Эсайяс Тегнер – швед ақыны, грек тілінің профессоры, епископ (1782-1846). Швеция поэзиясының әкесі, «Фритъоф Сагасы» авторы. Биографиясы, шығармашылығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швед жазушысы, грек тілінің профессоры және епископ (1782–1846)
жазушы
Swedish writer, professor of the Greek language, and bishop (1782–1846)
the writer
Эсаиас Тегнер (; 13 қараша 1782 – ) – швед жазушысы, грек тілінің профессоры және епископ. Ол 19 ғасырда Швециядағы қазіргі поэзияның әкесі деп есептелді, көбінесе «Фритхёф сагасы» атты ұлттық романтикалық эпосы арқылы. Оны Швецияның алғашқы заманауи адамы деп атайды. Оның өмірі жайлы көп мәлімет бар, сондай-ақ ол өзі туралы ашық жазған.
Esaias Tegnér (; 13 November 1782 – ) was a Swedish writer, professor of the Greek language, and bishop. He was during the 19th century regarded as the father of modern poetry in Sweden, mainly through the national romantic epic Frithjof's Saga. He has been called Sweden's first modern man. Much is known about him, and he also wrote openly about himself.
Ерте өмір
Оның әкесі пастор, ал екі жақтан да әже-шешелері шаруалар болған. Оның әкесі, аты Эсаиас Лукассон, Тегнерус фамилиясын алған, оны бесінші ұлы, ақын, Тегнер деп өзгерткен. Бұл фамилия ол туған Смоланд провинциясындағы Тегнаби ауылынан шыққан. 1792 жылы Тегнерус қайтыс болды. 1799 жылы Есаяс Тегнер, осы уақытқа дейін елде білім алғаннан кейін, Лунд университетіне түсті, 1802 жылы философия факультетін бітірді және 1810 жылға дейін мұғалім болып жұмыс істеді, содан кейін грек тілінен лектор болып сайланды. 1806 жылы ол Анна Мария Густава Мюрманға үйленді, оған ол жастығынан бері ғашық болған. 1812 жылы профессор болып тағайындалды және 1824 жылға дейін Лундта лектор болып жұмыс істеді, содан кейін Вексжо епископы болды. Ол қайтыс болғанға дейін, яғни жиырма екі жыл бойы Вексжоде тұрды. Ол салыстырмалы түрде кеш дамыды. Оның алғашқы үлкен жетістігі – 1808 жылғы әскерге арналған дитирамбалық соғыс әні болды. 1811 жылы оның патриоттық поэмасы «Свея» швед академиясының бағалы сыйлығын жеңіп алды және оны әйгілі етті. Сол жылы Стокгольмде Готика лигасы (Götiska förbundet) құрылды, ол жас және патриоттық жазушылардың клубы еді, және Тегнер оның жетекшісіне айналды. Клуб «Идуна» атты журнал шығарды, онда көптеген тамаша өлеңдер жарияланды, сонымен қатар олардың пікірлері, әсіресе исланд әдебиетін және ежелгі скандинав тарихын зерттеуге қатысты көзқарастары жарияланды. Тегнер, Гейер, Афзелиус және Никандер Готика лигасының ең танымал мүшелері болды.
His father was a pastor, and his grandparents on both sides were peasants. His father, whose name had been Esaias Lucasson, took the surname of Tegnérus—altered by his fifth son, the poet, to Tegnér—from the village of Tegnaby in the province of Småland, where he was born. In 1792 Tegnérus died. In 1799 Esaias Tegnér, hitherto educated in the country, entered Lund University, where he graduated in philosophy in 1802, and continued as tutor until 1810, when he was elected Greek lecturer. In 1806 he married Anna Maria Gustava Myhrman, to whom he had been attached since his earliest youth. In 1812 he was named professor, and continued to work as a lecturer in Lund until 1824, when he was made Bishop of Växjö. He remained in Växjö until his death, twenty two years later. He was comparatively slow in development. His first great success was a dithyrambic war song for the army of 1808. In 1811 his patriotic poem Svea won the great prize of the Swedish Academy, and made him famous. In the same year was founded in Stockholm the Gothic League (Götiska förbundet), a sort of club of young and patriotic men of letters, of whom Tegnér quickly became the chief. The club published a magazine, entitled Iduna, in which it printed a great deal of excellent poetry, and ventilated its views, particularly as regards the study of Icelandic literature and old Norse history. Tegnér, Geijer, Afzelius, and Nicander became the most famous members of the Gothic League.
