Кіріспе

Британдық полициялық процедуралық телесериал (1955–1976)

«Диксон Док Грин» – BBC полициялық процедуралық телесериалы, ондағы оқиғалар ойдан шығарылған лондондық полиция бөліміндегі күнделікті өмірге арналған. Сериалда ұсақ-түйек қылмыстарға баса назар аударылады, олардың салауаттылық және адамгершілік арқылы табысты басқарылуы көрсетіледі. Сериал 1955 жылдан 1976 жылға дейін көрсетілді. Басты кейіпкер Джордж Диксон алғаш рет «Көк шам» фильмінде пайда болды. Диксон – есейген және көңіл жағдайына ие полиция констеблі, барлық 432 эпизодта Джек Уорнер ойнады. Диксон – өзі патрульдеген ауданды және оның тұрғындарын жақсы білетін, тіпті көбінесе сол жерде тұратын, әдеттегі «боббидің» бейнесін сомдайды. Сериал кейінірек шыққан «Z Cars» сияқты бағдарламалардан өзгеше, олар полиция мәдениетінің агрессивті жағын шынайы көрсетті. Сериал көрсетілім кезеңі бойына адал көрермендерін сақтап, 1961 жылы британдық теледидардағы ең танымал бағдарламалардың екіншісі деп танылды.

Джек Уорнер

Диксон рөлінде Уорнердің жетістігі полиция күштері тарапынан жақсы қабылдады. 1950 жылдары ол Маргейт және Рамсгейт полиция бөлімдерінің құрметті мүшесі аталды. Уорнер «Док Грин» сериалындағы Диксон рөлі туралы: «Бұл жиырма бір жыл бойы өте пайдалы болды, бірақ салық қызметі де соңынан келіп тұрды» деді. Өзінің «Барлық кәсіптің шебері – Джек» атты автобиографиясында Уорнер сериал түсірілген студияға Елизавета II патшайымның келгенін айтады, ол «Док Гриннің Диксоны британдық өмір салтының бір бөлігіне айналды деп ойлаймын» деген пікірін білдірді. Уорнердің құрамындағы полиция қызметкерін сомдауына деген құрметтің дәлелі 1981 жылдың 1 маусымында Маргейт крематорийінде өткен актердің қоштасу рәсімінде көрінді. Маргейттен алты полицей шіркеудің сыртында құрмет тұрған қатар құрып, офицерлердің делегациялары (олардың кейбіреуі Уэльс пен Ньюкасл-апон-Тайннан келген), соның ішінде Метрополитен полициясынан 16 офицер, вице-комиссар Джордж Рашбрук және командир Джон Аткинс басшылығымен қатысты.

Кейіпкер және аты шыққан жері

Полиция констеблі Джордж Диксонның кейіпкері ескі үлгідегі британдық "бобби" – полиция қызметкеріне қатысты сленг сөзден туындаған. Диксон алғаш рет 1950 жылғы "Көк шам" фильмінде, Пэддингтон Грин полиция бөлімінде қызмет ететін, зейнетке жақындаған тәжірибелі констебль ретінде пайда болды. Фильмді продюсері Майкл Балкон болды, ол жергілікті саясаткердің атымен аталған Бирмингемдегі Джордж Диксон мектебінде оқыған – осы оқиға кейіпкердің атына түрткі болды. "Көк шам" фильмінде Диксонның Эм (Глэдис Хенсон) есімді әйелі бар. Олардың жалғыз ұлы Берт Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан, сондықтан Диксон өзінің алғашқы күнін өткізіп жатқан жас полиция қызметкері Энди Митчеллге (Джимми Хэнли) әкешелік қамқорлық көрсетеді. Диксон рейдке тап болып, оққа ұшырайды. Фильмнің қалған бөлігі Том Райли (Дирк Богард ойнады) атты қарақшыны ұстауға арналған. Диксонның ауруханада жақсы жағдайға қарай бастағанына қарамастан, күтпеген жерден қайтыс болуы оқиғаны ширықтырады, ал Митчелл Том Райлиді тауып, әділет алдына келтіру үшін қауіпті ізденіс бастайды.

