Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістан провинциясы (1668–1947)
Province in India (1668–1947)
Бомбей президенттігі немесе Бомбей провинциясы, сондай-ақ Бомбей және Синд (1843–1936) деп аталды, Британдық Үндістанның әкімшілік бөлінісі (провинциясы) және кейіннен Үндістан доминионы болды, астанасы Бомбейдің жеті аралында пайда болған қалада орналасқан. Конкан аймағындағы алғашқы құрлық территориясы Басейн шарты арқылы алынды. Пуна жазғы астана болды. Бомбей провинциясының бастауы Бомбей қаласынан басталады, ол 1668 жылғы 27 наурыздағы Корольдік жарғы арқылы Англия королі II Карлдың Шығыс Үндістан компаниясына бергені, ол өз кезегінде 1661 жылғы 11 мамырда Португалия ханшайымы, Иоанн IV қызы Екатерина Брагансаның неке шарты арқылы корольдік қалыңдық ретінде Бомбейді алған еді. 1687 жылы Англиялық Шығыс Үндістан компаниясы Камбай шығанағындағы Сураттан батыс Үндістандық штаб-пәтерін салыстырмалы түрде қауіпсіз Бомбей портына көшірді. Питттің Үндістан заңы арқылы, Шығыс Үндістан компаниясы мемлекеттендірілгеннен кейін провинция Британдық Үндістанның басқа бөліктерімен бірге тікелей басқаруға алынды. Компания англо-маратха соғыстарынан кейін ірі аумақтық иеліктерге ие болды, Пешваның барлық иеліктері мен Гаеквадтың ықпал ету аймағының көп бөлігі 1818 жылға дейін кезең-кезеңмен Бомбей президенттігіне қосылды. Аден және Сокотра 1839 жылы Бомбейге бағындырылды, ал 1843 жылы Хайдарабад шайқасында Талпур әулетін жеңгеннен кейін Синд компанияға қосылды. Ең үлкен аумағында Бомбей провинциясы қазіргі Гуджарат штатын, Махараштра штатының батыс екі үшін бір бөлігін, оның ішінде Конкан, Деш және Кандеш бөлімдерін, сондай-ақ солтүстік-батыс Карнатаканы қамтыды; сонымен қатар Пәкістанның Синд провинциясы (1847–1935) және қазіргі Йеменнің Адені (1839–1932) кірді. Президенттікке қарасты округтер мен провинциялар тікелей британдық басқаруда болды, ал жергілікті немесе князьдік мемлекеттердің ішкі басқаруы жергілікті билеушілердің қолында болды. Дегенмен президенттік князьдік мемлекеттердің қорғауын және саяси агенттіктер арқылы олармен британдық қарым-қатынастарды басқарды. Бомбей президенттігі, Бенгал президенттігі және Мадрас президенттігі Оңтүстік Азиядағы британдық биліктің үш маңызды орталығы болды.
The Bombay Presidency or Bombay Province, also called Bombay and Sind (1843–1936), was an administrative subdivision (province) of British India and later the Dominion of India, with its capital in the city that came up over the seven islands of Bombay. The first mainland territory was acquired in the Konkan region with the Treaty of Bassein. Poona was the summer capital. The Bombay province has its beginnings in the city of Bombay that was leased in fee tail to the East India Company, via the Royal Charter of 27 March 1668 by King Charles II of England, who had in turn acquired Bombay on 11 May 1661, through the royal dowry of Catherine Braganza by way of his marriage treaty with the Portuguese princess, daughter of John IV of Portugal. The English East India Company transferred its Western India headquarters from Surat in the Gulf of Cambay after it was sacked, to the relatively safe Bombay Harbour in 1687. The province was brought under Direct rule along with other parts of British India through Pitt's India Act, after the nationalisation of the East India Company. Major territorial acquisitions were made by the company after Anglo Maratha Wars when the whole of the Peshwa's dominions and much of the Gaekwad's sphere of influence were annexed to the Bombay Presidency in stages up until 1818. Aden including Socotra were placed under Bombay in 1839, Sind was annexed by the company in 1843 after defeating the Talpur dynasty in the Battle of Hyderabad. At its greatest extent, the Bombay Province comprised the present day state of Gujarat, the western two thirds of Maharashtra state, including the divisions of Konkan, Desh & Kandesh, and also northwestern Carnataca; it also included Pakistan's Sindh Province (1847–1935) and Aden of present day Yemen (1839–1932). The districts and provinces of the presidency were directly under British rule, while the internal administration of the native or princely states was in the hands of local rulers. The presidency, however, managed the defence of princely states and British relations with them through political agencies. The Bombay Presidency along with the Bengal Presidency and Madras Presidency were the three major centres of British power in South Asia.
Ерте тарих
Батыс Президенттік деп аталған Президенттік аумағындағы алғашқы ағылшын қонысы 1618 жылы қазіргі Гуджарат штатындағы Сурат қаласында басталды. Онда Шығыс Үндістан компаниясы Моғол императоры Джахангирден алынған жарғымен қорғалған фабрика салды. 1626 жылы голландтар мен ағылшындар Португалиядан Конкан аймағындағы Бомбей аралын иеленуге сәтсіз тырысты, ал 1653 жылы португалдардан оны сатып алу туралы ұсыныстар жасалды. 1661 жылы Бомбей Англия Корольдігіне король Карл II-ге үйленген Браганса инфантасы Екатеринаның құдайы ретінде берілді. Англияда бұл сатып алуды осылай жеңіл бағалады, ал патшаның шенеуніктерінің басқаруы осылай сәтсіз болды, сондықтан 1668 жылы Бомбей Шығыс Үндістан компаниясына жылына 10 фунт төлеу шартымен берілді, және компания онда фабрика құрды. Арал берілген кезде, компанияға оны қорғау және сот төрелігін жүргізу өкілеттіктері берілді; еуропалық полк құрылды; және 1673 жылы голландтардың жоспарланған шабуылына тойтарыс беруге жеткілікті болған бекіністер салынды. Бомбейде ағылшын саудасы өскен сайын Сурат (1670 жылы Шиваджи тонаған) салыстырмалы түрде құлдырауға басталды. 1687 жылы Бомбей Шығыс Үндістан компаниясының Үндістандағы барлық иеліктерінің бас кеңсесі болды. Бірақ 1753 жылы Бомбей губернаторы Калькутта губернаторына бағынышты болды.
