Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістан халқының этникалық тобы
тілі
Ethnic group of India
the language
Шомпендер немесе Шом Пен – Үндістанның Андаман мен Никобар аралдарының құрамына кіретін Ұлы Никобар аралының ішкі аймақтарында өмір сүретін жергілікті халық. Шомпендер Ерекше осал тайпалар тізіміндегі «Жадгерлік тайпа» ретінде танылған.
The Shompen or Shom Pen are the Indigenous people of the interior of Great Nicobar Island, part of the Indian union territory of Andaman and Nicobar Islands. The Shompen are a designated as a Particularly Vulnerable Tribal Group within the list of Scheduled Tribe.
Этимологиясы мен эндонимиясы
"Шомпен" тайпасының аты, мүмкін, "Шампап" деген Никобар тіліндегі атауының ағылшын тілінде бұрмалануынан туған. Аралдың батыс жағында өмір сүретін шомпендер өздерін "Калай", ал шығыс жағындағылар "Кейет" деп атайды. Екі топ та бір-бірін "Буавела" деп сипаттайды. 1886 жылғы шомпендер өздерін "Шаб Дауа" деп атайды деген пікір қазіргі зерттеулермен расталмады.
"Shompen" is possibly an English mispronunciation of "Shamhap", the Nicobarese name for the tribe. The Shompens living on the western side of the island call themselves Kalay, and those on the eastern side Keyet, with both groups referring to each other as Buavela. A suggestion from 1886 that the Shompen call themselves Shab Daw'a has not been confirmed by modern research.
Байланыс тарихы
[[Сурет:Шомпен тобы аралас шашы 1886. jpg|thumb|250px|1886 жылы шаш түрінің әртүрлілігін көрсеткен Шомпен тобы. 1876 жылы этнографиялық және тіл білімі деректері жинақталды. Содан бері Шомпен туралы сенімді ақпарат көлемі көбейген жоқ, себебі Үндістан тәуелсіздік алғаннан бастап Никобар аралдарына шетелдік зерттеушілердің кіруі шектелді.
[[Image:Shompen group mixed hair 1886. jpg|thumb|250px|A group of Shompen in 1886 with variation in hair types. collected ethnographic and linguistic data in 1876. Since then very little has been added to the stock of reliable information on the Shompen, mainly because access to the Nicobar Islands has been restricted for foreign researchers since Indian independence.
Қоғам
2001 жылы халық саны шамамен 300-ге жуық деп есептелді. Бірақ 2011 жылғы халық санауы кезінде осы ауылдарда сәйкесінше 10 және 44 адам ғана қалды. Олар аңшы-жинақшы өмір салтын ұстанады. Аралдардың тропикалық климатына сәйкес, дәстүрлі киім тек белден төмен киілетін киімдерді қамтиды. Ерлердің дәстүрлі киімі – тек жыныс мүшелерін жабатын, алдынан "құйрығы" жоқ, қабықтан жасалған қысқа, жұқа белбеу. Ерлер үшін әшекейлерге мұқаббас алқалар мен білезіктер жатады. Әйелдер қабықтан тігілген, тізеге дейін жететін юбка киеді, кейде иықтарын жабатын қабықтан жасалған шаль киеді. Әшекейлерге бамбуктан жасалған құлақ сақиналары (ахав), мұқаббас алқалары (найгаак) және бамбуктан жасалған білезіктер (гегап) кіреді. Екеуі де жалаң аяқ жүреді. Шомпендер садақ жасау және пайдалануды Никобар халқынан үйренген болуы мүмкін. Негізгі қару – садақ және жебе. Олар жебе қоймасын қолданбай, жебелерін қолымен алып жүреді. Сан алуан түрдегі найзалар, найза лақтырғыштар, от жағу құралдары және шақыр оқиғасы – негізгі құралдар. Әдетте, ер адам садақ пен жебе, найза, белбеуіне байлап, шақыр, пышақ және от жағу құралын алып жүреді. Шомпендер – аңшы-жинақшы халық, шошқа, құстар және ұсақ жануарлар сияқты жабайы жануарларды аулайды, сонымен қатар жеміс-жидектер мен орманнан тағамдар іздейді. Олар шошқа өсіреді және картоп, тамыр, көкөніс, темекі егіп те жасайды. Шомпен үйлері 4 адамға арналған, ал ауылдар 4-5 отбасыдан тұрады. Бала жетілген соң, өзіне жеке үй салады. Жазық жердегі Шомпендер үйлерін қазықтарға орнатады, қабырғалары ағаш қаңқаға тоқылған материалдан жасалған, ал шатыры пальма жапырақтарымен жабылады, және құрылыс қазықтарға тіреліп тұрады. Таулы жердегі Шомпендер үйлерін жерге салады, ал үйлер де көтерілген үйлер сияқты материалдардан жасалады. Ішкі жағы кілемдермен жабылады, бір жағында төсек кілемдері төселген, ал қабырғалар мен шатырға құрал-жабдықтар ілінеді. Тамақ дайындау сыртта жасалады. 