Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еуропалық католиктік Рождестволық дәстүр
European Catholic Christmas tradition
Рождестволық нан (opłatek, көпше opłatki; , көпше kalėdaičiai; , көпше oblátky) – Польшада, Моравияда және Словакияда тойланатын католиктік Рождестволық дәстүр. Бұл әдет Литвадағы Кучос және Польшадағы Вигилия кезінде 24 желтоқсанда дәстүрлі түрде сақталады. Ашытпаған нан таза бидай ұны мен судан пісіріледі, көбінесе тікбұрышты пішіндес және өте жұқа болады; олардың құрамы Рим-католик шіркеуіндегі мисса кезінде Евхаристияға айналатын алтарь нанымен бірдей. Оплатки нандары Рождествомен байланысты діни суреттермен әшекейленген, олар туылу көрінесінен бастап, әсіресе Құдай ана мен сәби Иисус, сондай-ақ Бетлехем жұлдызын бейнелейді.
Christmas wafer (opłatek, plural opłatki; , plural kalėdaičiai; , plural oblátky) is a Catholic Christmas tradition celebrated in Poland, Moravia, and Slovakia. The custom is traditionally observed during Kūčios in Lithuania and Wigilia in Poland on December 24. The unleavened wafers are baked from pure wheat flour and water, are usually rectangular in shape and very thin; they are identical in composition to the altar bread that becomes the Eucharist at the consecration during Mass in the Roman Catholic Church. The Opłatki wafers are embossed with Christmas related religious images, varying from the nativity scene, especially Virgin Mary with baby Jesus, to the Star of Bethlehem.
Қадағалау және тәжірибе
Рождество қарсаңындағы дастарқанға отырудан бұрын, отбасы дастарқан басына жиналады. Ең үлкен мүшесі үлкен вафлині ұстап, рәсімді бастау үшін бір бөлігін сындырады. Қалған вафли басқа мүшеге беріледі, ал жақындары үшін дұға оқылады. Бұл үдеріс дастарқанда отырғандардың бәрі вафлиден бір-бір бөліктен алғанша жалғасады. Соңында, әрбір отбасы мүшесі басқа отбасы мүшелеріне тілек айтады, содан кейін тілек айтқан адамның вафлисінен сындырылған вафли бөлігін жейді.
Before partaking of the Christmas Eve meal, the family gathers around the table. The eldest member holds a large wafer and breaks off a piece to begin the ritual. The remaining wafer is passed on to another member while a prayer for loved ones is said. This continues until everyone at the table has a piece of the wafer. Finally, each family member gives wishes to every other family member, consuming a piece of wafer broken off of the wafer piece of the person to whom they were giving their wishes.
Тарих және мәдени маңызы
Рождестволық жұқа нанды (вафлиді) үзу – 10 ғасырда Польшада басталып, бүкіл әлемдегі поляк текті адамдар сақтайтын дәстүр. Бұл Польшаның ең ежелгі және қадірлі дәстүрі саналады. Польшада және Орталық Еуропаның кейбір аймақтарында осы Рождестволық жұқа нан (вафли) боялып, әшекей ретінде қолданылады. Олар сондай-ақ, жақын жандарға, үйден алыс кеткендерге құттықтау қағаздарымен бірге шағын сыйлық ретінде жіберіледі. Рождестволық жұқа нан (вафли) отбасының бірлігін символдайды, көптеген адамдар оны қоғамның негізгі тірегі деп есептейді. Наным бойынша, отбасы мүшелері арасындағы бірлік байланысы болуы керек. Әке – Бір Дене, Бір Нан, Бір Мәсіх және Бір Шіркеудің үздіксіз тізбегінің буыны ретінде қарастырылады, ал отбасының басқа мүшелері осы мәңгілік шеруге оған қосылады. Жұқа нан (вафли) кешірім мен татуласуды да білдіреді.
The breaking of the Christmas wafer is a custom that began in Poland in the 10th century and is practiced by people of Polish ancestry around the world. It is considered the most ancient and beloved of Polish traditions. In Poland and some parts of Central Europe, these Christmas wafers are dyed and used as ornaments. They are also sent as small trinkets with greeting cards to loved ones who are away from home. The Christmas wafer symbolizes the unity of the family, which many consider to be the main pillar of society. According to beliefs, the bond of unity should exist between family members. The father is seen as the link in the unbroken chain of One Body, One Bread, One Christ, and One Church, while other family members join him in this eternal procession. The wafer also symbolizes forgiveness and reconciliation.
