Кіріспе

11 ғасырдағы англосаксондық графы Тостиг Годвинсон (1029 – 25 қыркүйек 1066) – Нортумбрияның англосаксондық графы және король Гарольд Годвинсонның інісі. Ағасы тарапынан елден қуылғаннан кейін Тостиг норвегиялық король Харальд Хардраданың Англияға басып кіруіне қолдау көрсетті және 1066 жылы Стэмфорд Көпірі шайқасында Хардрадамен бірге қаза тапты.

Өмірбаян

Тостиг – ағылшын-саксондық дворян Годвин, Уэссекс графы мен даниялық басшы Торгиль Спраклиннің қызы Гыта Торкелсдотирдің үшінші ұлы болған. 1051 жылы ол Фландрия графы Бальдуин IV-нің екінші әйелі Нормандиялық Элеонорадан туған жалғыз қызы Фландриялық Джудитке үйленді. 1086 жылы «Соңғы сот кітабында» (Domesday Book) Тостиг графына тиесілі болған жиырма алты село немесе қалашық тіркелген. Олар қазір Англияның солтүстік-батысындағы Камбрия графтығының құрамына кіретін Хоугун иелігін құрады.

Нортумбрия графы

XIX ғасырда Эдвард Август Фриман, Англия королі Эдвард Исповедник Англияны "нормандастыру" саясатын жүргізіп, Годвиндер әулетінің ықпалын азайтуға тырысқан деген гипотеза ұсынған. 1051 жылы граф Годвиннің Эдвардтың саясатына қарсылығы Англияны азамат соғысының алдына жеткізді. Нәтижесінде, Годвиндердің қарсылығы Эдвардты 1051 жылы оларды елден қууға мәжбүр етті. Фриманның қуғын-сүргін туралы түсіндірмесі көп сынға ұшырады, себебі ол Годвиндер мен король арасындағы қарым-қатынасты толыққанды түсіндірмейді. Шет елге қуылған Годвиндер отбасы, оның ішінде Гыта мен Тостиг, Суэйн мен Гирт, оның қарындасының күйеуі Фландрия графынан қорғаныш іздеді. Олар келесі жылы қарулы күштермен Англияға оралды, қолдау алып, Эдвардтан Тостигтің графтығын қайтаруды талап етті. Үш жыл өткен соң, 1055 жылы, граф Сивардтың қайтысынан кейін Тостиг Нортумбрия графы болды. Ол өзінің күйеу ағасы Эдвард Исповедникпен тығыз қарым-қатынаста болды және 1061 жылы Йорк архиепископы Элдредпен бірге Рим папасы Николай II-ні Римде кездестірді. Тостиг Нортумбрияны басқаруда қиындықтарға тап болған сияқты. Ол Нортумбрияның үстем таптары арасында ешқашан танымал болған емес, олар даниялық шапқыншылар мен соңғы викингтер шабуылынан аман қалған англосаксондықтардың қосындысынан тұрған. Тостиг өзінің билігіне қарсылық көрсеткендерге қатысты қатал болды, тіпті Нортумбрияның жетекші отбасыларының бірнеше мүшесін өлтірді. 1063 жылдың соңында немесе 1064 жылдың басында Тостиг Орманың ұлы Гамал мен Дольфтың ұлы Ульфті, Гамал оған қауіпсіздік кепілдігімен келген кезде өлтірді. "Вита Эдварди" Тостигке көңіл жарық көрінеді және ол "Нортумбриялықтарды өзінің билігінің ауыр жүгімен басып тастады" деді. Ол көбінесе король Эдвардтың оңтүстіктегі сарайынан алыс болды және, мүмкін, шабуыл жасаған шотландтарға қарсы көшбасшылық танытпады. Олардың королі Тостигтің жеке досы болды, ал Тостигтің танымалдылығына жетіспеушілік оларға қарсы күресу үшін жергілікті жасақтарды жинауды қиындатты. Ол негізгі күш ретінде көптеген даниялық жалдамалы әскерлерді (хаускарлдарды) пайдаланды, бұл қымбат және наразылық тудырған саясат (кейін хаускарлдардың басшылары көтерілісшілер тарапынан өлтірілді). Сонымен қатар, жергілікті пікірлер оның танымалдығына әсер еткен болуы мүмкін. Тостиг Англияның оңтүстігінен келген, солтүстіктен мүлдем өзгеше мәдениеттің өкілі болды, онда көптеген жылдар бойы оңтүстік граф болған ешкім болған жоқ. 1063 жылы Нортумбрияның шатасқан саяси жағдайында оның танымалдылығы күрт төмендеді. Нортумбрияның көптеген тұрғындары даниялықтар болды, олар Англияның басқа бөліктеріне қарағанда төмен салық төледі. Дегенмен, Уэльстегі соғыстарға қаржы жұмсау қажет болды, ал Тостигтің сайлаушылары осы соғыстардан ең көп пайда көрді. Тостиг осы соғыстарда маңызды қолбасшы болды, солтүстікке шабуыл жасады, ал оның ағасы Гарольд Годвинсон оңтүстіктен келді.

