Кіріспе

Американдық социолог (1806–1881), Кембридж университетінің канцлері және Линкольн университеті деканы Джордж Фитцхуг (4 қараша 1806 – 30 шілде 1881) – американдық әлеуметтік теоретик, ол соғысқа дейінгі кезеңде нәсілдік және құлдыққа негізделген әлеуметтік теорияларды жариялады. Ол негрлер құлдықтың экономикалық және әлеуметтік қорғанысына мұқтаж, "жетілген бала" екенін айтты. Фитцхуг капитализмді Солтүстік Америка Құрама Штаттары мен Ұлыбританияда "байлардың кедейлермен, ал кедейлердің бір-бірімен соғысын" тудырады деп сынап, еркін қара нәсілділерді "еркін бәсекелестіктің қуылымында озып кеткен немесе алдап кеткен" деп мәлімдеді. Оның пікірінше, құлдық қара нәсілділердің экономикалық тұрақтылығын және моральдық мәдениетін қамтамасыз етеді. Кейбір тарихшылар Фитцхугтың көзқарасын либералдық құндылықтарды қабылдамауы, құлдықты қорғауы және нәсілге қатысты ұстанымдары тұрғысынан протофашистік деп санайды. Фитцхуг заңгерлікпен айналысты, бірақ Оңтүстік үшін жазылған екі социологиялық трактатын жариялағаннан кейін атаққа да, жаман атқа да ие болды. Ол құлдықты қолдайтын жетекші зиялы болды және Оңтүстік плантация иелерінің көпшілігінің мүддесін білдірді. Кітаптар басып шығарғанға дейін Фитцхуг "Құлдық әділдікпен дәлелденді" (1849) атты памфлетін сынап көрді. Оның "Оңтүстік үшін социология" (1854) атты алғашқы кітабы екінші кітабы "Барлығы каннибал!" (1857) сияқты кең танылмады. "Оңтүстік үшін социология" атауында "социология" терминін қолданған алғашқы ағылшын тіліндегі кітап болып табылады. Фитцхуг өзінің оңтүстік әріптестерінен өзгеше, нәсілдік шекараны жоспап, құлдықты жақтады. "Оңтүстік үшін социология" еңбегінде Фитцхуг: "Адамдар тең құқықтармен туылмайды! Керісінше, кейбіреулері арқасында есекпен, ал енді біреулері мінуге дайын етіп, жабдықталған күйі туған" деуі шындыққа жақын, – және олардың мінуі оларға пайда келтіреді", – деп мәлімдеді; сондай-ақ Тәуелсіздік декларациясы "Майор Лидің Джефферсонның жазбаларына қатысты қолданған, бірақ орынды эпитеттерге лайық, яғни "аса жалған және тармақты жалған" екенін айтты."

