Кіріспе

Шумер мифтік патшасы Лугальбанда – Урук қаласының құдайландырылған шумер патшасы, Месопотамия әдебиетінің әртүрлі көздеріне сәйкес, Гилгамештің әкесі. Ерте деректерде оның әйелі Нинсун және патша Энмеркардың Араттаға жасаған жорығындағы батырлық істері айтылады. Лугальбанда Шумер патшалары тізімінде Уруктың екінші патшасы ретінде көрсетілген, ол 1200 жыл патшалық құрған және оған "Бақташы" лақабы берілген. Лугальбанданың тарихи тұлға екендігі ғалымдар арасында даулы. Оны ЕД II кезеңіне жатқызуға жасалған әрекеттер 2-ші мыңжылдыққа тән эпикалық әңгімелер мен нақты археологиялық зерттеулердің аралас нәтижесіне негізделген.

Мифология

Лугалбанда шумерлік әдеби дереккөздерде 3 мыңжылдықтың ортасында пайда болады, бұл туралы Әбу Салабихта табылған Лугалбанда мен Нинсунның толық емес мифологиялық мәтіні куәландырады, онда Лугалбанда мен Нинсунның арасындағы романтикалық қарым-қатынас сипатталған. Фараның ең ертедегі құдайлар тізімінде оның есімі бөлек тұр және құдайдан әлдеқайда төмен дәрежеде көрсетілген; алайда, Селевкид дәуіріне дейінгі кейінгі дәстүрлерде оның есімі көбінесе әйелі Нинсунмен бірге тізімделеді. Лугалбандаға қатысты құлшылықтың Үр III кезеңінен бастау алғанына дәлел бар, бұл Ниппур, Үр, Умма және Пуджриш Даган қалаларынан табылған тақташаларда расталған. Ежелгі Вавилон дәуірінде Уруктың Син кашиді Э КИ деп аталатын Лугалбанда мен Нинсунға арналған ғибадатхана салғаны және оның қызы Ниши инни шуды Лугалбанданың ереш дингир діни қызметкері етіп тағайындағаны белгілі. Сонымен қатар, Лугалбанда Үрдің үшінші династиясына жататын екі шумерлік әңгіменің басты кейіпкері болып табылады, оларды ғалымдар Лугалбанда I («Тау үңгіріндегі Лугалбанда») және Лугалбанда II («Лугалбанда және Анзу құсы») деп атаған. Екеуі де тек кейінгі нұсқаларда ғана белгілі, бірақ 18 ғасырлық нұсқадан мүлдем өзгеше Үр III кезеңіне жататын фрагмент бар. Бұл әңгімелер Урук патшасы Энмеркар мен Араттаның билеушісі Энсухкешдана арасындағы қақтығыстарды суреттейтін әңгімелер жинағының бір бөлігі. Бұл екі әңгімеде Лугалбанда Энмеркар әскерінің сарбазы болып көрінеді, оның есімі Шумер патшаларының тізімінде Уруктың бірінші патшасы және Лугалбанданың ізілдісі ретінде кездеседі. Қазіргі қолда бар фрагменттерде Энмеркардан кейін Лугалбанданың патшалық таққа отырғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ. Үр III кезеңінің патшалық гимндерінде Үрдің Үр Намму және оның ұлы Шулги Лугалбанда мен Нинсунды қасиетті ата-аналары ретінде сипаттайды және өздерін Гилгамештің бауырлары деп атайды. Уруктың Син кашиді Лугалбанда мен Нинсунды өзінің құдай ата-аналары деп атайды және Лугалбанданы өзінің құдайы деп есептейді. «Гилгамеш жырларында» және оның алдындағы шумерлік әңгімелерде Гилгамеш өзін Лугалбанда мен Нинсунның ұлы деп жариялайды. «Гилгамеш пен Хувава» поэмасында патша үнемі: «Менің анам Нинсун мен әкемнің, қасиетті Лугалбанданың өмірімен ант етемін!» деген сөз тіркесін қолданады. Эпостың аккад тіліндегі нұсқаларында Гилгамеш Лугалбанданы жеке құдайы деп атайды және бір эпизодта жеңілген Көк бұқаның майға толы мүйіздерін «өз құдайы Лугалбанданы майлау үшін» сыйлайды.

Ғылыми әдебиет

Алстер, Бендт. "Лугалбанда және Месопотамиядағы ерте эпостық дәстүр". "Сөздерді тоқтатпай: Уильям Л. Моранның құрметіне ежелгі Таяу Шығыс әдебиетіндегі зерттеулер", 59–72 беттер. Брилл, 1990 жыл. Алстер, Бендт. "Хуррумкурадағы Лугальбанданың аяқталуындағы демон." Ирак 67, № 2 (2005): 61–71. Фальковиц, Роберт С. "Лугалбанда мен Энмеркарға қатысты ескертулер." Америкалық Шығыстану қоғамының журналы 103, № 1 (1983): 103–114. Ларсон, Дженифер. "Лугалбанда және Гермес." Классикалық филология 100, № 1 (2005): 1–16. Ногель, Скотт Б. "Месопотамиялық эпос." Ежелгі эпосқа серіктес (2005): 233–245.