The first English settlement in the Presidency known as Western Presidency was begun in 1618 at Surat in present day Gujarat, when the East India Company established a factory, protected by a charter obtained from the Mughal Emperor Jahangir. In 1626 the Dutch and the English made an unsuccessful attempt to gain possession of the island of Bombay in the coastal Konkan region from Portugal, and in 1653 proposals were suggested for its purchase from the Portuguese. In 1661 Bombay was ceded to the Kingdom of England as part of the dowry of the infanta Catherine of Braganza on her marriage to King Charles II. So lightly was the acquisition esteemed in England, and so unsuccessful was the administration of the crown officers, that in 1668 Bombay was transferred to the East India Company for an annual payment of £10, and the company established a factory there. At the time of the transfer, powers for the island's defence and for the administration of justice were also conferred on the company; a European regiment was enrolled; and fortifications were erected which in 1673 proved sufficient to deter the Dutch from an intended attack. As English trade in Bombay increased, Surat (which had been sacked by Shivaji in 1670) began its relative decline. In 1687, Bombay was made the headquarters of all the East India Company's possessions in India. However, in 1753 the governor of Bombay became subordinate to that of Calcutta.
Аумақтық кеңейту
18 ғасырда Маратха империясы жылдам түрде кеңейіп, ыдырап бара жатқан Моғол империясынан Конкан және шығыс Гуджараттың көп бөлігін басып алды. Батыс Гуджаратта, оның ішінде Катхиавар мен Катчта Моғол бақылауының әлсіреуі көптеген жергілікті билеушілерге дербес мемлекеттер құруға жағдай жасады. Британдықтар мен Маратхалар арасындағы алғашқы қақтығыс 1774 жылы басталған Бірінші ағылшын-Маратха соғысы болды. Бұл соғыс 1782 жылғы Салбай шартына әкеп соқты, онда Бомбей аралына жақын орналасқан Салсетте аралы британдықтарға, ал Барух британдықтарға Синдия Маратха билеушісіне берілді. Британдықтар 1800 жылы Суратты жаулап алды. Британдық территория Екінші ағылшын-Маратха соғысында, ол 1803 жылы аяқталды, кеңейтілді. Шығыс Индия компаниясы Барух, Кайра және басқа да аудандарды алды, ал Барода Маратха Гайквад билеушілері британдық билікті мойындады.
During the 18th century, the Maratha Empire expanded rapidly, claiming Konkan and much of eastern Gujarat from the disintegrating Mughal Empire. In western Gujarat, including Kathiawar and Kutch, the loosening of Mughal control allowed numerous local rulers to create virtually independent states. The first conflict between the British and the Marathas was the First Anglo Maratha War which began in 1774 and resulted in the 1782 Treaty of Salbai, by which the island of Salsette, adjacent to Bombay island, was ceded to the British, while Bharuch was ceded to the Maratha ruler Scindia. The British annexed Surat in 1800. British territory was enlarged in the Second Anglo Maratha War which ended in 1803. The East India Company received the districts of Bharuch, Kaira, etc., and the Maratha Gaekwad rulers of Baroda acknowledged British sovereignty.
Кеңейту
1803 жылы Бомбей президенттігіне тек Салсет, порт аралдары (1774 жылдан бері), Сурат және Банкот (1756 жылдан бері) кірді; бірақ осы жылдан 1827 жылға дейін президенттіктің негізгі құрылымы қалыптасты. 1805 жылы Гуджарат аудандары Бомбей үкіметіне қарады және 1818 жылы кеңейтілді. Британдық үстемдіктен құтылуға тырысқан соңғы пешва Баджи Рао II, Хадки шайқасында жеңіліске ұшырады, кейін тұтқындалды және зейнеткерлікке жіберілді (1817/1818), ал оның иеліктерінің көп бөлігі (Пуне, Ахметнагар, Насик, Солапур, Белгаум, Каладги, Дхарвад және т.б.) президенттікке қосылды, оның құрылысын 1819-1827 жылдары губернатор болған Маунтстуарт Элфинстон аяқтады. Оның саясаты – халық әлі дайын емес өзгерістерден сақталып, мүмкіндігінше жергілікті дәстүрлер бойынша билік ету болды; бірақ ескі режимнің айқын кемшіліктері жойылды, елде бейбітшілік орнатылды, заңдар жүйелендірілді, соттар мен мектептер ашылды. Соңынан келген кезең президенттіктің кейбір жергілікті мемлекеттердің тарауы, Аденнің (1839) және Синдтің (1843) қосылуы, сондай-ақ Панч Махалдың Синдиядан жалға алынуы (1853) арқасында кеңеюімен ерекшеленді. 1862 жылы Солтүстік Канара Мадрас президенттігінен Бомбей президенттігіне ауыстырылды, ал Оңтүстік Канара Мадрас президенттігінде қалды.
