Кіріспе
Шумер мифтік патшасы Лугальбанда – Урук қаласының құдайландырылған шумер патшасы, Месопотамия әдебиетінің әртүрлі көздеріне сәйкес, Гилгамештің әкесі. Ерте деректерде оның әйелі Нинсун және патша Энмеркардың Араттаға жасаған жорығындағы батырлық істері айтылады. Лугальбанда Шумер патшалары тізімінде Уруктың екінші патшасы ретінде көрсетілген, ол 1200 жыл патшалық құрған және оған "Бақташы" лақабы берілген. Лугальбанданың тарихи тұлға екендігі ғалымдар арасында даулы. Оны ЕД II кезеңіне жатқызуға жасалған әрекеттер 2-ші мыңжылдыққа тән эпикалық әңгімелер мен нақты археологиялық зерттеулердің аралас нәтижесіне негізделген.
Lugalbanda was a deified Sumerian king of Uruk who, according to various sources of Mesopotamian literature, was the father of Gilgamesh. Early sources mention his consort Ninsun and his heroic deeds in an expedition to Aratta by King Enmerkar. Lugalbanda is listed in the Sumerian King List as the second king of Uruk, saying he ruled for 1200 years, and providing him with the epithet of the Shepherd. Lugalbanda's historicity is uncertain among scholars. Attempts to date him in the ED II period are based on an amalgamation of data from the epic traditions of the 2nd millennium with unclear archaeological observations.
Мифология
Лугалбанда шумерлік әдеби дереккөздерде 3 мыңжылдықтың ортасында пайда болады, бұл туралы Әбу Салабихта табылған Лугалбанда мен Нинсунның толық емес мифологиялық мәтіні куәландырады, онда Лугалбанда мен Нинсунның арасындағы романтикалық қарым-қатынас сипатталған. Фараның ең ертедегі құдайлар тізімінде оның есімі бөлек тұр және құдайдан әлдеқайда төмен дәрежеде көрсетілген; алайда, Селевкид дәуіріне дейінгі кейінгі дәстүрлерде оның есімі көбінесе әйелі Нинсунмен бірге тізімделеді. Лугалбандаға қатысты құлшылықтың Үр III кезеңінен бастау алғанына дәлел бар, бұл Ниппур, Үр, Умма және Пуджриш Даган қалаларынан табылған тақташаларда расталған. Ежелгі Вавилон дәуірінде Уруктың Син кашиді Э КИ деп аталатын Лугалбанда мен Нинсунға арналған ғибадатхана салғаны және оның қызы Ниши инни шуды Лугалбанданың ереш дингир діни қызметкері етіп тағайындағаны белгілі. Сонымен қатар, Лугалбанда Үрдің үшінші династиясына жататын екі шумерлік әңгіменің басты кейіпкері болып табылады, оларды ғалымдар Лугалбанда I («Тау үңгіріндегі Лугалбанда») және Лугалбанда II («Лугалбанда және Анзу құсы») деп атаған. Екеуі де тек кейінгі нұсқаларда ғана белгілі, бірақ 18 ғасырлық нұсқадан мүлдем өзгеше Үр III кезеңіне жататын фрагмент бар. Бұл әңгімелер Урук патшасы Энмеркар мен Араттаның билеушісі Энсухкешдана арасындағы қақтығыстарды суреттейтін әңгімелер жинағының бір бөлігі. Бұл екі әңгімеде Лугалбанда Энмеркар әскерінің сарбазы болып көрінеді, оның есімі Шумер патшаларының тізімінде Уруктың бірінші патшасы және Лугалбанданың ізілдісі ретінде кездеседі. Қазіргі қолда бар фрагменттерде Энмеркардан кейін Лугалбанданың патшалық таққа отырғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ. Үр III кезеңінің патшалық гимндерінде Үрдің Үр Намму және оның ұлы Шулги Лугалбанда мен Нинсунды қасиетті ата-аналары ретінде сипаттайды және өздерін Гилгамештің бауырлары деп атайды. Уруктың Син кашиді Лугалбанда мен Нинсунды өзінің құдай ата-аналары деп атайды және Лугалбанданы өзінің құдайы деп есептейді. «Гилгамеш жырларында» және оның алдындағы шумерлік әңгімелерде Гилгамеш өзін Лугалбанда мен Нинсунның ұлы деп жариялайды. «Гилгамеш пен Хувава» поэмасында патша үнемі: «Менің анам Нинсун мен әкемнің, қасиетті Лугалбанданың өмірімен ант етемін!» деген сөз тіркесін қолданады. Эпостың аккад тіліндегі нұсқаларында Гилгамеш Лугалбанданы жеке құдайы деп атайды және бір эпизодта жеңілген Көк бұқаның майға толы мүйіздерін «өз құдайы Лугалбанданы майлау үшін» сыйлайды.
These tales are part of a series of stories that describe the conflicts between Enmerkar, king of Uruk, and Ensuhkeshdanna, lord of Aratta, presumably in the Iranian highlands. In these two stories, Lugalbanda is a soldier in the army of Enmerkar, whose name also appears in the Sumerian King List as the first king of Uruk and predecessor of Lugalbanda. The extant fragments make no reference to Lugalbanda's succession as king following Enmerkar. In royal hymns of the Ur III period, Ur Nammu of Ur and his son Shulgi describe Lugalbanda and Ninsun as their holy parents, and in the same context call themselves the brother of Gilgamesh. Sin Kashid of Uruk also refers to Lugalbanda and Ninsun as his divine parents, and names Lugalbanda as his god. In the Epic of Gilgamesh and in earlier Sumerian stories about the hero, Gilgamesh calls himself the son of Lugalbanda and Ninsun. In the Gilgamesh and Huwawa poem, the king consistently uses the assertive phrase: “By the life of my own mother Ninsun and of my father, holy Lugalbanda!”. In Akkadian versions of the epic, Gilgamesh also refers to Lugalbanda as his personal god, and in one episode presents the oil filled horns of the defeated Bull of Heaven "for the anointing of his god Lugalbanda".
Ғылыми әдебиет
Алстер, Бендт. "Лугалбанда және Месопотамиядағы ерте эпостық дәстүр". "Сөздерді тоқтатпай: Уильям Л. Моранның құрметіне ежелгі Таяу Шығыс әдебиетіндегі зерттеулер", 59–72 беттер. Брилл, 1990 жыл. Алстер, Бендт. "Хуррумкурадағы Лугальбанданың аяқталуындағы демон." Ирак 67, № 2 (2005): 61–71. Фальковиц, Роберт С. "Лугалбанда мен Энмеркарға қатысты ескертулер." Америкалық Шығыстану қоғамының журналы 103, № 1 (1983): 103–114. Ларсон, Дженифер. "Лугалбанда және Гермес." Классикалық филология 100, № 1 (2005): 1–16. Ногель, Скотт Б. "Месопотамиялық эпос." Ежелгі эпосқа серіктес (2005): 233–245.