Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы неміс ұшқыш асы Вернер Восс (Werner Voß; 13 сәуір 1897 – 23 қыркүйек 1917) – 48 әуе жеңісімен есептелген Бірінші дүниежүзілік соғыстағы неміс ұшқыш асы. Крефельд қаласынан шыққан бояушының ұлы, ол мектепте оқып жүрген кезінде патриоттық сезімі жоғары жас жігіт болған. Әскери карьерасын 1914 жылдың қараша айында 17 жастағы гусар ретінде бастады. Авиацияға бет бұрғаннан кейін, ол туа біткен ұшқыш екенін дәлелдеді. Ұшқыштар мектебін бітіріп, алты ай бомбалаушы бөлімінде қызметтенгеннен кейін, 1916 жылдың 21 қарашасында жаңа құрылған Jagdstaffel 2 истребитель эскадрильясына қосылды. Сол жерде ол Манфред фон Рихтгофенмен дос болып, жақын қарым-қатынас орнатты. 1917 жылдың 6 сәуіріне қарай Восс 24 жеңіске жетіп, Германияның ең жоғары наградасы – Pour le Mérite орденімен марапатталды. Бір айлық демалыс Воссты қанды сәуір айындағы шайқастардан шеттетіп, оның орнына Рихтгофен 13 жеңіске жетті. Дегенмен, Рихтгофен Воссты соғыстағы ең көп жеңіс тіркеген ұшқыш ретіндегі жалғыз бәсекелесі деп есептеді. Восс демалыстан оралғаннан кейін эскадрилья командирімен келіспеушіліктер туды. Ол эскадрильясынан жаңа истребитель ұшақтарын бағалау үшін жіберілді және Fokker Triplane ұшағына қызығушылық танытты. Екі ай ішінде үш уақытша эскадрилья басшылығын алмастырғаннан кейін, 1917 жылдың 30 шілдесінде Рихтгофеннің өтініші бойынша Восске Jagdstaffel 10 эскадрильясының командирлігі берілді. Осы кезде оның жеңіс көрсеткіші 34-ке жеткен еді. Оның соңғы шайқасы 1917 жылдың 23 қыркүйегінде өтті, бұл оның 48-ші жеңісінен кейін бірнеше сағаттан соң болды. Күміс көк түсті Fokker Dr.1 ұшағымен ұшып, ол Джеймс Маккадден, Кит Муспратт, Гарольд А. Хамерсли, Артур Рис Дэвидс, Роберт Л. Чидлоу Робертс, Джеффри Хилтон Боуман, Реджинальд Хойдж және Ричард Мейберимен жеке-жеке шайқасты. Ол сегіз британдық ұшқышқа қарсы жалғыз күшпен шайқасып, олардың барлығына оқ тигізген әдемі әуе айлалары мен атыс дағдыларын көрсетті. Оның бұл ерлігін көрген және өзі де Виктория кресімен марапатталған Джеймс Маккадден оны «ең батыл неміс ұшқышы» деп сипаттады. Воссты өлтірген ұшқыш Артур Рис Дэвидс оны тірі ұстағысы келгенін айтты. Бұл әуе шайқасы авиация тарихшылары мен қызығушылар арасында әлі де қызу талқылаулар мен дау-дамайлардың нысаны болып табылады.