In 1803, the Bombay Presidency included only Salsette, the islands of the harbour (since 1774), Surat and Bankot (since 1756); but between this date and 1827 the framework of the presidency took shape. The Gujarat districts were taken over by the Bombay government in 1805 and enlarged in 1818. Baji Rao II, the last of the peshwas, who had attempted to shake off the British yoke, was defeated in the Battle of Khadki, captured subsequently and pensioned (1817/1818), and large portions of his dominions (Pune, Ahmednagar, Nasik, Solapur, Belgaum, Kaladgi, Dharwad, etc.) were included in the Presidency, the settlement of which was completed by Mountstuart Elphinstone, governor from 1819 to 1827. His policy was to rule as far as possible on native lines, avoiding all changes for which the population was not yet ripe; but the grosser abuses of the old regime were stopped, the country was pacified, the laws were codified, and courts and schools were established. The period that followed is notable mainly for the enlargement of the Presidency through the lapse of certain native states, by the addition of Aden (1839) and Sindh (1843), and the lease of the Panch Mahals from Scindia (1853). In 1862, North Canara was transferred from Madras Presidency to Bombay while South Canara remained with Madras.
Виктория дәуірі
1859 жылы Виктория патшайымының жарлығымен Бомбей президенті, Британдық Үндістанның қалған бөлігімен бірге, Британдық тәждің тікелей басқаруына көшті. Генри Бартл Фрере (1862–1867) тәж тағайындаған алғашқы губернатор болды. 1861 жылғы Үндістан кеңестері заңы, 1892 жылғы Үндістан кеңестері заңы, 1909 жылғы Үндістан кеңестері заңы, 1919 жылғы Үндістан үкіметі заңы және 1935 жылғы Үндістан үкіметі заңы бойынша Губернатор кеңесі реформаланды және кеңейтілді. Тәртіпті әкімшіліктің құрылуы, оның бір салдары бағалардың жалпы төмендеуі болды, бұл салықтарды жинаудың тұрақтылығын одан да жағымсыз етті, бұл белгілі бір күмән мен наразылық тудырды. Бірақ, жалпы алғанда, халық өркендеп, қанағаттанды, ал Лорд Эльфинстон (1853–1860) басқарған кезде президенттік 1857 жылғы көтерілістің қиын кезеңін ешқандай жалпы көтеріліссіз бастан өткерді. Карачи, Ахмадабад және Кольхапурдағы әскерлер арасындағы көтерілістер тез басылды, екі полк таратылды, ал Гуджараттағы, Бхилдер арасындағы және Оңтүстік Маратха аймағындағы көтерілістер жергілікті және оқшауланған сипатта болды. Сэр Бартл Фрере басқарған кезде ауыл шаруашылығы гүлденуінің ең жоғары шағына келді, бұл Америка Азамат соғысының және Еуропадағы үнді мақтасына деген үлкен сұраныстың нәтижесінде болды. Осылайша елге құйылған ақша 1864–1865 жылдардағы «Акция қызуы» деп аталатын спекуляциялық эпидемияны тудырды, ол коммерциялық дағдарысқа және Бомбей банкінің банкроттығына (1866) әкеп соқты. Бірақ шаруалар көбінесе зиянға ұшырағаннан гөрі пайда тапты, ал Бомбей саудасы тұрақты түрде зардап шекпеді. Сэр Бартл Фрере ірі теміржол магистральдарын аяқтауға ынталандырды және қала қабырғаларын бұзудан алынған қаражатпен (1862) қазір Бомбейді (Мумбайды) әшекейлейтін әсем қоғамдық ғимараттарды салуды бастады. Осы кезеңде Бомбей президентігінің бір бөлігі екі үлкен ашаршылықтан зардап шекті: 1876–1878 жылдардағы Ұлы ашаршылық және 1896–1897 жылдардағы Үнді ашаршылығы.
In 1859, under the terms of the Queen's Proclamation issued by Queen Victoria, the Bombay Presidency, along with the rest of British India, came under the direct rule of the British Crown. Henry Bartle Frere (1862–1867) was the first Governor appointed by the Crown. The Governor's Council was reformed and expanded under the Indian Councils Act 1861, the Indian Councils Act 1892, the Indian Councils Act 1909, the Government of India Act 1919 and the Government of India Act 1935. The establishment of an orderly administration, one outcome of which was a general fall of prices that made the unwonted regularity of the collection of taxes doubly unwelcome, naturally excited a certain amount of misgiving and resentment; but on the whole the population was prosperous and contented, and under Lord Elphinstone (1853–1860) the presidency passed through the crisis of the Revolt of 1857 without any general rising. Outbreaks among the troops at Karachi, Ahmedabad and Kolhapur were quickly put down, two regiments being disbanded, and the rebellions in Gujarat, among the Bhils, and in the southern Maratha country were local and isolated. Under Sir Bartle Frere agricultural prosperity reached its highest point, as a result of the American Civil War and the consequent enormous demand for Indian cotton in Europe. The money thus poured into the country produced an epidemic of speculation known as the Share Mania (1864–1865), which ended in a commercial crisis and the failure of the Bank of Bombay (1866). But the peasantry gained on the whole more than they lost, and the trade of Bombay was not permanently injured. Sir Bartle Frere encouraged the completion of the great trunk lines of railways, and with the funds obtained by the demolition of the town walls (1862) he began the magnificent series of public buildings that now adorn Bombay (Mumbai). During this period, parts of Bombay presidency were devastated by two great famines: Great Famine of 1876–78 and the Indian famine of 1896–97.
