Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тынық мұхитындағы бұрынғы АҚШ-Британдық аумағы
Former US British territory in the Pacific
Кантон және Эндербери аралдары Феникс аралдарының солтүстік-шығыс бөлігінде, Тынық мұхитының орталығында, Гавайиден оңтүстікке қарай шамамен 1850 миль (3000 км) қашықтықта орналасқан Кантон аралы (сондықтанда Кантон деп те аталады) және Эндерберидің коралл атоллынан тұрады.
The Canton and Enderbury Islands consist of the coral atolls of Canton Island (also Kanton) and Enderbury in the northeastern part of the Phoenix Islands, about 1,850 miles (3,000 km) south of Hawaii in the central Pacific Ocean.
Тарих
Аралдар Америка, Филиппин және Австралия арасындағы маңызды теңіз және әуе базалары болып табылды және оларды Ұлыбритания мен АҚШ талап етті. 1939 жылдан 1979 жылға дейін олар АҚШ пен Ұлыбританияның бірлескен басқаруымен ағылшын-американдық кондоминиум құрды. Бұл келісім Кантон және Эндербери аралдарын қамтыды; қалған Феникс аралдары АҚШ-тың Гуано аралдары заңы бойынша талап етіліп келді, бірақ Халл аралынан басқа, 1979 жылға дейін тасталып немесе толығымен британдық бақылауда қалды. 1937 жылдың маусым айында Кантон аралында USS Avocet және HMS Wellington кемелері мен олардың экипаждары арасында жанжал болды. Жауап ретінде президент Рузвельт 26 шілдеде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Кантонды басып алу жоспарын бекітті, ал 1938 жылдың 3 наурызында АҚШ-тың талаптарын ресми түрде қайта жаңартты, Кантон мен Эндербериді Ішкі істер департаментінің басқаруына алды. 7 наурызда Америка Экваторлық аралдарды жайландыру жобасының жеті азаматы Кантонға қонды. Осы қарама-қайшылықты шешу үшін екі үкімет 1939 жылдың 6 сәуірінде аралдарды бірлесіп басқару туралы келісімге қол қойды, екі тараптың да талаптарына нұқсан келтірмей. 1979 жылдың 20 қыркүйегінде қол қойылған және 1983 жылдың 21 маусымында АҚШ Сенаты ратификациялаған, ал 1983 жылдың 23 қыркүйегінде күшіне енген Тарава шарты, бұрынғы Кантон және Эндербери аралдары кондоминиумына қатысты АҚШ-тың талаптарынан ресми түрде бас тартты. Осы шартта АҚШ Кирибатидің он төрт аралға қатысты егемендігін мойындады, бірақ әскери базалар құру құқығын сақтап қалды. Бүгінде аралдар Кирибати Республикасының Феникс аралдары әкімшілік тобының құрамына кіреді. 2005 жылғы мәліметтер бойынша Кантон аралында 41 адам тұрды, 2000 жылы бұл көрсеткіш 61 адамды құрады. 2010 жылдың мамыр айында халық саны 24-ке дейін азайды, оның ішінде 14 ересек және 10 бала болды. Аралдағы жалғыз ауыл Тебаронга деп аталады. Эндербериде тұрғын жоқ. 2006 жылы Кирибати үкіметі архипелагтың және оны қоршаған сулардың бірегей флорасы мен фаунасын сақтау мақсатында аралдарды, сондай-ақ басқа Феникс аралдарын теңіз қорғалатын аймақ деп жариялады.
The islands were vital naval and air bases on the route between the Americas and the Philippines and Australia and were claimed by both the United Kingdom and the United States. From 1939 to 1979, they formed an Anglo–American condominium, with administration jointly exercised by the U. S. and the UK. This arrangement only covered Canton and Enderbury islands; the remaining Phoenix Islands were still claimed by the U. S. under the Guano Islands Act, but aside from Hull Island were either abandoned or remained under exclusive British control until 1979. In June 1937 a spat occurred at Canton between USS Avocet and HMS Wellington and their crews. In response, on 26 July President Roosevelt approved a U. S. Navy plan to occupy Canton, and on 3 March 1938 formally reasserted the United States claim, placing Canton and Enderbury under the control of the Department of the Interior. Seven U. S. citizens from the American Equatorial Islands Colonization Project landed on Canton on 7 March. To resolve these conflicting claims, the two governments signed an agreement on 6 April 1939 providing for joint administration over the islands without prejudice to the claims of either side. The Treaty of Tarawa, signed on 20 September 1979 and ratified by the United States Senate on 21 June 1983 and entered into force on 23 September 1983, formally relinquished U. S. claims over the former Canton and Enderbury Islands Condominium. In this treaty, the U. S. acknowledged Kiribati sovereignty over fourteen islands, but reserved the right to military bases. Today the islands form part of the Phoenix Islands administrative group within the Republic of Kiribati. As of 2005, the population of Canton Island was 41, down from 61 in 2000. In May 2010 the population was reportedly 24, with 14 adults and 10 children. The island's sole village is called Tebaronga. Enderbury is uninhabited. In 2006, the government of Kiribati declared the islands, together with other Phoenix Islands, to be a marine protected area, to preserve the unique flora and fauna of the archipelago and its surrounding waters.