Литва
Кутош тамағы басталар алдында Литвадағы отбасылар каледайтис, сондай-ақ, аймаққа байланысты плоткеле, паплотелис, плокштайнэлис немесе Құдайдың наны деп аталады. Дастарқан ортасына тамаққа қатысушылардың санына тең вафли салынған табақ қойылады. Отбасының әрбір мүшесіне ашытқысыз нан беріледі. Әдетте, ең үлкен немесе отбасы әкесі отбасы басшысы вафли алып, отбасы мүшесіне «Рождество құтты болсын» деп тілейді. Олар «Құдай бәрімізді келесі жылы да бірге қорғай гөрсін» деп жауаптап, вафлидің бір бөлігін сындырады. Содан кейін отбасы мүшесі отбасы басшысына өз вафлисінен сыйлайды. Отбасы басшысы әрбір отбасы мүшесіне немесе қонаққа вафли ұсынады. Одан кейін барлық тамақтанғандар бір-біріне сәлем айтысып, вафлидің бөліктерін алмасады. Біреуді қапылыста қалдырмауға көңіл бөлінеді, себебі ол келесі жылы зор қайғыға немесе тіпті өлімге алып келуі мүмкін. Вафлидің бөлігін сындырғанда, әркім екіншісінің қолында қалғаннан үлкен бөлікті алуға тырысады, өйткені бұл оның жылы жақсы болады дегенді білдіреді. Вафли ұстаған адам үлкен бөлікті сындырып алмауына тырысады, себебі бұл «оныс шартады». Барлығы вафли алмасып болғаннан кейін, отбасы мүшелері вафлилерін үй басшысына апарып береді. Ол вафлилердің жиналу тәсіліне қарап, болашақты болжайды. Бұл аяқталғаннан кейін, адамдар өз орындарына оралып, вафли жейді.
Before the Kūčios meal starts, the families in Lithuania share kalėdaitis, also known as plotkelė, paplotėlis, plokštainėlis or Dievo pyragai depending on the region of Lithuania a family is from. A plate with as many wafers as there are persons participating in the meal is placed in the center of the table. Each member of the family is given a piece of unleavened wafer. The head of the family, typically the oldest person present however often father of the family, then takes a wafer and offers it to a family member wishing them a Happy Christmas. "God grant that we are all together again next year", they respond and break off a piece of wafer. The family member then offers the head of the family a piece of their wafer in return. The head of the family then offers their wafer to every family member or guest at the table. After them, all the diners exchange greetings and morsels of wafer. Care is taken not to skip anyone for that means terrible misfortune or even death the following year. In breaking a piece of wafer, each tries to get a piece larger than that remaining in the other's hand for it means his year will be better. The person holding the wafer tries to prevent a large piece being taken for this will "break his luck". When everyone has exchanged wafers, the family members take their pile of wafers before the head of the house. He then looks at the wafers in the family members' hands and reads a fortune from how they are assembled. After this has been completed, people return to their seats and the wafers are eaten.
Шығу тегі
Дәстүрдің бастауы ерте христиандық дәуіріне (Antidoron қараңыз) саяды және Иса Мәсіхтің Денесі, Қаны, Жан және Құдайлығына айналған қасиетті Евхаристияның (Қонақжай) литургиялық қабылдануының сакраменттік емес алдын-ала хабарлауы ретінде қарастырылады. Рождестволық дәстүр ретінде "оплятек" Польшада пайда болды және 17 ғасырда кеңінен тарады. Бұл шляхтаның (польшалық аристократия) мәдениетінің бір бөлігі болды және әдет-ғұрып Польша-Литва одағының және көрші елдердің барлық аймақтарына тарады. 19 ғасырда Польшаның бөлінісінен кейін ол патриоттық мәнге ие болды, себебі "оплятек" бөлісу кезіндегі жалпы тілек Польшаның тәуелсіздігін қайтару болды. Осыдан бері "оплятки" көбінесе діни суреттермен әшекейленеді. 20 ғасырда "оплятек" дәстүрі отбасы шеңберінен шығып, жаңа мағынаға ие болды: қазіргі немесе бұрынғы әріптестер мен студенттердің кездесуі.
The tradition traces its origins to the times of early Christianity (see Antidoron) and is seen as a non sacramental foreshadowing of the liturgical partaking of the Holy Eucharist (Host), unleavened bread consecrated into the Body, Blood, Soul and Divinity of Jesus Christ. As a Christmas custom the "opłatek" originated in Poland and was spread widely as far back as the 17th century. It was the part of the szlachta's (Polish nobility) culture and the custom had spread throughout the Polish–Lithuanian Commonwealth and neighbouring countries. In the 19th century, in the aftermath of the partitions of Poland, it gained patriotic subtext, as the common wish during sharing of "opłatek" became the wish for Poland's regaining its independence. Since that time, "opłatki" are often embossed with religious images. In the 20th century, "opłatek" custom went beyond families and gained another meaning: the meeting of present or past co workers or students.