Диархия (1920-37)
Британдық Үндістанның 1919 жылғы Монтегю-Челмсфорд реформалары 1921 жылы қабылданып, Заң шығарушы кеңестің құрамын кеңейтіп, сайланған үнді мүшелерінің санын арттырды және диархия принципін енгізді. Осыған сәйкес, ауыл шаруашылығы, денсаулық сақтау, білім беру және жергілікті басқару сияқты бірқатар жауапкершіліктер сайланған министрлерге берілді. Дегенмен, қаржы, полиция және суару сияқты маңызды салалар губернатордың атқарушы кеңесінің құрамындағы мүшелеріне тиесілі болды. Атқарушы кеңестің белгілі үнді мүшелерінің қатарында Чиманлал Харилал Сеталвад, Р. П. Паранджпье, Гулам Хусейн Хидаятулла, Әли Мұхаммед Хан Делави, Рафиуддин Ахмед, Сиддаппа Тотаппа Камбли, Шах Наваз Бхутто және сэр Ковасджи Джехангир болды. 1932 жылы Аден Бомбейден бөлініп, жеке провинцияға айналды, ал Синд 1936 жылдың 1 сәуірінде жеке провинция мәртебесін алды.
British India's Montagu–Chelmsford Reforms of 1919, enacted in 1921, expanded the Legislative Council to include more elected Indian members, and introduced the principle of dyarchy, whereby certain responsibilities, including agriculture, health, education, and local government, were transferred to elected ministers. However, the important portfolios like finance, police and irrigation were reserved with members of the Governor's Executive Council. Some of the prominent Indian members of the Executive Council were Chimanlal Harilal Setalvad, R. P. Paranjpye, Ghulam Hussain Hidayatullah, Ali Muhammad Khan Dehlavi, Rafiuddin Ahmed, Siddappa Totappa Kambli, Shah Nawaz Bhutto and Sir Cowasji Jehangir. In 1932, Aden was separated from Bombay and made a separate province, and Sindh became a separate province on 1 April 1936.
Британдық биліктің соңғы күндері
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Үндістан Ұлттық Конгресі саясатқа қайта оралып, Кхер басшылығымен 1946 жылғы сайлауда жеңіске жетті, ол қайтадан бас министр болып сайланды. Үндістан 1947 жылдың 15 тамызында тәуелсіздік алғанда Бомбей президентігі Бомбей штатына айналды, ал Кхер штаттың бас министрі қызметін 1952 жылға дейін атқаруын жалғастырды.
After the end of World War II, the Indian National Congress re entered politics and won the 1946 election under the leadership of Kher who was again elected as Chief Minister. The Bombay Presidency became Bombay State when India was granted independence on 15 August 1947 and Kher continued as the Chief Minister of the state, serving until 1952.
Тәуелсіздік алғаннан кейін
1947 жылы Бомбей провинциясы Үндістан Доминионының құрамына кірді. 1950 жылдың 26 қаңтарында Үндістан Конституциясы күшіне енген кезде провинциялар штаттармен алмастырылды, сол күні Үндістан Ұлттар Достастығындағы алғашқы республика атанды, және Бомбей провинциясы Бомбей штаты, А тобы штаттарының біріне айналды.
In 1947, Bombay Province became part of the Dominion of India. When provinces were replaced with states when the Constitution of India came into force on 26 January 1950, the day India became the first republic in the Commonwealth of Nations, Bombay Province became Bombay State, a Part A state.
География
Бомбей президенті солтүстігінде Белуджистан, Пенджаб және Раджпутанамен; шығысында Индор, Орталық провинциялар және Хайдарабадпен; оңтүстігінде Мадрас президентімен және Майсур патшалығымен; батысында Араб теңізімен шектеседі. Осы шекаралар ішінде португалдық Гоа, Даман және Диу елді мекендері, сондай-ақ Үндістан үкіметімен тікелей байланыста болған Барода мемлекеті орналасқан. Саяси тұрғыдан Бомбей қазіргі Йемендегі Аден аумағын да қамтыды. Синдті қоса алғандағы, бірақ Аденді есептемегендегі жалпы ауданы 188 745 шаршы миль (488 848 км²) құрады, оның ішінде 122 984 шаршы миль (318 527 км²) британдық басқаруда, ал 65 761 шаршы миль жергілікті билікте болды. 1901 жылғы жалпы халық саны 25 468 209 адамды құрады, оның ішінде 18 515 587 адам британдық аумақта, ал 6 908 648 адам жергілікті мемлекеттерде тұрды.
The Bombay Presidency was bounded on the north by Baluchistan, the Punjab and Rajputana; on the east by Indore, the Central Provinces and Hyderabad; on the south by Madras Presidency and the Kingdom of Mysore; and on the west by the Arabian Sea. Within these limits were the Portuguese settlements of Goa, Daman and Diu, and the native state of Baroda which has direct relations with the government of India; while politically Bombay included the territory of Aden, in present day Yemen. The total area, including Sind but excluding Aden, was 188745 square miles (488,848 km2), of which 122984 square miles (318,527 km2) were under British and 65,761 under native rule. The total population was 25,468,209 in 1901, of which 18,515,587 were resident in British territory and 6,908,648 in native states.
Демография
Бомбей президенттігінде көптеген және әртүрлі халық тұрды. 1901 жылғы санақ бойынша жалпы саны 25 468 209 адамды құрады. Дін бойынша халық саны: 19 916 438 индуист, 4 567 295 мұсылман, 535 950 джайни, 78 552 парси және ирандық зороастрийлер, сондай-ақ шамамен 200 000 христиан. Сонымен қатар, көптеген Бене-Израиль және Парадези еврейлері де болды, олардың көпшілігі 1948 жылы Палестинаның бөлінуінен және Израильде еврей халқының отанының (Палестинаның британдық мандаты) құрылуынан кейін көшіп кетті. Синдте ислам діні 8 ғасырда сүннит арабтардың халифаты оны жаулап алғаннан кейін басым дінге айналды. Гуджаратта индуизм діні басым болып қала берді, бірақ Гуджерат сұлтандығы провинцияның солтүстік бөлігінде өз ықпалын және іздерін қалдырды. Декан аймағы маратхилердің мекені болып табылады, олар халықтың 30% құрады. Коңкан аймағында 16 ғасырдан бері Гоа мен Бомбей-Бассейнде португалдық отарлау дәуіріне байланысты әртүрлі коңкандық христиан азшылықтары мен қауымдастықтары өмір сүрді. Карнатик аймағының Белгаум ауданында 12 ғасырға дейін тарихы бар индуистік реформа қозғалысы – лингаятизм халықтың шамамен 45% қабылдады. Маратхалар басым каста болып саналды, олардың саны 3 650 000 (1901), 1 900 000 кунбилер, 350 000 коңкандықтар және тағы 1 400 000 маратхалар құрады. Облыстың негізгі тілдері: Синдте – синдхи, солтүстік бөлімінде – гуджарати, Коңкан мен орталық бөлімінде – маратхи, Бародада – гуджарати және маратхи, Батыс Үндістан мен Гуджарат штаттары агенттігінде – гуджарати және маратхи, ал оңтүстік бөлімінде – маратхи және канада. Сонымен қатар, 120 000 бил және 30 000 цыган диалектілері де болды.
