Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ-тың Аризона және Юта штаттарындағы жабайы табиғат аймағы.
Wilderness area in Arizona and Utah, U. S.
Адамзат тарихы
Көне петроглифтер, астық сақтау қоймалары және тұрақтар Пуэбло тайпасының ата-бабалары б.з. 200-1200 жылдары аралығында осы даланы пайдаланғанын көрсетеді. Олар елік пен бигхорн қойларын аулап, шатқалдың төменгі бөлігінде жүгері, бұршақ және қабақ өсірген. Еуропалықтар келгенге дейін Пайют тайпасы осы аймақты мекендеп, көшіп-қонып жүрген. Шатқалда тұрақтар немесе ірі ауылдар табылған жоқ, сондықтан зерттеушілер шатқал негізінен саяхат жолы ретінде қолданылғанын айтады. Аймақтағы алғашқы еуропалықтар – Франсиско Атанасио Домингес және Сильвестр Велес де Эскаланте, Домингес-Эскаланте экспедициясының қатысушылары болды. Экспедиция 1776 жылы Санта-Фе (Нью-Мексико) қаласынан Монтерейге (Калифорния) баруға жасаған сәтсіз әрекеттен кейін Пария өзенінің сағасында тоқтады. 19 ғасырда осы дала заңнан тыс адамдар мен алтын, уран және басқа да пайдалы қазбаларды іздеген кенішілерге пана болды. 1996 жылы осы далада құрып кету қаупі төнген Калифорния кондорлары тұтқында өсіріліп, оларды табиғатқа қайта енгізу мақсатында босатылды.
Ancient petroglyphs, granaries, and campsites indicate that ancestral Puebloan people utilized the Wilderness between AD 200 and AD 1200. They hunted mule deer and bighorn sheep and grew corn, beans, and squash in the lower end of the canyon. Paiute people later occupied and traveled much of the area before Europeans arrived. Because no habitations or large villages have been found in the canyon, researchers believe the canyon was primarily used as a travel route. The first documented Europeans in the area were Fathers Francisco Atanasio Domínguez and Silvestre Vélez de Escalante of the Domínguez–Escalante expedition. The expedition stopped at the mouth of the Paria River in 1776 after they unsuccessfully attempted to establish a route from Santa Fe, New Mexico, to Monterey, California. The 19th century drew outlaws who hid out in the Wilderness and prospectors who mined gold, uranium, and other minerals. The Wilderness was the location of a 1996 release of captively bred endangered California condors in an attempt to re introduce them to the wild.
Сүтқоректілер
Шөл далада кездесетін сүтқоректілерге елік қоян, қасқыр, түлкі, тау арыстаны, қарақұйрық, бобкэт, койот, аққұлақ қоян, құйрық қоян, жер шаяндары, кенгуру егесі және басқа да кеміргіштер жатады. 1980 жылдары шөл бигхорн қойлары Пария каньонына сәтті қайта қоныстандырылды және көбінесе төменгі каньонның тік жарларында және жартастарында кездеседі. Судан алысрақ орналасқан құрғақ топырақ, қайта-қайта су тасқынынан аман қалған ағаш тәрізді өсімдіктерге қолайлы орта жасайды, мысалы, койот шегі, мақта ағашы, күл, тамариск және сіңіп тұратын шегі. Бұл аймақ "жаңару орны" деп аталады, себебі мұнда өсетін кейбір ағаштар келесі буынның толыққанды жапырақты ағаштарын өсіруге аман қалады. BLM бұл жерді тым көп пайдаланудан қорғау мақсатында Пария каньонының Шөл аймағындағы түнгі кемпингке шектеу қойды. Сонымен қатар, Coyote Buttes-тағы Wave құрылысына танымал саяхат жасау үшін рұқсат алу қажет.
Mammals found in the Wilderness include mule deer, bobcat, fox, mountain lion, porcupine, beaver, coyote, jack rabbit, cottontail rabbit, ground squirrels, kangaroo rat, and various other rodent species. Desert bighorn sheep were successfully reintroduced to Paria Canyon in the 1980s and are usually found in the cliffs and crags of the lower canyon. Drier soil farther from the water makes a good environment for woody vegetation which has survived the repeated flooding, such as coyote willow, cottonwood, ash, tamarisk, and seep willow. This zone is referred to as the "regeneration site" because some of the trees that grow here survive to produce the next generation of mature canopy. The BLM has placed a limit on overnight camping in the Paria Canyon portion of the Wilderness in order to protect it from overuse. It is also necessary to obtain a permit for the popular hike to the Wave formation in Coyote Buttes.