Ерте өмір және әскери қызметке кірісуі

Вернер Восс 1897 жылғы 13 сәуірде Германияның Крефелд қаласында дүниеге келді. Оның анасы, Йоханна Матильда Пастор Восс, балаларын евангелистік-лютерандық дінге тәрбиелеген, үй шаруасындағы адал әйел болған. Оның әкесі Максмилиан бояу фабрикасының иесі болды. Вернерден кейін екі інісі дүниеге келді: Максмилиан кіші 1898 жылы, ал Отто 1901 жылғы 22 сәуірде. Восс отбасының ерекшелігі – Маргарет пен Кэтрин есімді екі туыс қызының болуы еді. Ересек Восс әйел балаларына құштар болғандықтан, ол немере қыздарын дерлік (формалды түрде болмаса да) асырап алды. Екі туыс қыз отбасы ішінде «қыздар» және «қарындастар» деп аталатын. Восс отбасының Блюментальштрассе, 75 мекенжайындағы үйі – айналасында бағы бар, екі қабатты, жайлы үй болды. Жас Вернердің өсіп-жетілгенде отбасылық кәсібін жалғастыруы күтілді. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталмас бұрын, ол-ақ патриоттық қызметке бейімділігін көрсетті. Крефелдтің Мольтке гимназиясын бітіргеннен кейін, ата-анасы оған 17 жасқа толған күні 300 куб.см (18,3 куб.см) көлемді Vee Twin Wanderer мотоциклін сыйлады. 1914 жылғы 2 тамызда ол мотоциклші ретінде «Бітіру туралы куәлігін» алды. Германия Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, ол 1914 жылғы тамыз және қыркүйек айларын Германия әскерінің штаттан тыс жүргізушісі ретінде өткізді. 2-ші резервтік эскадрон Вестфалияның 11-гусарлық полкіне жаңадан келген сарбаздарды жеткізу үшін құрылған. 1914 жылғы 16 қарашада Вернер Восс, әлі 17 жасқа толмағанмен, сол сарбаздардың бірі болды. 30 қарашада гусар полкі Шығыс майданындағы жауынгерлік міндеттерге жіберілді. Ол Германиядағы ең жас ұшқыштар нұсқаушысы болды.

Британдықтардың реакциясы

Лейтенант Вершойл Филип Кронин кейіннен өзінің қасіретті қайту рейсін сипаттады. Восс атыстан қашып құтылған сирек кездесетін ұшқыш ретінде, ол енді бұзылған машинаны үйге қайтаруға тырысуы керек еді. Қонуға бұрылғанда оны басқарудан шығып, сағат 18:40-та, үшұшақтың құлауымен шамамен бір уақытта, шұғыл қону жасады. Оның эскадрилья командирі, майор Бломфилд, шаршаған ұшқышты машинасынан орындыққа алып шығып, емдік бренди берді. Крониннің тынысы келді. Жылап-ағылап, өзін жинап алды, МакКадден жерге қонғанда, одан кейін Рис Дэвидс келді. Соңғысы машинасынан шығып, тым тез дем алып, діңкестікпен сөйледі. Оған бренди берді, және ол қызуда айтылған шатасқан есеп берді. 1-ші эскадрилья әуежайына қозғалтқышы бұзылып қонған Муспратты қоспағанда, 56-шы эскадрильяның қалғаны Эстрее Бланшке қайтып келді. Ұшқыштардың ұрыс есептері жазылып, тапсырылды; МакКадден, Рис Дэвидс, Боуман, Мейбери, Хойдж және Гардинердің есептері әлі де сақтаулы. Бұл шашыраңқы жазбалар келесі жылы қайтыс болған МакКадденнің өмірбаянымен, 1942 жылы Чидлоу Робертс пен Боуман жариялаған қайшы есептермен және Крониннің 1976 жылғы соғыс естеліктерімен толықтырылды. 