The Bombay Presidency had a large and diverse population. The census of 1901 gave a total of 25,468,209. By religion the population was 19,916,438 Hindu, 4,567,295 Muslim, 535,950 Jain, 78,552 Parsi and Irani Zoroastrians, and approximately 200,000 Christians. A significant number of Bene Israeli and Paradesi Jews were also present, most of them emigrated in 1948 after the Partition of Palestine and the establishment of the Jewish homeland (British mandate of Palestine) in Israel. In Sindh, Islam had been the predominant religion after the Caliphate of Sunni Arab origins conquered it the 8th century. In Gujarat the predominant religion remained Hinduism, although the Sultanate of Guzerat has left its influence and imprints in northern parts of the province. The Deccan region is the home of Marathis, who constituted 30% of the population. The Konkan region was home to various Konkani Christian minorities and communities since the 16th century, due to the colonial era of the Portuguese in Goa and Bombay Bassein. While in the Belgaum area of the Carnatic region, Lingayatism, a Hindu reform movement dating to the 12th century, was accepted by nearly 45% of the population. The Marathas were the predominant caste numbering 3,650,000 (1901), 1,900,000 Kunbis and other 350,000 Konkanis, and another 1,400,000 Marathas not specified. The chief languages of the province were Sindhi in Sindh, Gujarati in northern division, Marathi in Konkan and the central division, Gujarati and Marathi in Baroda, Western India and Gujarat States Agency, and Marathi and Canarese in the southern division. There were also Bhil (120,000) and Gipsy (30,000) dialects.
Әскери
Шығыс Үндістан компаниясы Бомбей, Бенгал және Мадрас президенттіктерінде әскерлер жинады. Бомбей армиясы бірнеше жаяу әскер полктерінен, саперлер мен кенішілер тобынан және қатардағы атқыштардан тұрды. Олардың көптегені бүгінге дейін Үндістан армиясында бар, мысалы, Махар полкі, Маратха жеңіл жаяу әскері және Гренадиерлер, сондай-ақ жаяу әскерлер, инженерлер ретінде Бомбей саперлері және атқыштардың арасында Пуна атты әскері. 1904 жылы лорд Китченердің Үндістан армиясын қайта ұйымдастыруы кезінде ескі Бомбей басқаруы таратылып, оның орнына генерал-лейтенант басқаратын Батыс армия корпусы құрылды. Армия корпусы генерал-майорлардың басшылығымен үш дивизияға бөлінді. 4-ші (Кветта) дивизиясының штабы Кветтада орналасқан, ол Кветта және Синд аудандарындағы әскерлерді қамтыды. 5-ші дивизияның штаб-пәтері Мхоуда орналасқан, ол Насирабад, Джабалпур және Джансиде орналасқан үш бригададан тұрды. Бұрынғы Мхоу, Диса, Нагпур, Нармада және Бундельханд аудандары, сондай-ақ Таптидің солтүстігіндегі Бомбей ауданы оған кірді. 6-шы дивизия штабы Пунада орналасқан, ол Бомбей, Ахметнагар және Аденде орналасқан үш бригададан тұрды. Ол бұрынғы Пуна ауданы, Таптидің оңтүстігіндегі Бомбей ауданы, Тунгабхадраның солтүстігіндегі Белгаум ауданы және Дхарвар мен Аурангабад аудандарынан құралды.
The East India Company had raised armies in each of the Presidencies, Bombay, Bengal and Madras. The Bombay Army consisted of a number of infantry regiments, sapper and miner units and irregular cavalry. A number of these continue to exist today in the Indian Army; examples being the Mahar Regiment, Maratha Light Infantry and the Grenadiers, amongst others, in the case of infantry, the Bombay Sappers as engineers and the Poona Horse amongst the cavalry. Under Lord Kitchener's re arrangement of the Indian army in 1904 the old Bombay command was abolished and its place was taken by the Western army corps under a lieutenant general. The army corps was divided into three divisions under major generals. The 4th (Quetta) Division, with headquarters at Quetta, comprised the troops in the Quetta and Sind districts. The 5th division, with headquarters at Mhow, consisted of three brigades, located at Nasirabad, Jabalpur and Jhansi, and included the previous Mhow, Deesa, Nagpur, Narmada and Bundelkhand districts, with the Bombay district north of the Tapti. The 6th division, with headquarters at Pune, consisted of three brigades, located at Bombay, Ahmednagar and Aden. It comprised the previous Poona district, Bombay district south of the Tapti, Belgaum district north of the Tungabhadra, and Dharwar and Aurangabad districts.