Серияны құру

1955 жылы BBC телеарнасы коммерциялық телекомпаниялардың тәуелсіз телеарна желісінің іске қосылуына қарсы дайындық жасап жатты. Сондықтан BBC Джордж Диксонды "Лондон полициясының күнделікті оқиғалары" туралы жаңа серия үшін қайта жандандырды. Сериалда бұрыннан таныс кейіпкерді (фильмдегідей) көпке сүйікті актер ойнады. Джек Уорнердің полицей формасындағы, қақпақ киген бейнесі Ұлыбританиядағы полиция қызметінің тиімді символы болды. Драмалық туынды болғанына қарамастан, алғашқы жылдары оны BBC-нің жеңіл ойын-сауық департаменті шығарды. Ол бастапқыда BBC-нің Риверсайд және Лайм Гроув студияларында өндірілді. 1-ден 7-ге дейінгі сериялар 30 минуттан тұрды. 3-тен 7-ге дейінгі сериялардың соңғы эпизодтары 45 минутқа дейін ұзартылды. 8-ші сериядан бастап (1961 жылдан бастап) барлық эпизодтар 45, кейін 50 минуттық болды.

Алғашқы сериялар

Бірінші серия эфирге шығар алдында бірқатар өзгерістер енгізілді. Паддингтон Грин полиция бөлімі Лондонның Шығыс жағындағы ойдан шығарылған Док Грин полиция бөліміне айналды. PC Энди Митчелл кейіпкері жаңа констебль PC Энди Кроуфордқа (Питер Бёрн) айналды. Бірінші серияның "Самсақтағы ине" атты эпизодында Диксонның әйелі Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әуе шабуылынан қаза тапқан жесір екені, жалғыз қызы Мэридің (алғашқы эпизодтарда Билли Уайтлоу, кейін Жаннет Хатчинсон сомдады) бар екені айтылады. Олар көліктік қозғалысы көп болған қалалық үйдің бірінде тұрды. Диксон фильмдегідей кейіпкер болып қала берді; оның мейірімділігі мен адалдығы, оның дағдарыста сенімді және салмақты болатынына сенімділік оның ең басты қасиеттері еді. Актердің жасы Диксонды әрқашан тәжірибелі полиция қызметкері ретінде көрсетті, көрермендер оның неліктен бұрынғы жылдары жоғарылауға ие болмағанын ойлады. Диксонның Кроуфордқа тәлімгерлік беруі Диксонның Док Гриннің алғашқы сериясының ашылуында, "PC Кроуфордтың алғашқы ұстауында" (1955 жылдың 9 шілдесінде көрсетілген) көрінді. Диксон әріптестеріне әкелік және тыныштандыратын әсер ететін, ал эпизодтарда полиция бөліміндегі отбасылық атмосфера және Диксонның үйдегі отбасылық өмірі ерекше аталып өтті. Полиция констеблі ретінде жинаған тәжірибесін жиі көрсете отырып, ол қылмыстарды ашуға және адамдардың мінез-құлқы мен Док Грин аймағы туралы білімін пайдалана отырып, тәртіпті сақтауға қабілетті еді. Алты эпизодтан тұратын алғашқы көрсетілім 13 тамызда "Лондондық мақтаныш" сегментімен аяқталды және сәтті деп танылды; 1956 жылдың 9 маусымында көрсетілімді бастау үшін 13 эпизодтан тұратын қосымша серия тапсырылды. Сюжеттер көбінесе полицияның қоғамдық тәртіпсіздіктерге, ұсақ-түйек қылмыстарға қатысты рөліне назар аударды. Екінші серияның соңғы бес эпизоды Диксон туралы