Лунд өлеңдері
Теннердің Лундтағы көптеген өлеңдерінің көпшілігі қысқа, бірақ кейбіреулері лирикалық. Олар әлі күнге дейін Тегнер мұражайы ретінде келушілерге көрсетіледі. Оның 1817 жылы жазылған "Күнге арналған ән" атты атақты шығармасы бар. Ол өзінің атақ-даңқы негізінен сүйенген үш маңызды өлеңін аяқтады. Олардың ішінде "Аксель" (1822) романсы және Лонгфеллоу аударған "Nattvardsbarnen" (1820) идиллиясы Тегнердің әлемдік деңгейде танымал шедеврімен салыстырғанда маңыздылығы төмен. 1819 жылы ол сонымен қатар беделді Швед академиясының 8-орындық мүшесі болды.
The majority of the many poems from Tegnér in Lund are short, but some are in lyrics. They are still shown to visitors as the Tegnér museum. His celebrated Song to the Sun dates from 1817. He completed three poems of a more ambitious character, on which his fame chiefly rests. Of these, the romance of Axel (1822) and the delicately chiselled idyl of Nattvardsbarnen (1820), translated by Longfellow, take a secondary place in comparison with Tegnér's masterpiece of worldwide fame. In 1819 he also became a member of the distinguished Swedish Academy, on seat 8.
Мойындауға талап
1820 жылы ол "Идуна" журналында өзі жұмыс істеп жүрген эпостың үзінділерін жариялады: "Фритжоф сагасы". 1822 жылы тағы бес әнін, ал 1825 жылы толық поэмасын жариялады. Соңғы кантосы жарық көрмес бұрын-ақ ол бүкіл Еуропаға танымал болды; қарт Гете қаламды қолына алып, өз отандастарына осы "alte, kräftige, gigantischbarbarische Dichtart" стилін мақтады және оны неміс тіліне аударуды Амали фон Имхоффтан өтінді. Бұл ежелгі саганың романтикалық қайтажаралымы жиырма төрт кантодан тұрады, олардың барлығы өлең түрінде әртүрлі, шамамен ертеректегі даниялық шедевр – Охленшлягердің "Хелгесіне" ұқсас. "Фритжоф сагасы" 19 ғасырда швед әдебиетінің ең танымал туындысы болды. Ол ағылшын тіліне жиырма екі рет, неміс тіліне жиырма рет, ал Еуропаның барлық тілдеріне кем дегенде бір рет аударылған деседі. Ол қазіргі антиквариаттық зерттеулердің талаптарын толық қанағаттандырмаса да, ерте Скандинавиядағы өмірдің ең жаңа және көркемдік бейнесін беруге әлі де мүмкіндік береді. Кейіннен осы туындының бір бөлігін Макс Брух 1864 жылғы "Фритжоф" кантатасының негізі ретінде пайдаланды.
In 1820 he published in Iduna fragments of an epic on which he was working: Frithjof's saga. In 1822 he published five more cantos, and in 1825 the entire poem. Already before its last canto it was famous throughout Europe; the aged Goethe took up his pen to commend to his countrymen this alte, kräftige, gigantischbarbarische Dichtart and desired Amalie von Imhoff to translate it into German. This romantic paraphrase of an ancient saga was composed in twenty four cantos, all differing in verse form, modeled somewhat, on an earlier Danish masterpiece, Helge of Oehlenschläger. Frithjof's saga was during the 19th century the best known of all Swedish productions. It is said to have been translated twenty two times into English, twenty times into German, and once at least into every European language. It is far from satisfying the demands of more recent antiquarian research, but it still is allowed to give the freshest existing impression, in imaginative form, of life in early Scandinavia. A section of the work was later used by Max Bruch as the basis for his 1864 cantata Frithjof.
Кейінгі өмірі
Фритжоф сағасының (1825) жарық көрген кезеңі оның мансабындағы шешуші дәуір болды. Ол оны Еуропаның ең белгілі ақындарының біріне айналдырды. Ол оны Лундтағы кабинетінен Вексjöдегі епископ сарайына көшірді; оның бұған дейін мінсіз болған денсаулығының алғашқы құлдырауы болды; және ол ақынның ішкі тарихындағы ерекше рухани дағдарыстың куәсі болды, осы туралы көп жазылды, бірақ аз мәлім. Тегнер сол кезде Лунд қалалық кеңесшісінің әйелі, көркем Евфросина Палмға қатты ғашық болды, және осы бақытсыз махаббат, оның ең ұлы поэзиясының көп бөлігіне шабыт бергенімен, ақынның қанын ащыландырды. Осы уақыттан бастап әйелдердің бейсауаттығы Тегнердің негізгі тақырыптарының біріне айналды.