1980 жылдардың соңында Шомпендер аралдың ішкі аймақтарында шашырап, 2-ден 22 адамға дейін жететін он топқа бөлініп өмір сүрді. Шомпен тілін австроазиялық тілдердің жеке тармағы емес, Оңтүстік Никобар тілдерінің бірі деп жіктеледі.
In 2001, the population was estimated at approximately 300. However, by the time of 2011 census, only 10 and 44 people were left in these villages respectively. They practice a hunter gatherer subsistence economy. In keeping with the tropical climate of the islands, traditional attire includes only clothing below the waist. The traditional attire for men is a short, thin loincloth made of bark cloth, covering only the genitals without a 'tail' of cloth in front. Decoration is limited for men, consisting of bead necklaces and armbands. Women wear a knee length skirt of bark cloth, occasionally with a shawl of bark cloth covering the shoulders. Decorations include bamboo ear plugs (ahav), bead necklaces (naigaak) and armbands of bamboo (geegap). Both sexes are barefoot. The Shompen probably learned to make and use bows from the Nicobaris. The main weapons are the bow and arrow. They do not use quivers but carry arrows by hand. Numerous types of spears, spear throwers, fire drills and a hatchet are the main tools. A man usually carried a bow and arrows, a spear and through his loincloth belt, a hatchet, knife and fire drill. The Shompen are a hunter gatherer subsistence people, hunting wild game such as pigs, birds and small animals while foraging for fruits and forest foods. They also keep pigs and farm yams, roots, vegetables, and tobacco. Shompen huts are built to house 4 people, and villages are made up of 4 to 5 families. Once a child is grown enough, he makes his own hut. The lowland Shompen build their huts on stilts and the walls are made of woven material on a wood frame and the roof of thatched palm fronds, and the structure is raised on stilts. The highland Shompen build their houses on the ground, and the houses are made of the same materials as the raised houses. The interior is covered with mats, with sleeping mats on one end and tools and utensils hung on the walls and rafters. Cooking is done outside. In the late 1980s, the Shompens were living in ten groups, ranging in size from 2 to 22 individuals, scattered across the interior of the island. classifies Shompen as a Southern Nicobaric language, rather than a separate branch of Austroasiatic.
Қауіп пен алаңдаушылық
Ұсынылған Ұлы Никобар даму жоспарына байланысты Ұлы Никобар аралындағы гектарларға жерегі қайтарылып, осының салдарынан 1700-ге жуық адам, оның ішінде көптеген Шомпендерге әсер етуі мүмкін. Бұдан өзге, бұл жоба аралдағы жергілікті емес халықтың санын арттырып, Шомпендердің этностық құрамына өзгеріс енгізуі ықтимал.
Due to proposed Great Nicobar Development Plan, hectares of land on Great Nicobar Island will be reclaimed and may impact 1,700 people including many Shompens. Also this project will increase non local population on the island which will affect the ethnicity of Shompens.