белгілі ең ерте эпизодтар болып табылады. Солардың бірі - "Ширіген алма" (1956 жылдың 11 тамызында көрсетілген), Диксонның полиция формасын киюдің ар-ұжданына сенуі туралы әңгіме. Жас констебль Том Карр (Пол Эддингтон) жалақысына қарағанда сәнді өмір салтын ұнатады. Диксонға жергілікті (заңды) жылқы тікелей сатушысы Гарри Росс келгеннен кейін оның өмірі қиын жағдайға түседі, себебі Карр оған көп ақша береді: Росс оны қайтаруды қалайды, бірақ егер Карр шағымын ресми түрде білдірсе, жұмысынан айырылады. Полицияның беделіне қауіп төнген кезде Диксон жүйкелі Каррдың пәтеріне барып, формасын киеді. Карр қарызды өтеуге келіседі, бірақ Диксон кетіп бара жатқанда, кездейсоқ қорапты құлатып, күміс заттарды еденге шашыратып жібереді. Анықталғандай, бұл заттар ұрланған, ал табысы аймақтағы бірқатар құпия ұрлықтардың нәтижесі. Диксон осы сенімсіздікке ашуланып, Каррға оны Док Грин бөліміне дейін алып барудан бұрын формасын шешуге бұйрық береді. Екінші серия 1956 жылдың 1 қыркүйегінде "Қайын ата" атты эпизодпен аяқталды. Диксон атақтың қайын атасы, Энди Кроуфорд оның 23 жасар қызы Мэриге үйленеді. Диксон тойда бірнеше ән айтады, бірақ әмиянның жоғалуы туралы мәселе туындайды. Эпизодтың соңында, құпия шешілгеннен кейін, Диксон көрермендерге қоштасады, ал бақытты жұп Чельмсфордтағы пәтерге көшіп кетеді. Сериалдың сәттілігінің көрсеткіші - үшінші серияның басталуына төрт ай ғана қалды. Алғашқы күндері субтитр сериалды "Лондон полициясының бірнеше оқиғалары" деп жариялады, әр серия Диксонның камераға тікелей сөйлеуімен басталды ("төртінші қабырғаны" бұзу). Ол сәлемдесумен бастап, "Баршаңызға жақсы кеш" деп сәлем береді, ол 1970 жылдардың басында "Кеш жарық, баршаңызға" деп өзгертілді, ол Ұлыбританияда әзілдеуге айналды. Сол сияқты, эпизодтар Диксонның камераға бірнеше сөздерімен, қылмыстың зұлымдықтары туралы философиялық ойлармен аяқталды, содан кейін сәлемдесіп, "Баршаңызға жақсы түн" деп тілек білдірді. Кейбіреулер Диксонды нағыз адам деп санайтын, серияның соңында ол көрермендерге "бірнеше аптаға демалысқа кететінін" хабарлап, оны көрмегендерге уайымдамауға кеңес берді. Тед Уиллис атап өткендей, Диксонды кішкентай экранға әкелгенде, ол "қалыпты, жұмысшы табының полиция қызметкерін" бейнелеуге тырысты, көбінесе адамдарға назар аудара отырып, "күнделікті қылмыстың кішкентай түрлеріне назар аударуға және мәселелерге емес, адамдарға баса назар аударуға" бейім. Уиллис 1957 жылы "полиция және қылмыс туралы әңгімелер үшін қабылданған формуладан бас тартуға" тырысу туралы айтты. Орталық кейіпкердегі өзгерістер баяу болды, және 1964 жылдың 19 қыркүйегінде "Музыкаға бет бұру" (11-ші серия, 01-ші эпизод) эпизодында ғана Джордж Диксон шұғыласын алды және сержантқа көтерілді.