Ауыл шаруашылығы
Бомбей төралқасының халқының басым көпшілігі ауылдық жерлерде тұрып, ауыл шаруашылығымен айналысты. Басты егістер – сорго (жовар) және Декан мен Хандештегі бұршақ (баджра) болды. Конканның негізгі өнімі – күріш. Президиумның солтүстік бөлігінде, әсіресе Синд пен Гуджаратта өсірілетін бидай, Карачиден Еуропаға көп мөлшерде, ал Бомбейден аздау экспортталды. Арпа президенттіктің солтүстік аймақтарында негізгі егіс дақылы болды. Колли, бил, варали және басқа да тау тайпаларының тағамы – начани және кодра. Дәнді дақылдардың ішінде ең маңыздылары – бұршақ немесе Бенгал бұршағы (Cicer arietinum), көгершін бұршағы (Cajanus cajan), катянг немесе культи (Vigna unguiculata cylindrica) және урад бұршағы (Vigna mungo) еді. Басты майлы дақылдар – кунжут (Sesamum indicum), горчица, кастор бұршағы, сафлор және зығыр тұқымы. Талшықтардың ішінде мақта, Декандық қымыз (Hibiscus cannabinus) және сунн (Crotalaria juncea) ең маңыздысы болды. Президенттіктің мақтасын жақсартуға көп күш жұмсалды. Америкалық сорттар Дхарвад округінде және Оңтүстік Маратха елінің басқа аймақтарында пайдалы болды. Хандеште Бомбей нарығындағы ең төмен сапалы мақтаның атымен аталатын жергілікті өсімдік, жоғары сапалы Хингахат сортымен толығымен алмастырылды. Басқа дақылдар: байырғы топырақты және тұрақты сумен қамтамасыз етілетін қант қамысы, тек қолайлы жағдайларда өсіріледі, бұрыш, картоп, куркума және темекі.
The overwhelming majority of the population of the Bombay Presidency was rural and engaged in agriculture. The staple crops were Sorghum (jowar), and Pearl millet (bajra) in the Deccan and Khandesh. Rice was the chief product of the Konkan. Wheat, generally grown in the northern part of the Presidency, but specially in Sind and Gujarat, was exported to Europe in large quantities from Karachi, and on a smaller scale from Bombay. Barley was principally grown in the northern parts of the presidency. Finger millet (Nachani) and kodra furnished food to the Kolis, Bhils, Waralis, and other hill tribes. Of the pulses the most important are the chickpea or Bengal gram (Cicer arietinum), pigeon pea or tur (Cajanus cajan), catjang or kulti (Vigna unguiculata cylindrica), and urad bean (Vigna mungo). Principal oilseeds were sesame or til (Sesamum indicum), mustard, castor bean, safflower and linseed. Of fibres the most important were cotton, Deccan hemp (Hibiscus cannabinus), and sunn or tag (Crotalaria juncea). Much was done to improve the cotton of the presidency. American varieties were introduced with much advantage in the Dharwad collectorate and other parts of the southern Maratha country. In Khandesh the indigenous plant from which one of the lowest classes of cotton in the Bombay market takes its name has been almost entirely superseded by the superior Hinganghat variety. Miscellaneous crops: sugarcane, requiring a rich soil and a perennial water supply, and only grown in favoured localities, chile peppers, potatoes, turmeric and tobacco.
Өнеркәсіп
Бомбей президенттігінің басты өнеркәсіптері мақта өңдеумен байланысты болды. XIX ғасырдың соңында Бомбей, Ахмадабад және Хандеште бу диірмендері пайда болды. 1905 жылы президенттікте 432 фабрика болды, олардың көп бөлігі мақта дайындаумен және өндірумен айналысты. Өндіріс орталығы Бомбей қаласында орналасқан, онда диірмендердің үштен екісі шоғырланған. 1891–1901 жылдар аралығында кең таралған оба және ашаршылық салдарынан диірмен өнеркәсібі төмендеу кезеңін бастан өткерді, бірақ жалпы алғанда сауданың айтарлықтай өсуі және өндірілетін тауарлардың сапасының жақсаруы байқалды. Фабрикалардан басқа, 1901 жылы өңірде 178 000 қолмен тоқушы жұмыс істеді, олар матаға тоқылған ою-өрнектерді жасауда өзіндік орнына ие болды. Жібек бұйымдары Ахмадабад, Сурат, Йеола, Насик, Тана және Бомбей қалаларында өндірілді, материал баспа немесе тоқыма дизайндарымен безендірілді. Еуропалық тауарлардың бәсекелестігі салдарынан 20 ғасырдың басында жібек өнеркәсібі құлдырады. Алтын мен күміс әшекейлерге ақша салу салты көптеген зергерлерге жұмыс берді: металл әдетте тапсырыс берушімен жеткізілді, ал зергер өз еңбегі үшін ақы алды. Ахмадабад және Сурат қалалары ағаштан жасалған ою-өрнектерімен әйгілі. Ахмадабадтағы көптеген үйлер әсем ағаш оюларымен жабылған, ал оның керемет мысалдары Броач, Барода, Сурат, Насик және Йеола қалаларында кездеседі. Тұз Ахмадабадтың Харагода және Уду қалаларындағы мемлекеттік мекемелерде көп мөлшерде өндіріліп, теміржол арқылы Гуджарат және Орталық Үндістанға экспортталды. Пуне қаласының жанындағы Дапуриде бір сыра зауыты болды.