Ағасы Гарольд пен Нортумбрияның хандары

1065 жылы 3 қазанда Йорк пен Йоркширдің қалған аймақтары Йоркке шабуыл жасап, қаланы басып алды. Олар Тостигтің шенеуніктері мен қолдаушыларын өлтіріп, одан кейін Тостигтің заңсыз әрекеттері үшін заңнан тыс деп жариялады және Мерсия графы Эдвиннің кіші інісі Моркарды шақыртты. Солтүстік көтерілісшілер король Эдуардқа өздерінің мәселесін білдіру үшін оңтүстікке бет бұрды. Нортгемптонда граф Эдвин мен оның әскерлері оларға қосылды. Олармен король Эдуардтың келіссөздер жүргізу үшін жіберген графы Харольд кездесті, сондықтан ол өзінің әскерін әкелмеді. Корольдің оң қолы болған Харольд Нортгемптондағы көтерілісшілермен сөйлескеннен кейін, Тостигтің Нортумбрияны сақтап қала алмайтынын, әрине, түсінген болар. Ол Оксфордқа қайтып келгенде, 28 қазанда патшалық кеңес жиналатын болды, ол, бәлкім, бұл мәселеде шешімін қабылдаған болар.

Шөгу мен көтеріліс

Харольд Годвинсон патша Эдуард Мойындаушыны бүлікшілердің талаптарына келісуге көндірді. Тостиг қысқа уақыттан кейін, мүмкін қараша айының басында, Эдуардтың бұйрығымен қызметтен шеттетілуін қабылдамағаны үшін заңнан тыс деп жарияланды. Бұл екі Годвинсон арасындағы шешуші қақтығыс пен жаулыққа әкелді. Патша мен оның кеңесінің отырысында Тостиг Харольдты бүлікке ұйытқы болды деп айыптады. Харольд Нормандияның Вильгельмінен келіп тұрған қауіпке қарсы Англияны біріктіруге тырысты, өйткені Вильгельм Англия тағын басып алу ниетін ашық білдірген. Ғалымдардың пікірінше, Харольд солтүстікте бейбітшілік пен адалдықты сақтау үшін бауырласын елден қуған. Бірақ Тостиг кек алу жоспарын жасады. Тостиг отбасымен және адал тегндерімен бірге, қарындасының күйеуі, Фландрия графы Бальдуин V-ке паналады. Ол Нормандияға сапар шегіп, әйелімен туысқан Вильгельмпен одақ құруға тырысты. Бальдуин оған флот ұсынды, және ол 1066 жылдың мамыр айында Уайт аралына қонды, онда ол ақша және азық-түлік жинады. Ол жағалау бойымен Сандвичке дейін шабуыл жасады, бірақ король Харольд құрлық және теңіз күштерін жұмылдырғанда, кері шегінуге мәжбүр болды. Солтүстікке қарай жылжығаннан кейін, ағасы Гиртті өзіне қосылуға көндіруге тырысқан әрекеті сәтсіз аяқталды, ол Норфолк пен Линкольнширге шабуыл жасады. Графтар Эдвин мен Моркар оны жеңіске ұшыратты. Оның жауынгерлері оны тастап кеткен соң, ол өзінің одақтасы, Шотландия королі Малкольм III-ке қашты. Тостиг 1066 жылдың жазын Шотландияда өткізді. Ол Норвегия королі Харальд III Хардрадамен байланысқа шығып, оны Англияға басып кіруге көндірді. Сагалардың бірінде ол Норвегияға кемемен сапар шегіп, Норвегия королі мен оның сарайына үлкен әсер еткені, Даниямен ұзақ және нәтижесіз соғыстан кейін шаршаған Хардраданы Англия тағы үшін әскер жинауға ықпал еткені айтылады. Хардраданың көмегімен Тостиг Хамбер өзенімен жоғары көтеріліп, Фулфорд шайқасында Моркар мен Эдвинді жеңді.

Стемфорд көпірінің шайқасы

Хардраданың әскері мен Тостиг Йоркке басып кірді, бейбіт түрде тапсырғаннан кейін кепілдерді алып, жабдықтауларын қамдады. Король Гарольд Годвинсон ағылшын әскерімен Лондоннан солтүстікке асығып, 1066 жылдың 25 қыркүйегінде Стамфорд Бриджде ағасы Тостигті күтпеген шабуылға ұшыратты. Хардрада, Тостиг және олардың көптеген жауынгерлері қаза тапты. Тостиг жалдаған норвегиялықтар мен фламандтық жалдамалы әскерлердің көпшілігі қарусыз болды және тек жеке қарулары ғана болды. Күн қатты ыстық болды және олар қарсылық күтпеген еді. Бұған қоса, Хардраданың 11 мыңдық әскері екіге бөлініп кеткен, көптегені Риколлдан шақырымда орналасқан норвегия кемелерін күзетіп тұрды.

Салдары

Стемфорд Бриджде қайтыс болғаннан кейін Тостигтің денесі Йорк Минстерде жерленді. Тостигтің екі ұлы Норвегияға қашып кетті, ал оның әйелі Юдит Бавария герцогы Велфке үйленді. Жеңімпаз Гарольд, Тостиг пен Хардрадамен болған бұрынғы шайқастан әлі шаршаған әскерлерінің басында, он тоғыз күннен кейін Гастингс шайқасында нормандықтардан жеңіліс көрді. Скули Тостиссон Конгсфостре. Ол Норвегия королі Инге II және герцог Скуле Бардсонның бес буын атасы, сондай-ақ Эстрид Бьорнсдоттердің аналық желісінен бес буын атасы. Кетил Тостиссон.