Өмір

Джордж Фитцхуг 1806 жылғы 10 қарашада Джордж Фитцхуг аға (хирург/дәрігер) және Люси (құрметті есімі Стюарт) Фитцхугтың отбасында дүниеге келді. Ол Вирджиния штатының Принс Уильям округінде туған. Алты жасында отбасымен Александрияға (Вирджиния штаты) көшіп келді. Ол мемлекеттік мектепке қатысса да, өзінің мансабын өзін-өзі оқыту арқасында құрды. 1829 жылы Мэри Меткалф Брокенброуға үйленіп, Вирджиния штатының Порт-Рояль қаласына көшті. Сол жерде ол жеке заңгерлік практикасын бастады. Фитцхуг әйелінің отбасынан мұраға алған, шатырында көптеген жарғақтар бар, "ескі, қисық үйге" қоныстанды. Өмірінің көп бөлігін осы үйде өткізіп, ұзақ уақытқа кетпей, күндерін кітаптар мен брошюралардан тұратын үлкен кітапханадан оқып өтеді. Фитцхугтың кітапханасындағы жазушылардың ішінде Томас Карлайлдың ықпалы ең зор болды, оны ол жиі оқып, көптеген еңбектерінде сілтеме жасайтын. Құлдыққа жақтас болғанына қарамастан, Фитцхуг "The Liberator" сияқты аболиционистік брошюраларға жазылып, үнемі оқыды. Соғысқа дейінгі кезеңде ол елдің басқа бөліктеріне бір ғана маңызды сапар жасады – 1855 жылы солтүстікке жасаған саяхатында аболиционистер Геррит Смит пен Венделл Филлипстің кездесіп, пікір алмасты. Фитцхуг өзінің саяси белсенділігін көрсетпесе де, сол кездегі белгілі саяси тұлғалармен араласа білді. Екі аболиционисттен басқа, Фитцхуг бірнеше мемлекеттік қызметкерлермен де таныс болды. 1857 жылы Фитцхуг Вашингтонда, бас прокурор Джеремая Салливан Блэктің кеңсесінде заң кеңесшісі болып қызмет етті. Ол Вирджинияның бірнеше газеттеріне және оңтүстікте кең таралған "DeBow's Review" журналына мақалалар жазып, баспа бетінде кең танылды. 1862 жылы Вирджиния штатының Ричмонд қаласына көшіп келгеннен кейін Конфедерация қазынасында жұмыс істеді. Азамат соғысынан кейін Фитцхуг бостандық алған құлдардың сотында қысқа уақыт судья болып жұмыс істеді, содан кейін 1877 жылы әйелі қайтыс болғаннан кейін Кентуккиге зейнетке шықты. Кейін ол Техас штатының Хантсвилл қаласындағы қызының үйіне көшіп, 1881 жылғы 30 шілдеде қайтыс болды. Ол Хантсвиллдегі Оуквуд зиратында, оның қызы Мариелла Фитцхуг Фостер және күйеуі капитан Марцелл Аврелий Фостермен бірге жерленген.

Құлдықтың абстрактілік мәні

Джордж Фитцхуг ақ нәсілді де қамтитын жалпы құлдықты жақтаған оңтүстік зиялыларының бірі болды. Фитцхугтың жалақылы еңбекке және еркін капитализмге деген үлкен наразылығы – оның "Еркін қоғамның күйреуі" және "Барлығы каннибал!" атты еңбектерінде басты тақырып болды. Осы еңбектерінде Фитцхуг еркін еңбектің құлдықтан да қатыгез жүйе екенін айтты. Еркін еңбектің салдары жұмысшы табын бөліп-жарып, нәтижесінде социализм, аболиционизм және феминизм қозғалыстары туды. Шешім ретінде Фитцхуг плантациялық жүйенің әкелік қарым-қатынасын төменгі таптағы ақ адамдарға да таратуды ұсынды. Фитцхуг құлдықты қара және ақ жұмысшылар үшін, еркін капитализмнің кемшіліктерін жоюға бағытталған, адамгершілікке жақын балама ретінде қарастырды. Жалпы құлдық идеясы кең қолдау таппаса да, Фитцхуг 1867 жылға дейін Оңтүстіктің "Ерекше институтын" (құлдық) кеңейтуді жақтады, содан кейін жалақылы еңбектің құлдықтың орнын басатынын мойындады.

Авторитаризм

Джордж Фитцхуг оңтүстік елдерінің көптеген орташа және бағытталған пікірлерін ұстады. Бірақ, оның Антебелл дәуіріндегі замандастарының өлшемдерімен, Фитцхугтың көптеген идеялары радикалды саналды. Фитцхуг – құлдықты сақтау үшін қажет болғанның бәрін, мысалы, әскери диктатураны жақтаған өнімді реакционер еді. Фитцхуг құл иелерінің қауымының құқықтарын құрбан ете отырып, абсолютті билікті қолдау тұрғысынан өзінің әріптестерінен ерекшеленді.

