Кіріспе
Майя құдайы Юм Каакс (майя тілінде айтылуы: [jum kʼaːʃ], "орман иесі") – бұл юкатек майяларының жабайы өсімдіктердің құдайы және оның жануарларының қамқоршысы. Бұрын бұл құдайды ауыл шаруашылығының құдайы деп, тіпті майя жүгері құдайы (кодекстердегі Е құдайы) деп қате сипаттаған, бұл кең таралған және әлі де сақталатын жаңылыс көзқарасқа айналды. Этнографиялық деректер бойынша, Юм Каакс – аңшылар үшін маңызды жабайы өсімдіктер мен жануарлардың құдайы. Ол өзі бейнелейтін жабайы табиғаттың шабуылынан егістерді қорғайды. Осындай құдайлар Солтүстік Американың жергілікті халықтары арасында да кездеседі. Аңшылар шақыратын ол барлық аңның иесі. Ол аңшыларға бірден көрініп, оның әндері аңшыға сәттілік әкеліп, жебелеріне қайта оралу қабілетін сыйлайды.
Yum Kaax (Mayan pronunciation: [jum kʼaːʃ], "Lord of the forest") is a Yukatek Maya name for the god of the wild vegetation and guardian of its animals. In the past, this god has wrongly been described as an agricultural deity or even as the Maya maize god (god E of the codices), which has become a popular and still existing misconception. In ethnographic reality, Yum Kaax is a god of wild plants and of animals that are important to hunters. As such, he grants protection of the fields against the incursions of the wild nature he himself represents. This type of deity is also found among indigenous peoples of North America. Invoked by hunters, he is the owner of all the game. He can appear to hunters in an instant and possesses songs that will warrant a hunter success and allow his arrows to come back to him.
Майя мәдениетіндегі рөлі
Колумбияға дейінгі кезеңде Юм Каакс майялар пантеонындағы ең маңызды құдайлардың бірі саналды және аң аулап күн көріскендерге көмектесу үшін шақырылар еді. Дәстүрлі шаруалар оның атын айтып, орманды өңдеп алған егістіктерінен алғашқы жемістерін оған мүшелеп сыйлап, жабайы жануарлар мен өсімдіктердің егістіктерін бүлдірмеуін тілеуші еді. Ал аңшылар шұғылалы далада жейделерін шешіп, төрт қазыққа жайып, содан кейін оның астынан өтіп, бұғы іздеуге тырысатын. Бұл – Юм Кааксқа арналған рәсім, оның арқасында бұғыны табу оңайырақ болатын.
Юм Каакстан майялықтардың нанымдары
Майя сиқыршылары Юм Каакстан көптеген құпияларды білген, және оларды аң аулауда жақсы нәтиже алу үшін пайдаланатын. Көрсетілген кеңестердің бірі: Аң аулауға шығар алдында Юм Каакқа 5 құмыра балше немесе 9 құмыра шокозакан сыйлаңыз. Жан-жануарды табу үшін, копалдан шам жасап, жалынның қозғалысын бақылап ілесіңіз. Өзіңізге жеке аң аулау жерін таңдау үшін, бұғыны өлтіріп, басын кесіп, содан кейін басын аң аулау жері бойынша сүйреп, басын және бауырларын бірге жерге көміңіз – қанша жерді басын сүйреп өткеніңіз, соның бәрі сіздің жеке аң аулау алаңыңызға айналады.