Беларусь туған израильдік хареди раввині Авраам Ишая Карелиц
Avrohom Yeshaya Karelitz
Авраам Ишая Карелиц (Хазон Иш) – Белоруссияда туған, Израильде хареди динінің басшысы болған равин. Өмірі, шығармалары және отбасы тарихы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Беларусьде туған израильдік хареди раввині Авраам Ешая Карелиц (7 қараша 1878 – 24 қазан 1953), өзінің ең басты еңбегінен кейін «Хазон Иш» деп белгілі болды. Беларусьде туған ортодоксал раввин, кейіннен Израильдегі хареди яһудилігінің жетекшілерінің біріне айналды, соңғы 20 жылын 1933 жылдан 1953 жылға дейін осы елде өткізді.
Belarusian born Israeli haredi rabbi
Avraham Yeshaya Karelitz (7 November 1878 – 24 October 1953), also known as the Chazon Ish after his magnum opus, was a Belarusian born Orthodox rabbi who later became one of the leaders of Haredi Judaism in Israel, where he spent his final 20 years, from 1933 to 1953.
Өмірбаян
Авраам Есхая Карелиц Ресей империясының Гродно губерниясында (қазіргі Беларусьдің Брест облысы) Косава қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Косава раввині Шмарьяху Йосеф Карелиц болса, анасы Раша Лея еді. Авраам Есхая өзінен үлкен ағасы Мейерден кейін туған. Оның кіші інілері – Ысқақ пен Моше. Ысқақ әкесінен кейін Косава раввині болды; 1942 жылдың ортасында немістер оны, оның әйелін және қызын үйлерінде атып өлтірді. Қаниевский өмір бойы қарындасының күйеуі Авраам Ешаяны өз ұстазы деп есептеді. Жастық шағында Карелиц Брисктің Хаим Соловейчиктан білім алды. Бірақ ол Брискердің оқыту әдісін қабылдамады, тіпті кейін оған қарсы екені белгілі болды. Бірнеше күннен соң ол үйге оралып, жергілікті Бет-диннің басшысы болған әкесімен оқуын жалғастырды. Ол Кведарналық Баше Бейге үйленді және Моше Розенмен (Незер Хакодеш) жақын қарым-қатынас орнатты. Шамамен 1920 жылы Вильнюске көшіп келді, Хаим Озер Гродзинскиймен жақын болып, барлық діни және қоғамдық мәселелер бойынша одан кеңес алды. Гродзинскийдің ынталандыруымен және Абрахам Исаак Куктың көмегімен Карелиц 1933 жылы Палестинаның британдық мандаты болған Эрец Израильге қоныстанды. Оның Бней-Брактағы үйі діни кеңес іздеген мыңдаған адамға айналды. Карелиц, оның қарындасының күйеуі Қаниевский және Яков Галинский өте жақын болды. Карелиц өмірін Тораны оқуға арнады, сонымен бірге астрономия, анатомия, математика және ботаника сияқты дүниелік ғылымдарды да меңгерді. Ол үйленгеннен кейін де өте қарапайым өмір сүрді, оның әйелі олардың қажеттіліктерін қамтамасыз етсе, ол күні-түні Тораны терең зерттеумен айналысты. Оның балалары болған жоқ. Өмірінің көп бөлігін діни басшы ретінде өткізгенімен, ол ешқашан раввин қызметіне ресми түрде бекітілген емес.
Avraham Yeshaya Karelitz was born in Kosava, in the Grodno Governorate of the Russian Empire (now Brest Region, Belarus), the son of Shmaryahu Yosef Karelitz, the rabbi of Kosava; his mother was Rasha Leah, Avraham Yeshaya was born after his older brother Meir. His younger brothers were Yitzchak and Moshe. Yitzchak succeeded their father as the rabbi of Kosava; he and his wife and daughter were shot to death in their home by the Germans in mid 1942. Kanievsky referred to his brother in law Avraham Yeshaya as his mentor as long as the latter was alive. As a youth, Karelitz was sent to study under Chaim Soloveitchik of Brisk. He did not take to the Brisker method of study, and later it became clear that he actually opposed it. After a few days, he returned home and continued to study with his father who was head of the local Beth din. He married Bashe Bei of Kvėdarna and developed a close relationship with Moshe Rosen (Nezer HaKodesh). He moved to Vilna in about 1920, and became close to Chaim Ozer Grodzinski, consulting with him in all religious and communal matters. Encouraged by Grodzinski and with Abraham Isaac Kook’s help, Karelitz settled in Eretz Israel, then the British Mandate of Palestine, in 1933. His house in Bnei Brak became the address for thousands who sought religious guidance. Karelitz, his brother in law Kanievsky and Yaakov Galinsky were extremely close. Karelitz devoted his life to the study of Torah while simultaneously gaining knowledge in secular sciences such as astronomy, anatomy, mathematics, and botany. After his marriage, he continued to lead an extremely modest life, his wife providing for their needs while he spent day and night studying Torah in depth. He did not have any children. Though he served as a religious leader for much of his life, he never received formal ordination as a rabbi.
