Кіріспе

Американдық әңгімеші және романист Харольд Бродки (25 қазан 1930 жыл - 26 қаңтар 1996 жыл), туған аты Аарон Рой Вайнтрауб, американдық әңгімеші және романист болған.

Өмір

Аарон Вайнтрауб еврей ата-анасы Макс Вайнтрауб пен Селия Глейзер Вайнтраубтың (1899-1932) екінші баласы болды. Самуэль Вайнтрауб (1928-2017) – олардың тұңғыш баласы. Анасы қайтыс болған кезде Самуил төрт жаста болды және әкесімен бірге қалуға жеткілікті еді, бірақ екі жастағы Ааронды әкесінің туысы Дорис Рубенштейн Бродки (1896-1949) және оның күйеуі Джозеф Бродки (1896-1946) асырап алды және оған Харольд Рой Бродки деген есім берді. Дорис пен Джозеф Миссури штатының Университет-Сити қаласында қызы Мэрилин Рут Бродкимен (1923-2011) бірге тұрды. Бродки өзінің асырап алған ата-анасы мен әпкесімен өмірін қысқа әңгімелерінде және «Қашқан жан» романында суреттеді. 1952 жылы Гарвард университетін «А» бағасымен бітіргеннен кейін Бродки Радклифті бітірген Джоанна Браунға үйленді, ал 1953 жылы олардың жалғыз баласы Энн Эмили Бродки дүниеге келді. Өзінің редакторы Уильям Максвеллдің, әйеліне бала кезінен таныс адамның көмегімен, Бродки «Нью-Йоркер» және басқа да журналдарға қысқа әңгімелер жазып, жазушылық жолын бастады. Оның әңгімелері екі рет О. Генри сыйлығына ие болды. Бродки өмірінің соңына дейін «Нью-Йоркер» журналының штат жазушысы болды. 1993 жылы ол «Нью-Йоркер» журналында СПИД жұқтырғанын хабарлады; кейіннен ол осы аурумен күресі туралы «Бұл жабайы қараңғылық: Өлімімнің тарихы» (1996) атты кітап жазды. 1996 жылы қайтыс болған кезде ол екінші әйелі, романист Эллен Бродки (туған аты Швамм) есімді әйелмен Нью-Йоркте тұрды. Бродкиге ВИЧ вирусы гомосексуалистік қатынастан жұқты, бірақ ол өзін гомосексуал санамады. Автор керемет әңгімелесу қабілетімен, мәтінінің күрделенуімен және көптен күткен алғашқы романы «Қашқан жанды» (1991) жазуға 32 жыл жұмсағанымен әйгілі.

Әдеби мансап

Бродкидің мансабы 1958 жылы жарық көрген кезде сыншылардың кеңінен мақтауына ие болған «Бірінші махаббат және басқа қайғылар» атты әңгімелер жинағымен басталып кетті. Алты жыл өткен соң ол өзінің алғашқы романы үшін Random House компаниясымен келісімшартқа отырды, ол алғаш «Жануарлар партиясы» (кейде «Жануарлар бұрышы» деп те аталды) деп аталатын. Аяқталмаған роман 1970 жылы Farrar, Straus & Giroux компаниясына, содан кейін 1979 жылы Knopf компаниясына қайта сатылды. Paris Review журналындағы сұхбатта айтылғандай, «Бұл туынды редакторлар үшін құнды нәрсеге айналды; ол баспагерлер арасында үздіксіз өсіп келе жатқан гонорар туралы қауесеттермен жылжыды, кітап каталогтарында жарық көретін туынды ретінде жарнамаланды («Жануарлар партиясы»), кеңейтіліп, қайта-қайта өңделді, оның жарық көруі діни мағынасы жоқ кез келген оқиғадан гөрі ұзақ күтілген оқиға сияқты болды». 1983 жылы Saturday Review журналы «Жануарлар партиясы» туралы «қазір 4000 беттен тұрады және 1973 жылдан бері әр жыл сайын «келесі жылы» жарық көретіні хабарланды» деп жазды. Осы кезеңде Бродки көптеген әңгімелер жариялады, олардың көпшілігі The New Yorker журналында жарық көрді. Бұл әңгімелерде қайта-қайта кездесетін кейіпкерлер – әрине, автобиографиялық Уайли Силенович және оның асырап алған отбасы туралы болды, және олар романның бөліктері ретінде жарияланды. Knopf компаниясының редакторы Гордон Лиш аяқталмай жатқан романды «осы ғасырдың ең қажетті американдық туындысы» деп атады. Әдебиет сыншысы Харольд Блум: «Егер ол баспаға қатысты мәселелерін шеше алса, ол өз заманының ұлы жазушыларының бірі ретінде танылатын болады» деді. Бродки баспа ісімен қатар, осы кезеңде NBC телеарнасы үшін пилоттық сценарийлер жазып, Корнелл университетінде оқытушы болып жұмыс істеп, күнкөрісін тапты. «Жануарлар партиясынан» алынған үш ұзақ әңгіме «Әйелдер мен періштелер» (1985) жинағына енді, ал одан да көп әңгімелер, оның ішінде осы үш әңгіме 1988 жылғы «Шамалы классикалық үлгідегі әңгімелер» жинағында жарық көрді. Бродки оларды романнан шығаруға шешім қабылдаған сияқты, себебі 1991 жылы ол Уайлидің жас өмірін көрсететін өте ұзақ роман – 835 беттен тұратын «Қашқан жан» романын жариялағанда, «Шамалы классикалық үлгідегі әңгімелер» жинағынан ешқандай материал енгізілмеді. Роман жаңа атаумен «Жануарлар партиясы» немесе болашақта жарық көретін көп томдық туындының бірінші томы болуы мүмкін. Бродки соңғы нұсқаны қолдаған пікірлер айтты. Бродкидің екінші романы «Дінсіз достық» 1994 жылы жарық көрді.