Мақалалар

"Орталықтандыру және социализм", Де Боудің шолуы, том XX, 1856 ж. "Контрастүбілділік немесе құлдық қағидалары", Де Боудің шолуы, том XXI, 1856 ж. "Консервативті принцип; немесе, әлеуметтік зұлымдықтар және олардың ем-дәрмендері", Де Боудің шолуы, том XXII, 1857 ж. "Консервативті принцип; немесе, әлеуметтік зұлымдықтар және олардың зардаптары, II бөлім: құл саудасы", Де Боудің шолуы, том XXII, 1857 ж. "Афинадағы қара республикашылдық", Де Боудің шолуы, том XXIII, 1857 ж. "Аристотель және Калхун мырзаның саясаты мен экономикасы", Де Боудің шолуы, том XXIII, 1857 ж. "Оңтүстік ой-пікірлері – оның жаңа және маңызды көріністері", Де Боудің шолуы, том XXIII, 1857 ж. "Оңтүстік ой-пікірлері", Де Боудің шолуы, том XXIII, 1857 ж. "Солтүстік пен Оңтүстік байлығы", Де Боудің шолуы, том XXIII, 1857 ж. "Жеке және қоғамдық сән", Де Боудің шолуы, том XXIV, 1858 ж. "Ақ құл саудасы", Де Боудің шолуы, том XXIV, 1858 ж. "Рим мен Американың мемлекеттік жерлері", Де Боудің шолуы, том XXIV, 1858 ж. "Вашингтон қаласы", Де Боудің шолуы, том XXIV, 1858 ж. "Реакция және әкімшілік", II бөлім, Де Боудің шолуы, том XXV, 1858 ж. "Атлант мұхитының телеграфы – Ежелгі өнер және қазіргі заманғы прогресс", Де Боудің шолуы, том XXV, 1858 ж. "Мексиканы сатып алу – Филибүстерлік", Де Боудің шолуы, том XXV, 1858 ж. "Өркениеттің шығу тегі – Мүлік дегеніміз не? – Қайсысы ең жақсы құл нәсілі?", Де Боудің шолуы, том XXV, 1858 ж. "Виргинияның көне шіркеулері, дін қызметкерлері және отбасылары", Де Боудің шолуы, том XXVI, 1859 ж. "Әкімшілік және құл саудасы", Де Боудің шолуы, том XXVI, 1859 ж. "Виргинияның аңғарлары – Раппаханнок", II бөлім, Де Боудің шолуы, том XXVI, 1859 ж. "Олд Доминион – Раппаханнок алқабы", Де Боудің шолуы, том XXVI, 1859 ж. "Виргинияның және Мэрилендтің ежелгі отбасылары", Де Боудің шолуы, том XXVI, 1859 ж. "Біркелкі пошта, теміржол, телеграф, мода", Де Боудің шолуы, том XXVI, 1859 ж. "Самуэль Нотт, Массачусетс штатынан, құлдықпен Еуропалық тәжірибелер туралы", Де Боудің шолуы, том XXVII, 1859 ж. "Заң туралы есептер – Заң кітаптарының көптігі", Де Боудің шолуы, том XXVII, 1859 ж. "Сауда және паника", Де Боудің шолуы, том XXVII, 1859 ж. "Еңбек пен тұңғыштық", Де Боудің шолуы, том XXVII, 1859 ж. "Вирджинияның солтүстік шеті", Де Боудің шолуы, том XXVII, 1859 ж. "Миссионерлік сәтсіздіктер", Де Боудің шолуы, том XXVII, 1859 ж. "Америкадағы өмір мен бостандық", Де Боудің шолуы, том XXVII, 1859 ж. "Байард Тейлордың Грекия мен Ресейдегі саяхаттары", Де Боудің шолуы, том XXVII, 1859 ж. "Қазіргі заманғы ауыл шаруашылығы", Де Боудің шолуы, том XXVII, 1859 ж. "Одақтың ішіндегі ынтымақсыздық", Де Боудің шолуы, том XXVIII, 1860 ж. "Ежелгі және қазіргі заманғы өнер және әдебиет", Де Боудің шолуы, том XXVIII, 1860 ж. "Құлдықтың агрессиясы", Де Боудің шолуы, том XXVIII, 1860 ж. "Қауіпке құштарлық және соғысты сүю", Де Боудің шолуы, том XXVIII, 1860 ж. "Англиялық сын", Де Боудің шолуы, том XXVIII, 1860 ж. "Джонсон, Босвелл, Голдсмит және т.б.", Де Боудің шолуы, том XXVIII, 1860 ж. "Оливер Голдсмит пен доктор Джонсон", Де Боудің шолуы, том XXVIII, 1860 ж. "Халықтық институттар", Де Боудің шолуы, том XXVIII, 1860 ж. "Үйді әдемі қылу", Де Боудің шолуы, том XXVIII, 1860 ж. "Милтон мен Маколей", Де Боудің шолуы, том XXVIII, 1860 ж. "Милтон, Байрон және Саути", Де Боудің шолуы, том XXIX, 1860 ж. "Моданың билігі", Де Боудің шолуы, том XXIX, 1860 ж. "Заман және соғыс", Де Боудің шолуы, том XXXI, 1861 ж. "Хейти және Монро доктринасы", Де Боудің шолуы, том XXXI, 1861 ж. "Оңтүстік әйелдері", Де Боудің шолуы, том XXXI, 1861 ж. "Оңтүстік расаларының үстемдігі", Де Боудің шолуы, том XXXI, 1861 ж. "Соғыстың жүрісі туралы ойлар", Де Боудің шолуы, том XXXI, 1861 ж. "Қоғам, еңбек, капитал және т.