Епифаний Премудрый: өмірбаяны мен шығармашылығы

Кіріспе

Епифаний Премудрый (1420 ж. шамамен) – орыс православиелік монах және агиограф. Ол Радонеждік Сергийдің шәкірті болған. Тарихшы Серж Александрович Зенковскийдің айтуынша, Епифаний Пермдік Стефанмен, Радонеждік Сергиймен және суретші Андрей Рублевпен бірге "14-шы ғасырдың соңы мен 15-шы ғасырдың басындағы орыс рухани және мәдени жаңғыруын" көрсетеді.

Өмір

Эпифаний XIV ғасырдың бірінші жартысында Ростовта дүниеге келген. Жастығында ол Ростовтағы Григорий Богослов монастырына қосылды. Сол жерде ол қолжазбаларды көшіруді және иконалар салуды үйренді. Ол грек тілін және грек агиографиялық дәстүрлерін де меңгерген. Кейін ол 1337 жылы Радонеждік Сергий құрған Үшбірлік монастырына барып, ол жақта білім алды. Эпифаний көп саяхат етті, Мәскеу, Константинополь және Афон тауына барғаны мәлім. Сондай-ақ ол Сергийдің мақтау өлеңін жазған. Борис Клосс ол «Троица жылнамасының» авторы екенін айтады. Эпифаний әулие Сергийдің өмірін, қасиетті кісінің дүниеден өткеніне бір жыл өткен соң, өзінің естеліктері мен замандастарының айтқандарын еске түсіріп жазуға кіріскен. Ол Сергийдің қайтысынан 26 жыл өткен соң, яғни 1417-1418 жылдары жазуды аяқтады. Серб Пахомий (Пахомий Серб) бұл еңбекті қайта жазған, ол көбінесе қолжетімді. Сергийдің өмірі белгілі агиографиялық үлгілерді қатаң сақтайды және кітаптағы үзінділермен салыстырылатын бірнеше орын бар. Ол әулиенің рухани қасиеттеріне баса назар қойғандықтан, князь Дмитрий Донскоймен тығыз байланыста болғаны туралы көп айтпайды. Эпифаний қасиеттіліктің идеалды бейнесін көрсетуге ұмтылып, ұзақ сөздер арқылы оны жеткізген. Оның әдеби стилі «сөздерді тоқу» (pletienie sloves) деп аталды, ол көптеген жаңа сөздермен ерекшеленеді, онда Эпифаний көптеген есімдер мен сын есімдердің тіркесімдерін жасаған. Қарапайым адамның сөздері «Мәсіхтің құдіретімен жасалған қасиетті кісілердің істерінің ұлылығын жеткізе алмайды». Сергей Зенковский Эпифанийдің жазбаларын «орыс әдебиеті тарихындағы жаңа бет» деп бағалайды. Көптеген адамдар Эпифанийдің жаңа стиліне орыс сурет өнерінің дамуының әсер еткенін айтады, сондай-ақ Эпифаний грек суретшісі Теофанға зор құрметпен қараған. Теофанды білетін Эпифанийдің 1413 жылы Белозерский Кириллға жазған хаты, атақты икона суретшісі туралы маңызды мәліметтердің негізгі көзі болып табылады.

Epiphanius was born in Rostov in the first half of the 14th century. As a young man, he joined the monastery of Gregory the Theologian in Rostov. There he learned to copy manuscripts and paint icons. He would also have learned Greek and the Greek hagiographic traditions. Later he went to Trinity Monastery, a house founded by Sergius of Radonezh in 1337. Epiphanius travelled extensively, and is known to have visited Moscow, Constantinople and Mount Athos. and the Encomium of Sergius. Boris Kloss argues that he is also the author of the Trinity Chronicle. Epiphanius started to write the Life of Sergius a year after the death of the saint according to his own memories and his recollection of the accounts of other contemporaries. He finished the writings 26 years after the death of Sergius, i. e., around 1417–1418. There was a rewriting of the work by Pachomius the Serb (Пахомий Серб), which is usually more readily available. The Life of Sergius follows well established hagiographical conventions, and contains a number of parallels to scriptural passages. His focus is on the saint's spiritual qualities and therefore does not dwell on his close ties to Prince Dmitry Donskoy. Epiphanius was interested in portraying an idealized account of sanctity, and did so through lengthy panegyrics. His literary style was given the name pletenie sloves, or "the weaving/braiding of words", and is marked by an abundance of neologisms, in which Epiphanius liked to form a large number of noun or adjective noun combinations. The ordinary words of a common man " are incapable of expressing the greatness of the deeds done by holy men to the glory of Christ." Serge Zenkovsky hails Epiphanius' writings as "a new page in Russian literary history". It is often thought that Epiphanius' new style was influenced by the contemporary surge in Russian painting, and it has been noted that Epiphanius was a great admirer of Theophanes the Greek. A 1413 letter of Epiphanius, who knew Theophanes, to Cyril of Beloozero provides the principal source of information about the great icon painter.