1967 жылы авиация тарихшысы Эван Хадингхаммен хат алысқанда Кронин: «қимылдар табиғи болды және бір сәтте жасалды, сондықтан ешқандай әсер қалған жоқ» деді. Мысал ретінде, ол Восспен шайқасқан көп бөлігін кері ұшқанын Муспратт жекпе-жек кешінде айтқанға дейін білмегенін айтты. Сол түні 56-шы эскадрилья атмосферасы толқымасыз болды, құлаған қарсыласының кім екенін болжаумен. Рихтхофен, Восс және Вольф есімдері айтылды. Рис Дэвидске көптеген құттықтаулар келді, ол оларды қарапайымдылықпен: «Егер мен оны тірі алып келе алғанда еді» деген ескертумен қабылдады. Олардың батырлықпен құлаған жауына тост көтерілді. Келесі күні, 1917 жылдың 24 қыркүйегінде, британдық күзет тобы апат орнына жетті. Восс қалтасындағы құжаттар оны анықтады. Әскери дәрігер мәйітті беткей қарап тексерді. Ол үш оқ жарақатын анықтады. Біреуі оңнан солға қарай, көкірек қуысы арқылы сәл жоғары бағытталған, Хойдждің ату бұрышына сәйкес келеді; ол Восты бір минуттан кем уақытта өлтіретін еді. Қалған екі оқпен жасалған жара Восс ішін арттан алға қарай тесіп, Рис Дэвидстің ату бұрышымен сәйкес келді. Вернер Восс басқа жауынгерлер сияқты Плюм фермасының жанындағы кратерге, табутсыз және ешқандай құрмет көрсетілмей жерленді. Оның қабірінің орны 28-ші карта парағында, 24. C.8.3 координаттарында тіркелді. Кейіннен, соғыс қимылдарының салдарынан далалық қабірдің орны жоғалып кетті. Сол күні генерал-майор Хью Треншард лагерь көмекшісі Морис Бэрингті жекпе-жек туралы барлық әскери ақпаратты жинау үшін жіберді. Бэринг МакКадден, Мейбери, Хойдж және Рис Дэвидспен сұхбаттасты. МакКадден апат орнының Зоннебекке жақын екенін қысқаша баяндады. Мейбери ұрыста үшұшақтың екі түрін көргенін айтты: сұр және жасыл, сондай-ақ жасыл неміс барлаушысын және қызыл мұрынды неміс барлаушысын. Хойдж қызыл мұрынды Альбатросты ешқашан көрмеген. Рис Дэвидс жекпе-жек қызыл мұрынды Альбатрос, жасыл неміс барлаушысы және сұр-қоңыр үшұшақ SE.5-ке шабуыл жасағанда басталғанын айтты. Ол сондай-ақ үшұшақтың төрт пулялы болғанын және роторлық емес, стационарлық қозғалтқышы болғанын ойлады. Восс соңғы тұғыры туралы кейінгі есептер Бэрингтің сұрақтарынан алынған осындай «фактілерге» ішінара сүйенді. 25 қыркүйекте жазған хатында Рис Дэвидс жеңісін мәлімдеді, бірақ ол құрбанының есімін білмеді. Алайда, 28-і күні жазылған басқа хатта Восс есімі айтылды. Сондай-ақ, 28 қыркүйекте, бес күн ұшпайтын офицер болғаннан кейін, В. П. Кронин ұрыс шаршауымен басқа ұрыссыз бекетке жіберілді, бұл кешіккен жарақат болды. 5 қазанда Рис Дэвидстің анасына жазған хатында үшұшақ апатынан аман қалған руль мен компасын мақтанды. 27 қазанда, Рис Дэвидс соғыста қаза тапқан күні, британдық барлау қызметі бір ай бойы ашық жерде жатқан апаттың қалдықтарына қол жеткізді. Ол оның үшұшақ екенін растады және оның жоғарғы беттері маскировкалық жасыл, ал төменгі беттері көк екенін атап өтті. Екінші лейтенант Барфут Саунт есебімен бірге беру үшін қирағаннан бірнеше кішкентай бөліктерді алып кетті, техникалық мәселелерді көрсетті. Баяндалған техникалық ақпарат британдықтарға жаңа ұшақ туралы алғашқы түсінік берді, бірақ Восс француз Le Rhone қозғалтқышын орнатқан еді.