б.", Де Боудің шолуы, том XXXII, 1862 ж. "Соғыстың жүрісі", Де Боудің шолуы, том XXXII, 1862 ж. "Еуропадағы өкілді үкімет пайда болу тарихы", М. Гвизо, Де Боудің шолуы, том XXXII, 1862 ж. "Антиномикалық патология", Оңтүстік әдеби хабаршысы, том XXXVII, 1863 жылдың шілдесі. "Соғыс пен бейбітшіліктің пайдасы мен моральдық мәні", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың қаңтары. "Вирджинияның өткені, қазіргісі және болашағы", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың ақпаны. "Азаттық және өркениет", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың наурызы. "Ақшалай тәуелсіздік – Бұл не?", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың мамыры. "Неггерлермен не істеу керек?", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың маусымы. "Үйдегі білім беру және үйдегі шеңбер", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың шілдесі. "Оңтүстікке қарай Спартаның ізгі қасиеттері соғыстан аман қалады ма?", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың тамызы. "Қорқынышты түрде", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың тамызы. "Сауда, соғыс және өркениет", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың қыркүйегі. "Ескі қыздар мен ескі ерлер", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың қыркүйегі. "Ли лагері және бостандықтанушылар бюросы", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың қазаны. "Ұлттық қарыз – Ұлттық нығмет", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың қазаны. "Тэд Стивенстің санасы", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың қарашасы. "Бостандыққа шыққандар", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың қарашасы. "Елдің алдағы тағдыры", Де Боудің шолуы, 1866 жылдың желтоқсаны. "Джон Стюарт Милль саяси экономия туралы", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың қаңтары. "Халықтың артық болуы және қылмыс пен кедейліктің өсуі", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың ақпаны. "Елге сапарымыз", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың ақпаны. "Америкадағы монархия", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың наурызы. "Оңтүстіктен кету", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың сәуір/мамыр айлары. "Азаттыққа қарсы үкімет", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың сәуір/мамыр айлары. "Моральдық философиялар", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың сәуір/мамыр айлары. "Негрдің қиын жағдайы", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың маусымы. "Ауылдағы тұрмыс", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың маусымы. "76 және 61 жылдардың революциялары", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың тамызы. "Кедейлер үйі жүйесі", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың тамызы. "Мандевильдің аралар туралы мысалы", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың қыркүйегі. "Кімге пайда?", "Негр дауысы", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың қазаны. "Жер монополиясы – Жабайы табиғат", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың қарашасы. "Жақсы сезімнің оралуы", Де Боудің шолуы, 1867 жылдың желтоқсаны. "Жер монополиясы", Липпинкотт журналы, том IV, 1869 жылдың қыркүйегі.

Басқа

Джордж Фитцхуг пен А. Хогбоум арасындағы құлдық мәселесі жөніндегі дау, "Oneida Sachem" баспасында 1857 жылы жарық көрген. Ante bellum: Джордж Фитцхуг және Хинтон Роуэн Хелпердің құлдық туралы жазбалары, Capricorn Books, 1960.