The chief industries of Bombay Presidency involved the milling of cotton. In the late 19th century steam mills sprang up in Bombay, Ahmedabad and Khandesh. In 1905 there were 432 factories in the presidency, of which by far the greater number were engaged in the preparation and manufacture of cotton. The industry is centred in Bombay, which contains nearly two thirds of the mills. During the decade 1891–1901 the mill industry passed through a period of depression due to widespread plague and famine, but on the whole there was a marked expansion of the trade as well as a great improvement in the class of goods produced. In addition to the mills there were (1901) 178,000 hand loom weavers in the province, who still have a position of their own in the manipulation of designs woven into the cloth. Silk goods were manufactured in Ahmedabad, Surat, Yeola, Nasik, Thana and Bombay, the material decorated with printed or woven designs; competition from European goods caused the silk industry to decline in the early 20th century. The custom of investing savings in gold and silver ornaments gave employment to many goldsmiths: the metal was usually supplied by the customer, and the goldsmith charged for his labour. Ahmedabad and Surat are famous for their carved woodwork. Many of the houses in Ahmedabad are covered with elaborate wood carving, and excellent examples exist in Broach, Baroda, Surat, Nasik and Yeola. Salt was made in large quantities in the government works at Kharaghoda and Udu in Ahmedabad, and was exported by rail to Gujarat and central India. There was one brewery at Dapuri near Pune.
Көлік
Облыс теміржол желілерімен жақсы қамтамасыз етілген, олардың барлығы, бір ерекшеліктен басқа, Бомбей қаласына шоғырланған. Ал осы ерекшелік – Солтүстік-Батыс желісі, ол Пәкістанның Пәнджаб провинциясынан Синдке кіріп, Карачиде аяқталады. Басқа маңызды желілер: Ұлы Үндістан түбегі, Үндістанның орталық бөлігі, Бомбей-Барода және Орталық Үндістан, сондай-ақ Раджпутана, Малва және Оңтүстік Маратта жүйелері. 1905 жылы Бомбей үкіметінің басқаруындағы, жол жүрісіне ашық теміржолдың жалпы ұзындығы 7980 миль (12843 км) құрады, бірақ бұл Синдтегі теміржол жүйесін қамтымайды.
The Province was well supplied with railways, all of which, with one exception, concentrated at Bombay City. The exception is the North Western line, which enters Sind from the Punjab and terminated at Karachi. The other chief lines are the Great Indian Peninsula, Indian Midland, Bombay, Baroda & Central India, and the Rajputana, Malwa & Southern Mahratta systems. In 1905 the total length of railway under the Bombay government open for traffic was 7980 mile (12843 km), which did not include the railway system in Sindh.
Білім
Бомбей университеті 1857 жылы құрылды, және оның басқару құрамына канцлер, вице-канцлер және кеңесшілер кірді. Бомбей губернаторы лауазымы бойынша канцлер болды. Білім департаменті мемлекеттік білім беру саясатына сәйкес департаменттің басқаруына жауапты болған мемлекеттік білім беру директорының басшылығында болды. Жергілікті княздықтар көбінесе үкіметтік жүйені қабылдады. Барода және Катхиавар княздықтары өз инспекторларын тағайындады. 1905 жылы білім беру мекемелерінің саны 10 194-ке жетті, онда 593 431 оқушы білім алды. Он өнер колледжі болды, олардың екеуі үкімет тарапынан, үшеуі жергілікті княздықтар тарапынан, ал бесеуі жеке басқаруда болды. 1913 жылы Азиядағы алғашқы коммерциялық колледж – Сайденхэм колледжі құрылды. Синд медицина мектебі, Синд, Хайдарабадтағы медицина мектебі 1881 жылы құрылды және Бомбей университетіне қарайтын болды. 1901 жылғы халық санауы бойынша, 25,5 миллион халқының шамамен 24 миллионы сауатсыз еді.
The University of Bombay was established in 1857, and had an administration consisting of a chancellor, vice chancellor and fellows. The governor of Bombay was ex officio chancellor. The education department was under a director of public instruction, who was responsible for the administration of the department in accordance with the general educational policy of the state. The native states generally adopted the government system. Baroda and the Kathiawar states employed their own inspectors. In 1905 the total number of educational institutions was 10,194 with 593,431 pupils. There were ten art colleges, of which two were managed by government, three by native states, and five were under private management. It was in the year 1913 that the first college of commerce in Asia, Sydenham College, was established. Sind Medical School, medical school in Hyderabad, Sind was established in 1881 and was affiliated with the University of Bombay. According to the census of 1901, out of a population of 25.5 million nearly 24 million were illiterate.
Кино өнеркәсібі
Фильм өндірісі дәуірі 1913 жылы Бомбей қаласында басталды делінеді. 1912 жылы Дадасахаб Фалке түсірген "Ража Харишчандра" атты алғашқы фильм 3 мамыр күні 1913 жылы Мумбай қаласындағы Коронация кинотеатрында жұртқа көрсетілді, бұл Үндістан фильм индустриясының басталуын белгіледі. Осыған шамамен бір жыл бұрын Рамчандра Гопал (Дадасахаб Торне) "Пундалик" атты сахналық қойылымды түсіріп, сол театрдың сахнасында көрсеткен. Дегенмен, алғашқы үнділік толық метражды фильмді түсіру еңбегі Дадасахаб Фалкеге тиесілі. Бомбей қаласындағы сол кездегі басқа өндірушілер Сохраб Моди, Химаншу Рай, В. Шантарам, Шашадар Мукерджи және Ардешир Ирани болды. Фильмдерді түсіру басталғаннан бері кино өндірісінің үрдісі қалыптасып, дами келе, фильм индустриясының құрылуына, жаңа фильм өндіріс компаниялары мен студиялардың ашылуына әкеп соқты.
The film production era is said to have commenced in Bombay from 1913 when the first film, Raja Harishchandra by Dadasaheb Phalke made in 1912, was first shown publicly on 3May 1913 at Mumbai's Coronation Cinema, effectively marking the beginning of the Indian film industry. Around one year before, Ramchandra Gopal (known as Dadasaheb Torne) had filmed a stage drama called Pundalik and shown it in the same theatre. However, the credit for making the first Indian feature film is attributed to Dadasaheb Phalke. Other producers at Bombay during the presidency era were Sohrab Modi, Himanshu Rai, V. Shantaram, Shashadhar Mukherjee, and Ardeshir Irani. Ever since production of films took place, there started the trend of film making that established and further progressed, resulting in formation of the film industry and new film production companies as well as studios.
