Кіріспе

Тірілерді қорқыту үшін қайта тірілген әруақ немесе мәйіт.

Халық ауыз әдебиетінде, қайта тірілген (revenant) – өліден қайта оралған және тірілерді мазалаған деп саналатын рух немесе жанды мәйіт. "Revenant" сөзі көне француз тіліндегі revenant сөзінен алынған (қатысты француз етістігі revenir де қараңыз). Қайта тірілгендер түрлі мәдениеттердің аңыздарының бір бөлігі болып табылады, оның ішінде кельт және норвегия мифологиясы, ал болжамды қайта тірілгендердің келгені туралы әңгімелер орта ғасырларда ағылшын тарихшыларымен жазылған.

Қайта тірілгендер қабірі

Археологтар Еуропаның барлық аймақтарында қайтып тірілгендердің қабірлерін тапты. Бұл қабірлердегі денелерге тірілерге зиян келтірмеу үшін шаралар қолданылған: мысалы, аяқтарына тастар қойылған, сөйлей алмауы үшін жақтарына тастар салынып, кірпіштермен бекітілген немесе дене мүшелері алынып тасталған. Ең ежелгі қабірлер қола дәуірінен шамамен 4000 жыл бұрынғы кезеңге жатады. Рим әдебиетінде қайтып тірілгендер туралы жазбалар кездеседі, олар орта ғасырларда кеңінен таралған, ал 17 ғасырғы Польшада қайтып тірілгендерге байланысты сенімдер өте күшті болған.

Уолтер картасы

XII ғасырда өмір сүрген уэльстік жазбашы Уолтер Мап Херефорд қаласында өлгеннен қайта тірілген бір "зұлым адам" туралы айтады. Ол түнде ауылының көшелерінде жүріп, үш күн ішінде аурудан қайтыс болатын адамдардың есімдерін айтыпты. Епископ Гилберт Фолиоттың жауабы: "Денесін қазып шығарып, қашаумен басын кесіп, қасиетті сумен шашып, қайта жерлеңдер" деді.

Танымал мәдениет

Скандинавия стиліндегі қайтыс болғандар Толкиннің «Жүзіктер Иесі» романында қабірдегі уайттар (barrow wights) ретінде көрінеді, ал Л. Спраг де Камп пен Лин Картердің «Қабірдегі нәрсе» шығармасы – Греттірдің Кар Ескімен болған кездесуін қайта баяндаудың өзі. Қайта оралғандар үстел ойындары мен бейнеойындарда қайта тірілген жандар, өлі еместердің түрлері немесе кейіпкерлер класының архетиптері ретінде жиі кездеседі. Ең танымал ойындар: Doom, Dungeons and Dragons, Phasmophobia, Pathfinder Roleplaying Game, Guild Wars 2 және осы атпен аталатын Revenant.