Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сөздің риторикалық дұрыс емес қолданылуы
Rhetorical misuse of a term
Катакрезис (грекше κατάχρησις, "шабуыл") бастапқыда семантикалық дұрыс емес қолдану немесе қателік дегенді білдіретін – мысалы, "militate" сөзін "азайту" мағынасында, "chronic" сөзін "ауыр" мағынасында, "travesty" сөзін "трагедия" мағынасында, "anachronism" сөзін "аномалия" мағынасында, "alibi" сөзін "ақталу" мағынасында қолдану сияқты – сөз немесе сөз тіркесінің қалыпты (немесе дәстүрлі) қолданысынан едәуір алшақтаумен қолданылатын түрлі сөздік тәсілдерге берілген атау болып табылады.
Catachresis (from Greek κατάχρησις, "abuse"), originally meaning a semantic misuse or error—e. g., using "militate" for "mitigate", "chronic" for "severe", "travesty" for "tragedy", "anachronism" for "anomaly", "alibi" for "excuse", etc.—is also the name given to many different types of figures of speech in which a word or phrase is being applied in a way that significantly departs from conventional (or traditional) usage.
Түрлі анықтамалар
Катакрезаның әдебиетте кездесетін әртүрлі сипаттамалары бар. Анықтамасы: Сәйкес сөз болмаған жағдайда, сөздер арқылы санаттардың шекарасын бұзу. Мысалы, орындықтың тіреуін "аяқ" деп атау. Күтілетін сөзді мағынасы мүлдем басқа, жартылай рифмалы (немесе дыбыстас) сөзбен алмастыру (малапропизм, шпунризм, афазия қараңыз). "Мен тойдым!" дегеннің орнына "Мен ашпын!" немесе "Мен аштықтан қиналып тұрмын!" деу. "Олар үй салады" орнына "Олар ат салады" деу. Бұрыннан бар сөздің немесе тіркестің күшпен қолданылуы. "Лорд Тимонның қалтасындағы ең суық қыс" – Шекспир, "Тимон Афиналық". Сөзді мағынасы белгісіз синониммен алмастыру (эвфемизммен салыстыру). "Жұмыссыз" дегеннің орнына "жұмыс іздеуші" деп айту.
There are various characterizations of catachresis found in the literature. Definition Example Crossing categorical boundaries with words, because there otherwise would be no suitable word. The sustainers of a chair being referred to as legs. Replacing an expected word with another, half rhyming (or a partly sound alike) word, with an entirely different meaning from what one would expect (cf malapropism, Spoonerism, aphasia). I'm ravished! for "I'm ravenous!" or for "I'm famished!" "They build a horse" instead of they build a house. The strained use of an already existing word or phrase. "Tis deepest winter in Lord Timon's purse" – Shakespeare, Timon of Athens The replacement of a word with a more ambiguous synonym (cf euphemism). Saying job seeker instead of "unemployed".
Әдебиеттегі қолданысы
Катакрезис көбінесе шектен тыс эмоцияны немесе жаттандыруды жеткізу үшін қолданылады. Ол барокко әдебиетінде және соңғы кезде дадаизм мен сюрреализм әдебиетінде ерекше көзге түседі.
Catachresis is often used to convey extreme emotion or alienation. It is prominent in baroque literature and, more recently, in dadaist and surrealist literature.
Философия мен сындағы қолданысы
Жак Дерриданың деконструкция идеяларында катакрезис – барлық мағына жүйелеріне ішкі қасиет болып табылатын бастапқы толық еместікті білдіреді. Оның пікірінше, метафора және катакрезис – философиялық дискурстың негізін құрайтын троптар. Постколониалдық теоретик Гайатри Спивак бұл терминді "әйелдер" немесе "пролетариат" сияқты топты бейнелеуді талап ететін "үлгі сөздерге" қатысты қолданады, бірақ "әйел" немесе "пролетариат" дегенге "нағыз" мысалдар жоқ. Сол сияқты, адамдарға таңылған және дұрыс емес деп танылған сөздер катакрезис болып табылады, яғни мағынасына кездейсоқ байланысы бар сөз. Кальвин Уорреннің "Онтологиялық террор: қаралық, нигилизм және эмансипация" еңбегінде катакрезис – Уорреннің қара дене фигурасын қиял-ойындарды жобалауға болатын ыдыс немесе құрал ретінде түсіндіру жолдарын көрсетеді. Негізінен, Франц Фаноның "Қара тері, ақ маска" кітабының 5-таравындағы "Қаралықтың фактісі" деген бөлімінен, "қара дене – метафизика талмай жоюға тырысатын бірде-бір нәрсеге форма береді" деген тұжырымнан шығады, онда "қара дене – формасыздыққа форма беретін құты сияқты". Катакрезис бейнелеуге келмейтін нәрсені (яғни, қаралықты ешнәрсе ретінде) орналастыру үшін фантастикалық кеңістік жасайды. 20 ғасырда басқа философтар да метафоралық "санаттық қателіктер" немесе "түрлердің қиылысуы" сияқты катакрезистің де эпистемология саласында ойды шатастыруға әкелуі мүмкін деген пікірді қабылдады. Олардың қатарында австралиялық философ Колин Мюррей Турбайн де бар. "Метафораның мифы" атты кітабында Турбайн метафораның қолданылуын байлық пен терең түсінікті білдіретін кез келген тіл жүйесі үшін маңызды деп санайды. Сонымен қатар, ол Батыс әлемінің қазіргі заманғы ғылыми материализміне тән бірнеше метафоралық конструкцияларды сөзбе-сөз түсіндірумен байланысты қауіптерді көрсетеді, соның ішінде: ғаламның механикалық Картезиандық және Ньютондық бейнелері – "машинадан" аспайтын нәрсе және "зат" пен "субстрат" ұғымдары.
In Jacques Derrida's ideas of deconstruction, catachresis refers to the original incompleteness that is a part of all systems of meaning. He proposes that metaphor and catachresis are tropes that ground philosophical discourse. Postcolonial theorist Gayatri Spivak applies this word to "master words" that claim to represent a group, e. g., women or the proletariat, when there are no "true" examples of "woman" or "proletarian". In a similar way, words that are imposed upon people and are deemed improper thus denote a catachresis, a word with an arbitrary connection to its meaning. In Calvin Warren's Ontological Terror: Blackness, Nihilism, and Emancipation, catachresis refers to the ways Warren conceptualizes the figure of the black body as vessel or vehicle in which fantasy can be projected. Drawing primarily from the "Look a Negro" moment in Frantz Fanon's Black Skin, White Masks, Chapter 5: "The Fact of Blackness", Warren works from the notion that "the black body provides form for a nothing that metaphysics works tirelessly to obliterate", in which "the black body as a vase provides form for the formlessness of nothingness. Catachresis creates a fantastic place for representation to situate the unrepresentable (i. e., blackness as nothingness). In the 20th century, other philosophers embraced the view that metaphorical "category mistakes" or "sort crossings" such as catachresis also have the potential of leading unsuspecting users into considerable obfuscation of thought within the realm of epistemology. Included among them is the Australian philosopher Colin Murray Turbayne. In his book The Myth of Metaphor, Turbayne argues that the use of metaphor is actually essential to any language system which claims to embody richness and depth of understanding. He also demonstrates, however, the dangers associated with literal interpretations of several metaphorical constructs which prevail in the modern scientific materialism of the Western world including: the mechanistic Cartesian and Newtonian depictions of the universe as little more than a "machine", and the concepts of "substance" and "substratum".