Кейінгі сериялар

Сериал баяу дамыды, алайда Тед Уиллис форматтың таныс болуын көп жылдар бойы оның ең басты артықшылығы қалғанын қамтамасыз етті. Процедуралық егжей-тегжейлілік драмалық оқиғаның негізін құрады, бұл оқиғаның толыққанды түсінікті болуына мүмкіндік берді. Көбінесе шамалы қарқынмен көрсетілген бұл тәсіл, кейбір тараптардан сынға ұшырады, мысалы, "The Sweeney" және тіпті "Z Cars" сияқты қарқынды (кейде зорлық-зомбылыққа толы) замандастарынан. Жалпы алғанда, шоу 22 серияға созылды. Жанкүйерлер әрбір жаңа серияда кейіпкерге қолдау көрсетуді жалғастырды. Диксон бір эпизодта оққа ұшқанда, BBC 4000 хат алды және телеарнада Джек аман екені жарияланды. Осы кезеңдегі сюжеттік желілерге полиция қызметкерінің өзін-өзі өлтіруі, бандиттік өлтіру және полиция қызметкерлерінің атыс қаруын қолданып күдіктіге атқылауы кірді. Ұлыбританиядағы полиция әдетте қару ұстамайды, ал 1970-ші жылдары олардың қолында қару көрінуі сирек болатын. "Оқ-дәрілер берілді" (1974 жылдың 20 сәуірі, сақталған эпизодтардың бірі) осы мәселені зерттейді. Банк тонаған белгілі бір топ жергілікті жерде шабуыл жасады, ал Док Грин полициясына "сенімді дереккөзден" олардың қала маңындағы үйге тығылғаны туралы хабар берілді. Қандай да қауіп-қатерге жол бермеу үшін, шабуылға рұқсат берілді, және сержант Джордж Диксон детектив Энди Кроуфорд пен оның командасына қару берді. Топ қараңғыда қашуға тырысқанда оқтар атылды, оның ішінде Кроуфордтан екі оқ. Олардың кем дегенде біреуі қараңғыда нысананы соққыға түсіріп өлтірді, ақиқат кейінірек Док Грин полиция бөлімінде басталған тергеу кезінде ғана анықталды. Барлық офицерлер жоғары тұрған сыртқы тергеуші офицермен сұраққа тартылып, қайта-қайта сұраққа тартылды, әр қадамның дұрыстығы мен бұрыстығын қарастырып, жауапкершілікті іздеді. Осылайша, егер бұл олардың іс-әрекеттерінің салдары болса, олардың іс-әрекеттерінің салдарынан ешкімге күмән болмады. Кері көріп қарағанда, бұл процесті 21-ғасырдың терең процедуралық тергеулерімен салыстырғанда қарапайым деп санауға болады, бірақ ол замандас өндірістерде сирек талқыланды. Бұл егжей-тегжейлілік кейіпкерлер мен көрермендердің нәтижеге толық сенімді бола алмауына кепілдік берді, бұл теледраманың қызықты болуын қамтамасыз етті. 1970-ші жылдардың соңында сериал аяқталар алдында Уорнер қарттап, формада көрінбей бастады, міндетті зейнеткерлік жасы 55 болды. Бұл бұрын қолдау көрсеткен полицияға кейіпкерді күштің сенімді өкілі ретінде қарастырмауға әкелді. Уорнердің қимыл-қозғалысы қиын болды, бірақ ара тістеумен жасалған емдеуге көмектесті. 1976 жылғы сегіз эпизодтан тұратын серияның соңғысы болатыны белгілі болғанда, таныс беттер, соның ішінде ұзақ жылдар бойы танымал актер құрамындағы Питер Бёрн кетіп, жаңа актерлер келді. Соңғы серия 1976 жылы, Уорнер 80 жасқа толғанда көрсетілді, және продюсерлер форматқа өзгерістер енгізу мүмкіндігін көрді. Джордж Диксон полициядан зейнеткерлікке шығып, азаматтық қызметке қайта орналасты, ол уақытша тағайындалды, бұл оған келесі тұрақты коллекторды даярлауға мүмкіндік берді. Кіріспе монолог пен қорытынды сөзді Джордж Диксон, енді формасыз және коллектордың үстелінің артында айтты. Диксонның құндылықтарын сақтай отырып, әрекеттер көбейтілді, егжей-тегжейлі оқиға айту жалғасты. Сегіз эпизодтан тұратын соңғы серия 1976 жылдың 1 мамырында "Қайта кездесу" эпизодымен аяқталды, Диксон Док Гриннен толыққанды зейнеткерлікке шықты. Лорд Уиллис: "Бұл бір күні аяқталады екенін білдім және желде бірдеңе болып жатыр деп ойладым. Олар әдетте ақпан айында менің Dock Green келісім-шартымды жаңартады, ал осы жолы жаңартпады". Ешқандай идеялар мен жоспарлар жемісті нәтиже бермеді, және 21 жылдан кейін "Диксон Док Гриннен" кейіпкері суреттен шыққаннан кейін, сериал табиғи аяқталды.