Германияның реакциясы

Лейтенанттар Рюденберг пен Беллен, сондай-ақ "Jasta 10" ұшқыштарының қалғандары да базаға оралды. Хелдманның хабарлауынша, Восс британдық шекараға қарай бет алған, ал оны британдық SE.5 ұшағы қуа жұрген. Тимм мен Рузер күн батқанда оның қайтып келуін үмітпен күтті. Восс әрекетте жоғалды деген хабар қанат штабына жеткізілді; барлық достық әуежайларға телефон арқылы сұраулар жіберілді. Кейінірек сол түні, Германия май шебіндегі бір бөлім британдықтардың алты ұшағы бір неміс ұшағын түсіргенін, ол британдық бекіністерінің ішіне құлағанын хабарлады. Хелдман Восс әуе шайқасында қаза тапқанына сенгісі келмеді; ол Восс ұшақтан шығып келген соң атып өлтірілген болуы керек деді. 24 қыркүйекте "Jasta 10" ұшқыштары британдық желілерге қара, ақ және қызыл лентаға байланған Восс туралы хат тастады. 25 қыркүйекте, шайқастан екі күн өткен соң, "Niederrheinische Volkszeitung" газеті Восс қаза болды деген хабарды жариялады. 1917 жылдың 7 қазанында "Krefelder Zeitung" газеті Вернер Воссқа арналған құттықтаулар бетін шығарды, онда тәж мұрагері Вильгельм, авиатор Энтони Фоккер және генерал-лейтенант Эрнст фон Хоппнердің сөздері де болды. 1917 жылдың 11 қазанында Беллен "Jasta 10" қатарынан шығарылды. Қараша айында Рюденберг университетте оқуын жалғастыру үшін әскери қызметтен босатылды. Әуе тарихшылары, мысалы Дуглас Уэтон, бұл тағайындамалар Воссқа шайқаста көмектеспегені үшін жаза ретінде берілгенін болжады.

Мұра

56-шы эскадрильяның британдық үздік ұшқыштары жаудың кім екенін білген соң, оған дереу қоғамдық құрмет көрсетті. Сол күні оған қарсы күрескен жетекші британдық ұшқыш Джеймс Маккадден ВК, Восс өліміне шын ниеттен өкініш білдірді: «Оның ұшу шеберлігі тамаша болды, батылдығы зор еді және менің ойымша, ол менің күрескендерімнің арасындағы ең батыл неміс ұшқышы болды». Кейінгі жылдары Восс естен шығарылмады. Оның қабірі табылмай, Вернер Восс Бельгияның Ипр қаласының солтүстік-шығысында орналасқан Лангемарк неміс әскери бейітіндегі 44 292 неміс әскерінің бірі ретінде мәңгі есте қалды. Нацистік режим кезінде Восс оқыған Крефелд қаласындағы мектеп оның құрметіне аталды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыста Германия жеңілгеннен кейін бұл шешім өзгертілді. Крефелдтегі маңызды көше әлі де оның есімімен аталады. Ол сондай-ақ Штутгарт және Берлин қалаларындағы көшелердің аттарында да еске алынады. Восс неліктен жағдайдың мүлдем қиын екенін түсінгенінше, кері шегінудің орнына күресуді таңдады деген пікірталас әлі де жалғасуда. Дегенмен, ол өзі мен Қызыл барон арасындағы жеңіс көрсеткішінің айырмасын азайту үшін бірнеше британдық ұшақты атып түсіруді көздеген болуы мүмкін, сондықтан ол сонда қалды. Восс кері шегінуден бас тартқаны туралы заманауи британдық жауынгерлік есептерінде де, Маккадденнің 1918 жылғы маусым және шілде айларында жазған автобиографиясында да тікелей айтылмаса да, Маккадден Восс өзінің қиын жағдайынан шығуға бірнеше мүмкіндіктерден бас тартқанын атап өткен.