The period of the publication of Frithjof's saga (1825) was the critical epoch of his career. It made him one of the most famous poets in Europe. It transferred him from his study in Lund to the bishop's palace in Växjö; it marked the first breakdown of his health, which had hitherto been excellent; and it witnessed a singular moral crisis in the inner history of the poet, about which much has been written, but of which little is known. Tegnér was at this time passionately in love with a certain beautiful Euphrosyne Palm, the wife of a town councillor in Lund, and this unfortunate passion, while it inspired much of his finest poetry, turned the poet's blood to gall. From this time forward the heartlessness of woman is one of Tegnér's principal themes.
Епископтың ордасы
Бұл сол кездегі Швецияның жағдайының айқын белгісі – христиандық түбірі жоқ, діни рәсімдерге қызығушылығы шамалы адамға епископтың таяғы ұсынылып, ол оны қабылдады. Ол оны қабылдаудан тартынбады: бұл үлкен мәртебе еді; ол кедейлікте өмір сүрді; және Лунд қаласынан кеткісі келді. Алайда, жаңа міндеттеріне дайындала бастаған соң ғана ол қабылдаған шешіміне өкінуге ұшырады. Дегенмен, кері қайтуға мүмкіндік болмады, және Тегнер денсаулығына дейін лайықты епископ болды. 1835 жылы ол Швеция Корольдік ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Бірақ ол көңілсіз және күйреңкі болып кетті; 1833 жылы миында қатты қызу сезімінен шағымданды, ал 1840 жылы Стокгольмге сапар барысында күрт ақыл-есінен айырылды.
It is a remarkable sign of the condition of Sweden at that time that a man without a Christian heritage, and with little interest in formal religious matters, should be offered and should accept a bishop's crosier. He did not hesitate in accepting it: it was a great honour; he was poor; and he was anxious to get away from Lund. No sooner, however, had he began to study for his new duties than he began to regret the step he had taken. It was nevertheless too late to go back, and Tegnér made a respectable bishop as long as his health lasted. In 1835, he was elected a member of the Royal Swedish Academy of Sciences. But he became moody and melancholy; as early as 1833 he complained of fiery heats in his brain, and in 1840, during a visit to Stockholm, he suddenly became insane.
Психикалық нашарлау
Ол Шлезвигтегі психиатриялық ауруханаға жіберілді, ал 1841 жылдың басында емделіп, Вексjöге қайта оралды. Кейінгі жылдары Тегнер екі маңызды эпостық поэманы – «Герда» мен «Кронбруденді» жаза бастады, бірақ оларды аяқтамады. «Кронбруден» поэмасын ол Шлезвигте сауығып жатқан кезінде жазды. Одан кейін маңызды ештеңе жазбады; 1843 жылы инсульт алды, ал 1846 жылдың 2 қарашасында Вексjöде қайтыс болды.
He was sent to an asylum in Schleswig, and early in 1841 he was cured, and able to return to Växjö. In later years Tegnér began, but left unfinished, two important epic poems, Gerda and Kronbruden. It was during his convalescence in Schleswig that he composed Kronbruden. He wrote no more of importance; in 1843 he had a stroke of apoplexy, and on 2 November 1846 he died in Växjö.
Тегнер мұражайы
Тегнермузей - Есаиас Тегнердің өмірі мен шығармашылығына толық арналған мұражай. Мұражай Лунд қаласының орталығындағы Есаиас Тегнердің 1813-1826 жылдары отбасымен бірге тұрған үйінде орналасқан. 1997 жылдан бері мұражай "Kulturen" қорының құрамына кіреді, ол Лундтағы ашық аспан астындағы мұражайды да басқарады.
Tegnérmuseet is a museum devoted exclusively to the life and work of Esaias Tegnér. The museum is located in the house where Esaias Tegnèr lived with his family from 1813 to 1826 in the city center of Lund. Since 1997, the museum has been part of the foundation Kulturen, which also operates the open air museum in Lund.