Сын

Диксонның эфирге шыққан екі онжылдығынан астам уақыт ішінде, әсіресе соңғы жылдары, сын күшейе түсті. Гиннес кітабында бұл бағдарлама «соңғы кезде ескірген және тіпті қауіпті» деп сипатталған. Тед Уиллис 1983 жылы TV Times газетінде жарияланған мақаласында Диксонға сыншылар тарапынан қабылдаудың өзгеруін былай қорытындылады: «Бастапқы жылдары сыншылар Док Гринге бірауыздан жоғары баға берді, оны жаңашылдық деп атап, реализмін мақтады. Бірақ біртіндеп көзқарас өзгерді. Бізді тым жайлы деп айыптады, ал жақсы пікірлер No Hiding Place, Z Cars және Softly, Softly сериалдарына арналды. Бұлар өз кезегінде, The Sweeney сияқты, әрекетке толы полициялық драмалармен ығыстырылды». Ол сондай-ақ: «Полиция жұмысының 80 пайызы қалыпты және сенсациялық емес» деді. Тед Уиллис бірнеше байқаулар жасады. Ол фактіде де, көркем әдебиетте де, The Sweeney-дегі Джек Реганға ұқсас кейіпкерлерді полиция аз ойнайтынын, олар қазіргі қоғамда өз орнын қайта жаңартуға тырысатынын анықтады. DVD-ге шығарылған эпизодтар (бағдарламаның соңғы жылдарына баса назар аудара отырып) Диксонды «жайлы» стереотип ретінде қараудан гөрі, әңгімелерді адал және қызықты айтатын бағдарлама ретінде қарауға мүмкіндік берді. Уиллис полицияның халықпен қарым-қатынас орнатуы қиынға соғатынын айтты, егер олар барлық күдіктілерді соққыға түсірумен айналысып жүрсе. Шын мәнінде, мансабының басында Z Cars сериалының сценарийшісі болған Алан Плэтер 1976 жылы (полиция басылымы Context-те жарияланған) былай деді: «Полицияны әрқашан кісі өлтірушілер мен ірі қылмыскерлерді қуатын ретінде көрсету, оларды Джордж Диксон сияқты бойжеткендер ретінде көрсету сияқты жауапкершіліктен тыс. The Sweeney – абсурд. Ол Джеймс Кагни мен Санденс Кидтің бірігіп, британдық фонға ие болуы».

Орналасқан жерлер

Бастапқы титрлерде көрсетілген полиция бөлімшесі – Елинг Гриннің солтүстігінде, 5 Хай-стрит мекенжайындағы ескі Элинг полиция бөлімшесі еді. Әрбір эпизодтың басы мен соңында ПК Диксон бастапқыда "Кеш болсын, баршаңызға" және "Жақсы түң, баршаңызға" деген әйгілі сөздерін айтқан, сондай-ақ Док Грин полиция бөлімшесінің алдынан орынды моральдық насихат айтқан. Дегенмен, осы көріністердің көпшілігі Элинг полиция бөлімшесінде емес, Элинг Гриндегі (1902) Елинг ұлдар гимназиясының алдында түсірілген. BBC екі есіктің қасына көк шам орнататын, ал ескі мектептің емен еденімен қапталған вестибюлі жылы жарықпен шағылысатын. Кейінгі серияларда Диксон Лондон көкжиегінің суреті салынған фон алдында тұрып, көрермендерге сөйледі. 1973 жылғы "Көзімен көрген куә" эпизодында Metropolitan & New Crane Wharves бөлігі ретінде танылатын белгісі бар, қираған қойма кешенінің кадры көрсетілген; олар Уэппинг Уоллда орналасқан. Бұл эпизодта сондай-ақ Уэппингтегі Шэдвелл бассейніне кіреберіс арқылы өтетін көтергіш көпір көрсетілген. Қойма көп бұрыннан жойылған, қазір сол жерде супермаркет орналасқан. 1975 жылғы "Құпия" эпизодының соңында Док Грин полиция бөлімшесінің сыртқы түрі Лондон батысындағы Чисвик Хай-роудтағы Метрополитен полициясының жақында салынған Чисвик полиция бөлімшесімен бейнеленген.