Восс жеңімпаздары

Расталған жеңістер саны көрсетілген және хронологиялық ретпен тізімделген. Расталмаған жеңістер "u/c" деп белгіленеді. "Ескертпелер" бағанында екі қаза тапқан адам тізімделген болса, біріншісі - ұшқыш, екіншісі - әуедегі бақылаушы/мерген. Қайшылыққа түсетін мәлімдемелер * белгісімен көрсетіледі, бірақ екі дереккөздің бірінде де расталған жеңіс ретінде тек біреуі ғана есептеледі. Қос көлденең сызықтар эскадрилья құрамындағы өзгерістерді көрсетеді. № Күні/уақыты Ұшақ Дұшпан Нәтижесі Орны Ескертпелер 1 27 қараша 1916 ж. 09:40 сағ. Albatros Nieuport 17, сериялық нөмірі A281, 60-шы эскадрильядан Төмен түсірілді Мирамон, Франция Капитан Джордж Алек Паркер із-түзсіз жоғалып кетті 2 27 қараша 1916 ж. 14:15 сағ. Albatros Royal Aircraft Factory FE.2b, сериялық нөмірі 4915, 18-ші эскадрильядан Өртке түсірілді Бапомның оңтүстігі, Франция Лейтенант Ф. А. Джордж жараланды; 1-ші сыныпты әуе механигі Оливер Фредерик Уоттс қаза тапты 3 21 желтоқсан 1916 ж. 11:00 сағ. Albatros Royal Aircraft Factory B. E.2d, сериялық нөмірі 5782, 7-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Мирамон, Франция Лейтенант Д. У. Дэвис жараланды; Кіші лейтенант Уильям Мартин Вернон Коттон қаза тапты 4 1 ақпан 1917 ж. 16:00 сағ. Albatros Airco D. H.2, сериялық нөмірі A2614, 29-шы эскадрильядан Төмен түсірілді Ашье-ле-Пети Капитан Альберт Питер Винсент Дали жараланды, соғыс тұтқыны 5 4 ақпан 1917 ж. 14:40 сағ. Albatros Royal Aircraft Factory B. E.2d, сериялық нөмірі 5927, 16-шы эскадрильядан Төмен түсірілді Живанши, Франция Кіші лейтенант Герберт Мартин Массей жараланды; Кіші лейтенант Ноэль Марк Ходсон Вернхам қаза тапты 6 10 ақпан 1917 ж. 11:15 сағ. Albatros Airco D. H.2, сериялық нөмірі A2548, 32-ші эскадрильядан Зақымдалды Серрдің оңтүстік-батысы Капитан Лесли Пич Эйзлвуд жарақатсыз базаға оралды 7 25 ақпан 1917 ж. 14:55 сағ. Albatros Airco D. H.2, сериялық нөмірі A2557, 29-шы эскадрильядан Төмен түсірілді Аррас Сен-Совер Лейтенант Реджинальд 9 26 ақпан 1917 ж. 16:50 сағ. Halberstadt Блервиль, Франция Кіші лейтенант Эдвин Альберт Поуп және Губерт Альфред Джонсон қаза тапты 11 27 ақпан 1917 ж. 16:48 сағ. Albatros Royal Aircraft Factory B. E.2c, сериялық нөмірі 7197, 12-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Аррас батысы Капитан Джон МакАртур және жеке адам Джеймс Уайтфорд қаза тапты 12 4 наурыз 1917 ж. 11:30 сағ. Albatros Royal Aircraft Factory B. E.2d, сериялық нөмірі 6252, 8-ші эскадрильядан Өртке түсірілді Берневильдің оңтүстігі, Франция Сержант Реджинальд Джеймс Муди және кіші лейтенант Эдмунд Эрик Хорн қаза тапты 13 6 наурыз 1917 ж. 16:35 сағ. Albatros Airco D. H.2, сериялық нөмірі 7941, 32-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Фавреуиль, Франция Капитан Герберт Гордон Саутон жараланды, соғыс тұтқыны 14 11 наурыз 1917 ж. 10:00 сағ. Albatros Royal Aircraft Factory F. E.2b, сериялық нөмірі 7685, 22-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Ранкур, Франция Кіші лейтенант Лесли У. Кросс және лейтенант Кристофер Нёвиль, Франция Кіші лейтенант Чарльз Р. Дугал жараланды; Кіші лейтенант Сидни Гарриман жараланды/қаза тапты 20 19 наурыз 1917 ж. 09:30 