Кіріспе

Тырнақ тігу, сондай-ақ onychophagy немесе onychophagia деп аталады, бұл адамның өзінің тырнақтарын тістеудің оральдық мінез-құлқы. Оны кейде парафункционалдық әрекет деп те атайды, яғни ауызды сөйлеу, жеу немесе ішуден басқа қызметтер үшін пайдалану. Тырнақ тігу, әсіресе балалардың арасында кең таралған. Балалардың 25-35 пайызы тырнақ тігеді. Тырнақ тігудің ауыррақ патологиялық түрлері DSM IV R-де импульстік бақылаудың бұзылысы ретінде қарастырылады және DSM 5-те обсессивтік-компульсивтік және байланысты бұзылыстарға жатады. Халықаралық аурулар жіктемесінің (ICD 10) нұсқасы осы әрекетті "әдетте балалық және жасөспірім шақта басталатын басқа да мінез-құлық және эмоционалдық бұзылыстар" деп жіктейді. Дегенмен, барлық тырнақ тігу патологиялық емес, ал зияндырақ мінез-құлық пен қалыпты әрекет арасындағы шекара әрқашан анық болмайды. Тырнақ тігуді мазасыздық белгісі ретінде алғаш рет Францияда 16 ғасырдың соңында айтқан.

Белгілері мен симптомдары

Тырнақ шайнау саусақтарға зиянды әсер етеді, мысалы, инфекцияларға алып келуі мүмкін. Бұл салдарлар тырнақ шайнаудың тікелей физикалық зақымдануынан немесе қолдың инфекция жұқтыру ошағына айналуынан туындайды. Сонымен қатар, ол әлеуметтік жағдайларға да әкелуі мүмкін, мысалы, өзін-өзі шектеу және қол алысудан қашу. Сирек жағдайларда, тырнақ төсегінің зақымдануынан жылдар бойы тырнақ шайнау салдарынан тырнақтар күрт деформациялануы мүмкін. Тырнақ шайнаудың ауыз қуысының ауруларымен байланысы болуы мүмкін, мысалы, қызыл иек қабынуы және алдыңғы тістердің дұрыс жабыспауы. Тырнақ шайнау кінә мен ұят сезімін тудыруы мүмкін, өмір сапасын төмендетуі және туған-туыстар арасында немесе қоғамда стигматизацияға ұшырау қаупін арттыруы мүмкін.

Қарым- қатынас бұзылулары

Басқа денеге бағытталған қайталанатын мінез-құлықтарға онхитилломания (тырнақ теру), экскориация бұзылысы (теріні теру), дерматофагия (теріні шағу), және трихотилломания (шашты жұлуға құштарлық) жатады, олардың барлығы тырнақ терумен бірге кездеседі. Ауыз қуысының қалыптан тыс қызметі ретінде, ол бруксизммен (тісті қысу және ұсақтау) және қаламды шағу, екі жақты тістеу сияқты басқа да әдеттермен байланысты. Балаларда тырнақ теру көбінесе назар тапшылығы және белсенділік артық синдромымен (бір зерттеуде тырнақ теру жағдайларының 75% -ы) бірге болады. Тағы бір зерттеуде тамақтану бұзылыстары бар еркектерде тырнақ теру, тамақтану бұзылыстары жоқ еркектерге қарағанда жиі кездеседі.

Емдеу

Ең көп таралған, арзан және қолжетімді емдеу әдісі – тырнақтарға мөлдір, ащы дәмі бар тырнақ лагын жағу. Әдетте денатоний бензоаты қолданылады, ол ең ащы химиялық қосылыс болып табылады. Ащы дәм тырнақ шайнау әдетінен сақтайды. Егер қарапайым шаралар тиімсіз болса, мінез-құлқы терапиясы пайдалы. Тырнақ шайнау әдетінен арылуға және мүмкін болса, оны пайдалырақ әдетпен алмастыруға бағытталған әдетті кері қайтару (ӘКҚ) жаттығуы балалар мен ересектерде плацебомен салыстырғанда тиімді екенін көрсетті. Балаларға жасалған зерттеуде ӘКҚ нәтижелері, ешқандай ем жасалмаған жағдайдан немесе тырнақ шайнаудың орнына басқа заттармен айналысудан жақсырақ болды. ӘКҚ-тан басқа, тітеуді қоздыратын факторларды анықтап, оларды жою үшін стимулдарды бақылау терапиясы қолданылады. Алдын ала оң нәтижелер көрсеткен басқа мінез-құлқы әдістеріне өз-өзіне көмектесу техникалары, мысалы, ажырату және білезіктерді алып тастамайтын ескерту құралы ретінде пайдалану жатады. Соңғы кезде технологиялық компаниялар қолданушылардың қолының қозғалысын бақылайтын киілетін құрылғылар мен смарт-сағат қолданбаларын жасауды бастады, бірақ әзірге ешқандай зерттеу жарияланбаған. Созылмалы тырнақ шайнаумен күресу үшін тағы бір емдеу – алдыңғы тістердің тырнақтар мен оларды қоршаған теріні зақымдауына жол бермейтін стоматологиялық құрылғыны пайдалану. Шамамен екі айдан кейін құрылғы тырнақ шайнауға деген құштарлықты толығымен басады. Дәрі-дәрмектердің тиімділігі туралы деректер өте шектеулі, сондықтан олар әдетте қолданылмайды. Тырнақ косметикасы тырнақ шайнаудың әлеуметтік салдарымен күресуге көмектеседі. Қолданылатын әдіске қарамастан, жас тырнақ шайнаушыларға емдеу бағдарламаларының тиімділігін арттыру үшін ата-аналарға білім беру пайдалы, өйткені ата-аналардың немесе басқа отбасы мүшелерінің кейбір мінез-құлқы проблеманы уақытша сақтап қалуы мүмкін. Әйелдер мен еркектер арасында байланыс байқалмаса да, эпидемиологиялық зерттеулердің нәтижелері толық сәйкес емес. Адамдар оның жағымсыз салдарына немқұрайлы қарауы немесе білмеуі салдарынан бұл мәселе жиі назардан тыс қалады, бұл диагнозын қиындатады. Психикалық бұзылысы бар ата-ананың болуы да тәуекел факторы болып табылады.