22-серия

Бұл – барлық эпизодтары (барлығы сегіз эпизод, толық мәлімет алу үшін төмендегі "DVD шығарылымдары" бөлімін қараңыз) архивте толық сақталған жалғыз серия. "Бұл сыйлық" (21-серия, 3-эпизод – 1 наурыз 1975) эпизодынан екі қылмыскерді қамтитын бір сыртқы түсірілім сақталған, олардың бірін Виктор Маддерн ойнайды. Ол "Бұл Док Грин полиция бөліміне түсіп қалды!" деген қажетті фразаны дұрыс айта алмайды – бұл ұрланған әшекей туралы айтылған. Екі сәтсіз әрекеттен кейін, оның бірінде "Бұл Док Грин Дикке дейін!" десе, екіншісінде "Бұл Дик Грин кемежайда!" деп айтылады. Маддерн көрінбейтін режиссердан (Верь Лорример) "Мен "Бұл полиция бөлімінде" десем болады ма?" деп сұрайды.

Музыка

Британдық музыка залындағы "Бәлкім, мен лондондық болғандықтан" әні бастапқыда тақырып әні ретінде пайдаланылды. Ол Хьюберт Грегг жазған, бірақ Джефф Дарнеллдің орындаған аспаптық әнмен ауыстырылды. Кейіннен ол "An Ordinary Copper" деген атпен жеке ән ретінде жарық көрді. Дарнелл 1940 жылдары Уорнердің алғашқы фортепианошысы болған. Гармониканы Томми Райли тартып орындады. Алғашқы (1950-ші жылдар) серияға қосымша музыканы Алан Йейтс (1912–1991) жазған.

Диксон басқа шоуларда

Christmas Night With The Stars – 1958 жылдан 1972 жылға дейін (1961, 1965 және 1966 жылдардан басқа) әр Рождество күні кешке BBC телеарнасында көрсетілетін бағдарлама. Бағдарламада өткен жылғы ең сәтті BBC ситкомдары мен жеңіл ойын-сауық бағдарламаларының арнайы жасалған, маусымдық тақырыбы бар қысқа нұсқалары (әдетте 10 минуттық) ұсынылды. Диксон оф Док Грин 1959, 1962 және 1963 жылдардағы бағдарламаларға қысқаша үлесін қосты, сондай-ақ Диксон актерлерінің бірнеше негізгі мүшелері де қатысты. Артур Эллистің "Қара және көк шам" пьесасы 1988 жылдың 7 қыркүйегінде BBC2 телеарнасының драмалық сериясында көрсетілді. Пьеса "Көк шам" фильмінің маңызды эпизодтарынан жасалған монтажбен басталады, онда Том Райли (Шон Чапман) және ПК Хьюз (Карл Джонсон) 1980-ші жылдардағы "The Filth" деп аталатын полициялық процедуралардың зұлым пародиязына түседі. Олар сол жерде жемқор инспектор Шери (Кеннет Кранхам) және инспектор Хаммонд (Джон Вудвайн) кездеседі және екі кезең арасындағы полиция қызметінің өзгеруін біледі. Диксон оф Док Гриннен Диксонның соңғы монологтарының бірі 2010 жылы "Күлден туған" сериалының соңғы сахнасында қолданылды. "Қара және көк шам" сияқты, "Күлден туған" және оның алдындағы "Марстағы өмір" сериалының кейіпкерлері полицияның әртүрлі дәуірлеріне жіберілгендей көрінеді. Сонымен қатар, Диксонның "Көк шам" фильмінде қаза болғаннан кейін Диксон оф Док Гринде қайта тірілуі және оның зейнеткерлік жасына жеткеннен кейін де полиция қызметін атқаруы "Марстағы өмір" және "Күлден туған" сериалының басты кейіпкерлерінің тағдырымен байланысты, бұл соңғы эпизодта түсіндіріледі. Бағдарламаның титрлері 2016 жылғы "Этель және Эрнест" анимациялық фильмінде пайда болды.