сағ. Albatros Royal Aircraft Factory R. E.8, сериялық нөмірі A4165, 59-шы эскадрильядан Төмен түсірілді Сен-Леже, Франция Капитан Элдред Вольферстан 22 24 наурыз 1917 ж. 16:45 сағ. Albatros Royal Aircraft Factory B. E.2d, сериялық нөмірі 5769, 8-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Буайё-Буари Лейтенант Хью Нортон және кіші лейтенант Реджинальд Альфред Уильям Тиллиет қаза тапты 23 1 сәуір 1917 ж. 11:45 сағ. Albatros Royal Aircraft Factory B. E.2c, сериялық нөмірі 2561, 15-ші эскадрильядан Төмен түсірілді; ұшақ жерде атқыланды Сен-Леже, Францияның шығысы Капитан Артур Мередит Уинн жараланды; u/c 6 сәуір 1917 ж. 09:45 сағ. Albatros Sopwith Pup, сериялық нөмірі A6165, 54-ші эскадрильядан Төмен қонды Лагникур-Марсельдің оңтүстігі Кіші лейтенант Роберт М. Фостер аман қалды 25 7 мамыр 1917 ж. 19:25 сағ. Albatros Royal Aircraft Factory SE.5, сериялық нөмірі A4867, 56-шы эскадрильядан Төмен түсірілді Этаинг және Лекус арасында Кіші лейтенант Роджер Майкл Чоуорт Мастерс қаза тапты 26 9 мамыр 1917 ж. 14:00 сағ. Albatros Royal Aircraft Factory B. E.2c, сериялық нөмірі 7209, 52-ші эскадрильядан Жарылды Авринкур, Франция Лейтенант Роланд Хамфри Коулз және кіші лейтенант Джон Чарльз Сигизмунд Дэй қаза тапты 27 9 мамыр 1917 ж. 16:45 сағ. Albatros Sopwith Pup, сериялық нөмірі A6174, 54-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Лесден, Франция Лейтенант Джордж Копланд Темпл Хэдрилл соғыс тұтқыны 28 9 мамыр 1917 ж. 16:50 сағ. Albatros Royal Aircraft Factory F. E.2b, сериялық нөмірі 4991, 22-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Ле Боске Кіші лейтенант Чарльз Маккензи Фурлонгер және Чарльз Уильям Лейн соғыс тұтқыны 29 23 мамыр 1917 ж. 14:25 сағ. Albatros D. III Royal Aircraft Factory F. E.2b, сериялық нөмірі A5502, 18-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Авринкурдың солтүстігі Кіші лейтенант Уилфред Фергусон Макдональд және лейтенант Фрэнк Чарльз Шэкелл қаза тапты 30 26 мамыр 1917 ж. 15:45 сағ. Albatros D. III Sopwith Pup, сериялық нөмірі A6168, 54-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Гузокурдың оңтүстік-батысы Кіші лейтенант Мортимер Джордж Коул жараланды 31 28 мамыр 1917 ж. 14:00 сағ. Albatros D. III Royal Aircraft Factory F. E.2d, сериялық нөмірі A6378, 25-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Дуэдің оңтүстік-шығысы Капитан Обри де Селинкур және лейтенант Генри Коттон соғыс тұтқыны 32 4 маусым 1917 ж. 07:10 сағ. Albatros D. III Sopwith Pup, сериялық нөмірі B2151, 54-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Обеншёль-о-Буа, Франция Капитан Реджинальд Джордж Хьюэтт Пиксли қаза тапты 33 5 маусым 1917 ж. 09:30 сағ. Albatros D. III Royal Aircraft Factory F. E.2b, сериялық нөмірі A857, 22-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Восельдің солтүстігі Капитан Фрэнсис Персиваль Дон және лейтенант Герберт Харрис соғыс тұтқыны 34 6 маусым 1917 ж. 13:10 сағ. Albatros D. III Nieuport 17, сериялық нөмірі N3204, 6-шы теңіз эскадрильясынан Төмен түсірілді Гренкур-ле-Авринкурдың батысы, Франция Суб-лейтенант Фабиан Пембер Ривз RNAS қаза тапты 35 10 тамыз 1917 ж. 16:25 сағ. Albatros D. III Spad XIII, Escadrille 