Тұрғылықты жерлері
Президенттіктің сыртында Катиявар және Махиканта сияқты көптеген кіші мемлекеттер мен хандықтар 1807 және 1820 жылдар аралығында қосалқы одақтар жүйесі арқылы британдық билік астына келді. Жергілікті мемлекеттер ақырында өз билеушілері арқылы ішкі басқару құқығына ие болған 353 жеке бірліктен тұрды, ал сыртқы істерге британдықтар жауапты болды. Британдық Үндістан мен мемлекеттер арасындағы қарым-қатынасты басты жергілікті астаналарда орналасқан британдық агенттер басқарды; олардың нақты мәртебесі әртүрлі мемлекеттердегі княздықтардың жоғары билікке қатынасына байланысты өзгерді. Штаттардың негізгі топтарына Солтүстік Гуджарат (Кутч, Катхиавар, Паланпур, Махи Канта, Амблиара Рева Канта және Камбай), Оңтүстік Гуджарат (Дхарампур, Бансда және Сачин), Солтүстік Конкан (Насик және Хандеш, Хандеш агенттігінің Сургана және Джаухар), Оңтүстік Конкан және Дхаруар (Джанджира, Савантвади және Саванур), сондай-ақ Деккан штаттары агенттігінің аумақтары (Деккан Сатара жерлері, Ихалкаранжи, Сангли Аккалkot, Бхор, Аунд, Фальтан, Джат және Дапалапур), Оңтүстік Маратха штаттары (Кольхапур және басқа штаттар) және Синдхтағы Хайрпур кірді. Бомбей үкіметінің "бақылауындағы" жергілікті штаттар тарихи және географиялық тұрғыдан екі негізгі топқа бөлінді. Солтүстік немесе Гуджарат тобына Барода Гейквадтарының аумақтары, сондай-ақ Кутч, Паланпур, Рева Канта және Махи Кантаның әкімшілік бөлімдерін құрайтын кішігірім штаттар кірді. Бұл аумақтар, Кутчтан басқа, 1805 жылға дейін Гейквадтың одақтастары немесе тәуелділері болғандықтан тарихи байланысқа ие, сол кезде князь бен британ үкіметі арасындағы соңғы келісімдер жасалды. Оңтүстік немесе Маратха тобына Колхапур, Акалкот, Савантвади, Сатара және Оңтүстік Маратха жерлері кірді, олар 1818 жылға дейін пешва билігімен соңғы күресте британдықтарға көрсеткен достығымен тарихи байланысқа ие болды. Қалған аумақтар Сахиадри тауларының солтүстік шетіндегі жабайы және төбелі аймақтарда орналасқан тәуелсіз заминдарилердің шағын кластеріне және тарихы немесе географиялық орналасуы бойынша президенттіктің қалған бөлігінен біршама оқшауланған княздықтарға ыңғайлы түрде бөлінді. Барода штаты (Вадодара), Британдық Үндістанның резиденцияларының бірі, 1930 жылдары Солтүстік Бомбей президенттігінің князьдік штаттарының (агенттіктердің) резиденцияларымен біріктіріліп, Барода және Гуджарат штаттары агенттігін құрды, ал 1944 жылы Барода, Батыс Үндістан және Гуджарат штаттары агенттігіне дейін кеңейтілді.
Outside the Presidency, numerous small states princely states such as those of Kathiawar and Mahikantha came under British suzerainty in a system of subsidiary alliances between 1807 and 1820. The native states eventually comprised some 353 separate units, administered internally by their own princes, with the British responsible for their external affairs. Relations between British India and the states were managed by British agents placed at the principal native capitals; their exact status varied in the different states according to the relations in which the principalities stood with the paramount power. The principal groups of states were North Gujarat, comprising Kutch, Kathiawar Agency, Palanpur Agency, Mahi Kantha Agency, Ambliara Rewa Kantha Agency and Cambay; South Gujarat, comprising Dharampur, Bansda and Sachin; North Konkan, Nasik and Khandesh, of the Khandesh Agency, Surgana and Jawhar; South Konkan and Dharwar, comprising Janjira, Sawantwadi and Savanur, as well as the territories under the Deccan States Agency, including the Deccan Satara Jagirs, Ichalkaranji, Sangli Akkalkot, Bhor, Aundh, Phaltan, Jath and Daphalapur, the southern Maratha states, comprising Kolhapur, among other states, and Khairpur in Sindh. The native states under the "supervision" of the government of Bombay were divided, historically and geographically, into two main groups. The northern or Gujarat group includes the territories of the Gaekwad of Baroda, with the smaller states which form the administrative divisions of Kutch, Palanpur, Rewa Kantha, and Mahi Kantha. These territories, with the exception of Kutch, have a historical connection, as being the allies or tributaries of the Gaekwad until 1805, when final engagements were included between that prince and the British government. The southern or Maratha group includes Kolhapur, Akalkot, Sawantwari, and the Satara and southern Mahratta Jagirs, and has a historical bond of union in the friendship they showed to the British in their final struggle with the power of the peshwa until 1818. The remaining territories may conveniently be divided into a small cluster of independent zamindaris, situated in the wild and hilly tracts at the northern extremity of the Sahyadri range, and certain. principalities which, from their history or geographical position, are to some extent isolated from the rest of the presidency. Baroda State (Vadodara), one of the residencies of British India, was combined in the 1930s with the residencies of the princely states (agencies) of the northern Bombay Presidency to form the Baroda and Gujarat States Agency and subsequently expanded in Baroda, Western India and Gujarat States Agency in 1944.