен көзді алаңдататын галлюцинациялардан айырылса да, Лангтың шеберлігімен жасалған суреттері мен шоктарына толы» деп жазды. Кейіннен Зигфрид Кракэуэр «Калигариден Гитлерге дейін» еңбегінде фильмді «бір-бірін бейтараптандыратын қайталанатын шок эффектілеріне» кінәлады, бұл «күштілікке емес, көңілсіздікке әкеледі». Ол фильмді Лангтың 1931 жылғы «М» фильмінен нашар деп санайды. Дегенмен, ол фильмдегі бірнеше сахналарды сипаттап, Лэнгтің «ең қарапайым нәрселерден қорқыныш туғызатын керемет дарынына» тоқталады. Ол сондай-ақ көрерменнің өзімен сәйкес келетін күшті жақсы кейіпкердің жоқтығына назар салады, өйткені қылмыстық ұйымды жойған полиция капитаны – «жеңісінің моральдық мәні жоқ» түссіз бюрократ. Егер фильмді көретіндердің бірі қылмыскерлер мен нацистер арасындағы аллегориялық байланысты сезсе, олар нацистерге қарсы тұру үшін ешкімге жүгіне алмайды. Кракэуэр былай деп жазады: «Лангтың фильмдерінде жиі болатындай, заң жеңіске жетіп, заңсыздық жарқырайды. Бұл антинацистік фильм нацистік рухтың әлсіз саналарға әсер ету қабілетін көрсетеді». Қазіргі заманғы сыншылардың фильмге деген пікірі көбінесе оң. Channel 4 фильмге бестен төрт жұлдыз беріп, оны «сенсациялық қылмыс драмасы» деп сипаттады және «кейбір диалогтар қиын, ал актерлік өнердің көп бөлігі қазіргі көрермендерге жат». TV Guide журналы фильмге бес жұлдыздың бесеуін беріп, оны «көңілді, күмәндік тудыратын жалғасы» деп атады. Сыншы Леонард Мальтин фильмге төрттен үш жарым жұлдыз беріп, оны «Доктор Мабуздың ойыншысымен» салыстырып, «кем стильді, бірақ одан да қызықты» деді. AllMovie онлайн фильмдер базасы фильмге бес жұлдыздың төртеуін берді, «Лэнг полициялық драма, детектив және қорқыныш сияқты жанрларды араластырып, керемет кейіпкерлер мен суреттерге толы сирек кездесетін гибридтік фильм жасады» деп атап өтті.

Мұра

Фильм алғашқы көрсетілгеннен кейін, продюсер Сеймур Небензаль Бастер Китонның қатысуымен түсірілген "Шамп-Элизе патшасы" (1934) фильмінің өндірісі үшін "Д-р Мабуздың өсиеті" фильмінен көлік қуу сахналарын пайдаланды. Продюсер Артур Браунер киноиндустрияға кіруіне себепкер болған фильмдердің қатарында "Д-р Мабузе" фильмдерін атады. Ол ата-анасын түн ортасында қалдырып, "Мен көрген ең әсерлі фильм" деп сипаттағаннан кейін үйге оралған. Кейін Браунер "Д-р Мабузе" фильмдерінің құқықтарын сатып алып, Фриц Лэнгті "Д-р Мабуздің мың көзі" атты жалғасын түсіруге шақырды. Фильм 1960 жылы шықты және Лэнгтің режиссерлік карьерасының соңғы жұмысы болды. Браунер "Д-р Мабуздің мың көзі" фильмінен кейін тағы бірнеше "Мабузе" фильмдерін өндірді. Режиссер Клод Шаброл "Д-р Мабуздың өсиеті" фильмін кинорежиссер болуына түрткі болған басты шабыт ретінде атады. Шаброл 1990 жылы шыққан, "Мабузе" фильмінен шабыттанған туындысын "Dr. M" деп атады. Кристофер Нолан: "Менің ойымша, "Джокерді" жазуға кіріспес бұрын, інім Джонаға (Ноланның ағасы) Фриц Лэнгтің "Д-р Мабузе" фильмін көрсеттім".

Үй медиасы

The Testament of Dr. Mabuse фильмінің 1-аймақтық DVD-сі 2004 жылдың 18 мамырында The Criterion Collection компаниясы тарапынан шығарылды. Бұл DVD-жинағы екі дискіден тұрады және фильмнің неміс және француз тілдеріндегі нұсқаларын қамтиды. Киносыншы Дэйв Кехр неміс нұсқасының "шешімді нұсқа" екенін жазды. DVD-дегі неміс нұсқасы фильмнің шағын бөліктерінен айырылған және 121 минутқа созылады.