Сын

Карьерасының басынан бері Бродкидің қарсыластары көбейді. "Christian Science Monitor" журналындағы "Бірінші махаббат" кітабына шолу жазып, Мелвин Мэддокс "өмірлік құштарлық пен бұзылмаған қақтығыс сезімінің жоғалып кеткенін" айтты. Бұл әңгімелер тым тегіс, тым сақты жасалған сияқты. Олар әр тасы орнында тұрған жапон бағының көркемдік туындылары. "The Atlantic Monthly" журналының бір рецензенты Бродкидің "The New Yorker" журналының сәнге айналдырған минорлық тонда жұмыс істеуге бейім суретші екеніне шағымданды. Kirkus Reviews журналы "Шамадан тыс классикалық үлгідегі әңгімелерді" "аяқсыз шағымдану" деп атады. "The New Criterion" журналында Брюс Бауэр кітаптың тонының "өте мақтаншыл және өзіне бейім" екенін айтты. Ол былай деп жазды: "Бродки балалық шағы мен жастық шағының трагедиялық естеліктеріне соншалықты бейім, олар туралы пропорция сезімі жоққа шығады. Бір әңгімеден кейін бірінде, ол әрбір ақылға сыймайтын егжей-тегжейлі нәрседен соңғы маңызды тамшыны сығып алуға тырысады." Кристофер Леманн Хаупт "The New York Times" газетінде жазғандай, "Жолдан шыққан жанға кіру – бір айға созылған үй кешінде болуға және есікте қонақ иесімен кездесіп, ол сіздің бетіңізге тығылып, сөйлей бастауына ұқсайды." Леманн Хаупт кітапты "жалған философиялық ойлармен" және "парадоксалды емес өнермен" толы деп тапты, ал проза "сөздерге толы, қайталанатын, артық сөздермен тығырылған, күмәнді мағыналы, шаршататын және жай ғана жаман" болды. "The American Scholar" журналында Майкл Дирда романның "толыққанды, басылмайтын жалықтыруын" сынады. "The Baltimore Sun" газетінде Бренда Браккер "Бродкинің сантиметрмен өліп бара жатқанын бақылау, ақырында, шаршатады" деп жазды. 1993 жылы Бродки "The New Yorker" журналында СПИД-ке шалдыққандығын жариялағаннан кейін бірнеше апта өткен соң, Пулитцер сыйлығының иегері, ақын Ричард Ховард "The New Republic" журналында бұл жариялаудың "манипулятивті сауда-саттық, жалған өзін-өзі насихаттау және өлімді жариялыққа айналдыратын өнерлік артықшылықты қатыгездікпен растау" екенін жазды. Венди Штайнер "The New York Times" газетінде Бродкидің "Құрғақ жердегі теңіз шайқастары" атты эсселер жинағына шолу жазып, антологияда "кейбір өте жақсы сөйлемдер болғанымен", басқалары "айтуға келмейтін" екенін айтты, мысалы: "Көлік жақсы символ бола алмайды, өйткені ол емес, егіс сабады, емес, жыламайды." Сонымен қатар, "Бродкидің философиялық ойлауы деконструкциямен ақылға сыймайтын нәрселер мен адасқан сенімдер арасында ауытқып жатады." Kirkus Reviews бұл "өзіне бейім, сөз көп" эсселерде "Бродки өзін де, The New Yorker-ді де пародиялап көрсетеді" деп шағымданды. Аталған мысалдардың ішінде "Оскар марапаттары туралы ескірген жаңа журналистика стиліндегі мақала", "1992 жылғы президенттік сайлаудың маңызсыз талдауы" және "The New Yorker" журналының "Қаладағы әңгімелер" бөліміне арналған "бағалы емес виньеткалар" бар. Сюзи Линфилд "The New York Observer" үшін жазған кітап туралы шолуында: "Егер сіз өзіңізді қандай да бір себеппен Нью-Йорк зиялысы деп есептесеңіз, Құрғақ жердегі теңіз шайқастары сізді тайпадан бөлінуге итермелейді" деп жазды. "Бродки жаман болса, ол өте жаман, және ол өте жаман, өте жиі. "Теңіз шайқастары" қателіктерге, артық сөздерге, дұрыс емес мәлімдемелерге және ақымақ, жалған немесе түсініксіз сөздерге толы."