Платонның «Заңдар» диалогы: мемлекеттік құқық, этика, үкімет тақырыптарын қарастырады. Саяси философияның классикасы, білім беруге арналған маңызды туынды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Платондық диалог, Цицеронның сол аттас еңбегі.
Platonic dialogue
the work by Cicero of the same title
"Заңдар" (грекше: Νόμοι, Nómoi; латынша: De Legibus) – Платонның соңғы және ең ұзақ диалогы. Ондағы он екі кітаптағы әңгіме бір өркениеттің заңдарын кім қалыптастырды деген сұрақтан басталады. Үкімет пен заңның этикасы туралы ойлары оны Платонның көп оқылатын "Мемлекет" еңбегімен бірге саяси философияның классикасы ретінде бекітті. Ғалымдар Платонның бұл диалогты жасы ұлғайған шағында, Сиракузалық Дионисий I-нің билігін басқаруға тырысып, сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, түрмеге тасталған кезде жазғанын жалпы түрде мойындайды. Бұл оқиғалар жетінші хатында айтылады. Бұл мәтін Платонның Сократсыз жазылған жалғыз даусыз диалогы болып ерекшеленеді.
The Laws (Greek: Νόμοι, Nómoi; Latin: De Legibus) is Plato's last and longest dialogue. The conversation depicted in the work's twelve books begins with the question of who is given the credit for establishing a civilization's laws. Its musings on the ethics of government and law have established it as a classic of political philosophy alongside Plato's more widely read Republic. Scholars generally agree that Plato wrote this dialogue as an older man, having failed in his effort to guide the rule of the tyrant Dionysius I of Syracuse, instead having been thrown in prison. These events are alluded to in the Seventh Letter. The text is noteworthy as Plato's only undisputed dialogue not to feature Socrates.
Орнату
Платонның көптеген диалогтарынан өзгеше, «Заңдарда» Сократ кездеспейді. Әңгімені афиналық бейтаныс пен тағы екі қарт кісі – қарапайым спарталық Мегилл және Кносстан келген криттік Клиниас жүргізеді. Афиналық бейтаныс олардың Кноссодан Зевстің үңгіріне жасаған діни саяқатына қосылады. Диалогтың барлығы осы саяхат барысында өтеді, ол Минос әрекетін қайталайды: криттіктердің ежелгі заңдарын жасағандығы айтылады, Минос Зевстен заң шығару бойынша нұсқау алу үшін тоғыз жылда бір рет осы жолмен жүрген. Бұл сондай-ақ жылдың ең ұзақ күні деп есептеледі, онда он екі тарауды сығымды түрде ұсынуға болады. Үшінші кітаптың соңында Клиниас жаңа криттік колониясы үшін заңдар жасау міндеті оған жүктелгенін және ол афиналық бейтаныс кісінің көмегін қалайтынын мәлімдейді. Диалогтың қалған бөлігінде үш қарт кісі үңгірге қарай жол тартқанда, Магнеттер (немесе Магнезия) деп аталатын жаңа қала үшін заңдар жасайды.
Unlike most of Plato's dialogues, Socrates does not appear in the Laws. The conversation is instead led by an Athenian Stranger and two other old men, the ordinary Spartan citizen Megillus and Cleinias of Crete, from Knossos. The Athenian Stranger joins the other two on their religious pilgrimage from Knossos to the cave of Zeus. The entire dialogue takes place during this journey, which mimics the action of Minos: said by the Cretans to have made their ancient laws, Minos walked this path every nine years in order to receive instruction from Zeus on lawgiving. It is also said to be the longest day of the year, allowing for the densely packed twelve chapters. By the end of the third book Cleinias announces that he has in fact been given the responsibility of creating the laws for a new Cretan colony, and that he would like the Athenian stranger's assistance. The rest of the dialogue proceeds with the three old men, walking towards the cave and making laws for this new city which is called the city of the Magnetes (or Magnesia).
Грек заңына қатысты басқа еңбектермен салыстыру
Платон өзінің заманының заң жүйесі туралы жазған және афиналық пен спарталық заңдарды салыстырған жалғыз ежелгі грек авторы емес. Ерекше айта кетерлігі, Ксенофонттың "Спарталықтардың Конституциясы", Ксенофонтқа бұрыс жатқызылған "Афиналықтардың Конституциясы", және Аристотель немесе оның шәкірттерінің бірі жазған "Афиналықтардың Конституциясы" да бізге жеткен. Бірнеше ғасырдан кейін Плутарх та ежелгі грек заң жүйелері тақырыбына назар бөлген, мысалы, "Ликургтың өмірі" атты еңбегінде. Ликург – лакедемондықтардың заңдарын жасаған легендарлы тұлға. Плутарх Ликург пен оның спарталық заңдарын шамамен б.з.д. 700 жылы Римде енгізілген деп саналатын Нума Помпилийдің заң жүйесімен салыстырады. Псевдо-Ксенофонт пен Плутарх екеуі де спарталық жүйеге зор құрметпен қараған, осы құрметті білдіруде Платонға қарағанда көбірек еркіндік танытқан. Георгий Гемист, кейінірек өмірінде өзін Плетон деп атаған, "Заңдар кітабы" деп аталатын Nómōn syngraphḗ (Νόμων συγγραφή) немесе Nómoi (Νόμοι) еңбегін "Заңдар" диалогынан кейін жазып, осылай атаған.