31-дің Aéronautique Militaire ұшағы Төмен түсірілді Диксмюйдтың оңтүстігі, Бельгия Капитан Анри Руссо із-түзсіз жоғалып кетті 36 15 тамыз 1917 ж. 19:10 сағ. Albatros D. III Royal Aircraft Factory F. E.2b, сериялық нөмірі A5152, 20-шы эскадрильядан Төмен түсірілді Зиллебеке көлі Кіші лейтенант Чарльз Х. Кэмерон Сент-Жюльен Капитан Ноэль Уильям Уорд Уэбб із-түзсіз жоғалып кетті 38 23 тамыз 1917 ж. 10:10 сағ. Albatros D. III Spad VII, сериялық нөмірі B3528, 19-шы эскадрильядан 23-ші эскадрильяның әуежайына құлады Диксмюйдтың оңтүстік-батысы Капитан Артур Лионел Гордон Кидд жараланды/қаза тапты 39 3 қыркүйек 1917 ж. 09:52 сағ. Fokker Triplane, сериялық нөмірі 103/17 Sopwith Camel, сериялық нөмірі 3917, 45-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Хутемнің солтүстігі Лейтенант Обри Талли Хейвуд қаза тапты 40* 5 қыркүйек 1917 ж. 14:50 сағ. Fokker Triplane, сериялық нөмірі 103/17 Sopwith Pup, сериялық нөмірі B1842, 46-шы эскадрильядан Құлады, көгілдір түтін шығарды Сент-Жюльен Кіші лейтенант Чарльз Уолтер Оделл зардапсыз 40* 5 қыркүйек 1917 ж. 15:50 сағ. Fokker Triplane, сериялық нөмірі 103/17Airco DH.5, сериялық нөмірі A9374, 32-ші эскадрильядан Ипр каналына құлады Сент-Жюльен Лейтенант Уильям Эдвин Сэндс қаза тапты 41 5 қыркүйек 1917 ж. 16:30 сағ. Fokker Triplane, сериялық нөмірі 103/17 Caudron екі орынды, сериялық нөмірі G.6, Escadrille 53 Төмен түсірілді Биксшот Марешал де ложи Жак Табо Дестулье және лейтенант Марсель Мулард қаза тапты 42 6 қыркүйек 1917 ж. 16:35 сағ. Fokker Triplane, сериялық нөмірі 103/17 Royal Aircraft Factory F. E.2d, сериялық нөмірі B1895, 20-шы эскадрильядан Өртке түсірілді Сент-Жюльен/Буасинг Лейтенант Джон Оскар Пилкинтон және 2-ші сыныпты әуе механигі Герберт Фредерик Мэттьюс қаза тапты 43 10 қыркүйек 1917 ж. 17:50 сағ. Fokker Triplane, сериялық нөмірі 103/17 Sopwith Camel, сериялық нөмірі B3927, 70-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Пашендаль және Лангемарк арасында Кіші лейтенант Артур Джексон Смит Сислей қаза тапты 44 10 қыркүйек 1917 ж. 17:55 сағ. Fokker Triplane, сериялық нөмірі 103/17 Sopwith Camel, сериялық нөмірі B3787, 70-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Пашендаль және Лангемарк арасында 2-ші лейтенант Оливер Чарльз Пирсон із-түзсіз жоғалып кетті 45 10 қыркүйек 1917 ж. 18:15 сағ. Fokker Triplane, сериялық нөмірі 103/17 Spad VII, Escadrille 31 Төмен түсірілді Пашендаэль Вестроозебек Адьютант Жюль Тиберген қаза тапты 46 11 қыркүйек 1917 ж. 10:30 сағ. Fokker Triplane, сериялық нөмірі 103/17 Bristol F.2 Fighter, сериялық нөмірі B1105, 22-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Лангемарк 2-ші лейтенант Р. де Лейси Стедман жараланды; 2-ші лейтенант Гарри Эдвард Джонс қаза тапты 47 11 қыркүйек 1917 ж. 16:25 сағ. Fokker Triplane, сериялық нөмірі 103/17 Sopwith Camel B6236, 45-ші эскадрильядан Төмен түсірілді Сент-Жюльеннің шығысы Лейтенант Оскар Леннокс МакМэкинг қаза тапты 48 23 қыркүйек 1917 ж. 09:30 сағ. Fokker Triplane, сериялық нөмірі 103/17 Airco D. H.4, сериялық нөмірі A7643, 57-ші эскадрильядан Өртке түсірілді Ледегем, Бельгия Кіші лейтенант Сэмюэл Лесли Джон Брэмли және Джон Мэттью...