Кіріспе

Фурнесс аббаттығы немесе Фурнесс қасиетті Мариясы – Англияның Камбрия графтығындағы Барроу-ин-Фурнесс қаласының солтүстігінде орналасқан бұрынғы монастырь. Аббаттық 1123 жылы салынған және Англия реформациясы кезінде таратылғанға дейін елдегі екінші ең бай және ең қуатты цистерциандық монастыры болған, одан бұрынғысы – Фонтен аббаттығы. Аббаттықта I санаттағы жекелеген ғимараттар бар және ол қорғалатын ескерткіш мәртебесіне ие.

Ерте тарих

1123 жылы Булонье графы Стефан құрған аббат Фурнесс қаласының Дальтонынан оңтүстікке қарай, 'Долана даласында' орналасқан. 1147 жылы ол цистерциандықтарға берілді, олар бастапқы әшекейлі шіркеуді біртіндеп кеңейтіп, қайта салды. Қазіргі қираған ғимараттардың көп бөлігі 12-13 ғасырларға жатады. 15 ғасырға қарай, ол толығымен қайта жаңартылып, Англиядағы ең бай және ең күшті – сондай-ақ, ең сәнді – цистерциандық аббаттардың біріне айналды, Фантайн аббаттан кейін. Аббаттың монахтары ірі жер иелері болды және сол кездегі қашық шекаралық аймақтағы ең беделді күш еді. Олар әсіресе Мэн аралында зор ықпалға ие болды. Манн және Аралдардың бірінен шыққан король, сондай-ақ Содор және Ман епископтарының көптеген өкілдері аббатта жерленген. Мэн аралындағы Рушен аббаттығы монахтарға тиесілі жерге салынған. Олар аралдағы кендерге де иелік етті және Фурнесс түбегі мен Мэн аралы арасындағы сауданы бақылау үшін Пьел қамалын салды. Шотландиядан шамамен 70 шақырым қашықтықта болғандықтан, монахтар жиі соғысқан шотландтар мен ағылшыздардың арасында қалды. 1322 жылғы Ұлы шабуыл кезінде Роберт Брюс Англияға басып кіргенде, аббат оның орналасуы мен күтіміне ақы төледі, аббаттың байлығы мен билігін жоғалту қаупіне бармады. Аббат 1537 жылы Генрих VIII-нің бұйрығымен Англия реформациясы кезінде таратылып, қиратылды.

Жақында болған тарих

Қазір аббатхана қираған күйде жатыр және цистерциан жолынан өтеді – бұл жол аббатхананы жақын маңдағы Фурнесс қаласындағы Далтонмен байланыстырған. Уильям Вордсворт бірнеше рет келіп, 1805 жылы жазған өзінің автобиографиялық "Прелюдия" поэмасында осы аббатхананы атап өткен, ал Дж. М. В. Тернер аббатхананың көптеген гравюраларын жасаған. Королева Виктория және оның күтімшісі Аугуста Стэнли 1848 жылы аббатханаға келгендігі, соңғысының күнделіктерінен белгілі. Басқа да танымал туристердің қатарында Теодор Рузвельт отбасы бар. Бұл олардың Еуропалық саяхатындағы алғашқы бағытталмаған сапары болды. Жас Тедди Рузвельт пен оның туыстары 1869 жылы қоршаусыз және шектеусіз қираған жерлерде ойнаған. 1896 жылы, Англияның индустриалды солтүстігін аралап жүргенде, қытай мемлекет қайраткері Ли Хунчжан аббатханаға сапар шекті. Ли аға күткеннен ұзақ болғандықтан, оның сапар жоспары өзгертілуге тиіс болды.

Сақтау және қорғау

Фурнесс аббат кешені – бес I дәрежелі тізімдегі ғимараттар мен құрылыстар бар жоспарланған ескерткіш және ескерткіштерді сақтау аймағы. Аббаттың бір бөлігі құлап кетуі мүмкін деген алаңдаушылықтардың салдарынан 2008-2017 жылдар аралығында қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді.

Фольклор және табиғаттан тыс іс-әрекет

Көптеген әңгімелер мен көріністерде Фурнесс аббатханасы әуесқойлармен толы деген қауесет бар. Аббатханада кем дегенде үш әруақ көп рет көрінгенін айтады. Біріншіден, монахтың рухы баспалдақпен көтеріліп, содан кейін қақпа ғимаратына қарай барып, қабырғаға сіңіп кетеді дегенді айтады. Тағы бір көрініс – бір дворянның қызы. Ол Реформациядан кейін қираған аббатханада өз сүйіктісімен кездескені мәлім, бірақ бір күні оның жары теңізге сапарға шығып, қайта оралмады.

Құпия пьесалар

Фурнесс аббаттығында көптеген ірі масштабты құпия пьесалар көрсетілді. Олардың біріншісі 1958 жылы бірнеше күн бойы қатарынан қойылды. Құпия пьесалар 1960 жылдары жалғасты, бірақ 100-ден астам қатысушыны жинау қиын болды. Автор Мелвин Брэгг 1988 жылы абаттықта өткен құпия пьесалардың соңғы қайта жаңғыруына куә болды.

Кіру және құрылғылар

Фурнесс аббаттығы Мэнор Роудтың жанында, Барроудың басты тас жолы – Аббатхана жолының қасында орналасқан, бұл жол аббаттықтың өзінің құрметіне аталған. Аббаттық Фурнесс желісінің де жанында жатыр және 1950 жылы жабылуға дейін Фурнесс аббаттығы теміржол станциясы арқылы қызмет көрсетілді. Ең жақын станциялар – Роуз және Далтон. English Heritage Фурнесс аббаттығында шағын келушілер орталығын басқарады, онда көптеген тас мүсіндері мен бейнелері, сондай-ақ сыйлық дүкені бар. Ол, аббаттықпен бірге, күн сайын сағат 10:00-ден 18:00-ге дейін ашық, бірақ қысқы/көктемдік маусымда демалыс күндері сағат 10:00-ден 16:00-ге дейін жұмыс істейді. English Heritage мүшелері мен жергілікті тұрғындарға тегін кіру билеттері беріледі, ал 2018 жылы стандартты билет бағасы ересектер үшін 5,70 фунт стерлингті құрады. Қыс айларында аббаттық аумағының суға бату қаупі болғандықтан, аббаттыққа кіруге кеңес берілмейді.

Әдебиетте

Фурнесс аббаттығы Фишердің 1830 жылдардағы «Скрап кітаптарында» екі рет кездеседі, екеуі де Летиция Элизабет Лэндонның поэтикалық иллюстрациясымен: 1832 жылғы басылымда – «Фурнесс аббаттығы, Ланкаширдегі Найтсхейд аңғарында», Харвудтың суретіне сәйкес, онда ол «көрімше мен серт күндері үшін көңілі толқып, қазіргі әлемнің бос сөздерінен құтылуға тырысады»; ал 1835 жылғы басылымда – «Каптал үйі, Фурнесс аббаттығы», Томас Алломның суретіне, Шарль Августин Сент-Бевтің француз тілінен алынған сипаттамалық үзінді.