Plato was not the only Ancient Greek author writing about the law systems of his day, and making comparisons between the Athenian and the Spartan laws. Notably, the Constitution of the Spartans by Xenophon, the Constitution of the Athenians, wrongly attributed to Xenophon, and the Constitution of the Athenians, possibly by Aristotle or one of his students, have also survived. Some centuries later Plutarch would also devote attention to the topic of Ancient Greek law systems, e. g. in his Life of Lycurgus. Lycurgus was the legendary law giver of the Lacedaemonians. Plutarch compares Lycurgus and his Spartan laws to the law system Numa Pompilius supposedly introduced in Rome around 700 BC. Both pseudo Xenophon and Plutarch are stark admirers of the Spartan system, showing less reserve than Plato in expressing that admiration. Georgios Gemistos, who called himself Plethon in his later life, wrote and named his Nómōn syngraphḗ (Νόμων συγγραφή) or Nómoi (Νόμοι, "Book of Laws") after the Laws dialogue.
Мұра
Заңдардың әсері ежелгі дәуірде зор болды. Платонның замандасы Изократтың осы еңбекке қызығушылық танытқан болуы мүмкін. Диалогты сынаған Аристотель бұл ауқымды еңбектен үзінділер жинағын жасады. Аристотель Заңдарды Платонның Сократты көрсететін диалогтарының бірі ретінде жаңылыстыра енгізді; мүмкін ол Сократтың болған басқа нұсқасын білген, бірақ өзін жеткілікті түрде нақты жеткізбеген болуы мүмкін. Аристотель Заңдарды Платонның «Республикасымен» тығыз байланыстырды және екі еңбекті де бір-бірімен үлкен келісімде деп есептеді. Ол афинянның қару-жарақ алып жүруге лайықты 5000 азаматтың санының тым көп екенін санады. Аристотельдің пікірінше, азаматтардың өнімділігінің төмендеуі көптеген әйелдер мен қызметшілерді қажет етеді, бұл өз кезегінде үлкен аумақты талап етеді. Аристотель балалар санының өсуіне қарамастан, үй шаруашылықтарының санының өзгермейтінін тағы бір мәселе деп атап көрсетеді. Аристотель Платонның аралас конституцияны қажет ететінін мойындайды. Алайда ол Платонның монархияның ешқандай элементін ұсынбайтынын көрсетеді. Аристотельдің ойынша, Платонның демократиялық бөлігі тиімді емес, ал олигархиялық бөлігі басым. Аристотельдің Заңдарды зерттеуі оның «Саясат» еңбегінің 7-ші және 8-ші кітаптарының үлкен бөлігін құрады. «Эпиномис» диалогының авторы – әдетте Опустың Филиппі деп есептеледі – өз еңбегін Заңдардың жалғасы ретінде жазды. Осылайша, ол Платон сияқты үш тұлғаны: афинянды, Клеиниасты және Мегиллді диалогқа енгізді. Платон сияқты ол афинянға орталық рөл берді. Кейбір жағдайларда «Эпиномис» диалогындағы афинянның көзқарастары Заңдардағы афинянның көзқарастарынан өзгеше.
The impact of the Laws in antiquity was substantial. It is possible that Plato's contemporary Isocrates already took an interest in the work. Aristotle, who was critical of the dialogue, created a collection of excerpts from the extensive work. Aristotle incorrectly included the Laws as one of Plato's dialogues featuring Socrates; perhaps he knew another version in which Socrates appears, but most likely did not express himself clearly. Aristotle brought the Laws closely in line with Plato's Republic and considered both works largely in agreement with one other. He viewed the Athenian's proposed number of 5,000 citizens fit to bear arms as too high. According to Aristotle, the resulting unproductivity of the citizens would necessitate a large number of women and servants, which would, in turn, require a large territory. Aristotle sees another problem in the unchanging number of households amidst an increasing number of children. Aristotle notes that Plato does require a mixed constitution. However, he points out that Plato does not represent any element of a monarchy. In Aristotle's view, Plato's democratic portion is not profitable, while the oligarchical dominates. Aristotle's examination of the Laws shaped large portions of Books 7 and 8 of his Politics. The author of the dialogue Epinomis – generally considered to be Philippus of Opus – developed his work as a continuation of the Laws. As such, he let the same three persons appear in the dialogue as Plato: the Athenian, Cleinias, and Megillus. Just like Plato, he gave the Athenian the central role. In some instances, the views of the Athenian in Epinomis deviate from those of the Athenian in the Laws.