ықпал етуі және билігі
Карелиц көптеген респонсаларды жариялаған жоқ, бірақ халаха бойынша жетекші авторитет ретінде танылды. Қанеевский сияқты, Карелиц те "ешқандай ресми лауазымды атқармаған, бірақ яһуди заңнамасы және өміріне қатысты көптеген мәселелерде әлемдік деңгейде танымал болды". Ол 1948 жылы Израиль мемлекеті құрылғанға дейін және одан кейін белсенді болған діни-саяси қозғалыстарға қатысудан бас тартты. Дегенмен, ол Израильдегі харедизмге зор ықпал етті, оның қалыптасу кезеңі оның Израильде өткен жылдарымен сәйкес келді. Ол сионизмге қарсы көзқарасын сақтап, Израиль мемлекетінің болуын өкінішпен қабылдады. Оның терең ой-өрісі мен көптеген ғылым саласына деген қызығушылығын ескере отырып, көптеген адамдар әлеуметтік және саяси мәселелерде оның кеңесін іздеді. Израильдің премьер-министрі Давид Бен-Гурион және Израильдің екінші президенті Ицхак Бен-Цви бір рет оның үйіне барып, діни-саяси мәселелерді талқылады. Карелиц Талмудтағы (Санхедрин 32б) пікір-таластан екі метафораны келтірді: бірі - таудың тар жолында кездесетін екі түйе туралы. Жүгі жоқ түйенің жүк артылған түйеге мойынсұнуы күтілді; осыған ұқсас, Карелиц секулярлық қоғам діннің "жүгін" – дәстүрді көтеріп жүрген діни қоғамға мойынсұнуы керек деді.
Karelitz did not publish many responsa, yet still achieved recognition as a leading authority on halakha. Like his brother in law Kanievsky, Karelitz "held no official position but nevertheless became a recognized worldwide authority on many matters relating to Jewish law and life." He declined to participate in any of the religious political movements which were very active prior to, and during, the formation of the State of Israel in 1948. Yet, he had an immense influence on Haredi Judaism in Israel, whose formative period coincided with his years in Israel. He maintained an anti Zionist viewpoint and begrudgingly accepted the existence of the Israeli state. In recognition of his deep insight and interest in many fields of study, many sought his guidance on social and political issues. David Ben Gurion, the prime minister of Israel, and Yitzhak Ben Zvi, who became the second president of Israel, visited him once to discuss political religious issues. Karelitz cited one of a pair of metaphors from the Talmudic discussion (Sanhedrin 32b): one is about two camels which meet on a narrow mountain pass as a metaphor. A camel without goods was expected to defer to a camel laden with goods; similarly, Karelitz contended secular society should defer to religious society, which bore the "goods" of tradition.
Шазон Иш-Этрог
Тек таза етрог ағашынан алынған етрог ғана Суккот мейрамында қолдануға жарамды деп есептеледі. Кез келген етрог лимон бұтақтарымен тамырланған ағаштан алынған болуы мүмкін деген қаулы бар, бұл практика жемісті мейрамдық қызметке жарамсыз етеді, бірақ сыртқы түрі жақсырақ болуына себеп болады. Карелицтің атымен Балади лимонының бір түрі бар, ол таза етрог ретінде пайдалануға рұқсат берілген. Бір Суккоттан кейін Карелиц Мишель Йегуда Лефковицке мейрамда қолданған етрогынан алынған тұқымдарды беріп, оларды ауласына отырғызуды бұйырды. Ауыл шаруашылығы тәжірибесі жоқ Лефковиц ұстазының нұсқауларын орындап, ағашты отырғызып, суарды, ол өсіп, жеміс берді. Карелиц әр жыл сайын мерекеге етрог таңдау үшін ағашқа келіп, сондай-ақ оның жеңгесі Каниевский және басқа да бас раввиндер де келіп таңдап алатын. Лефковиц етрог өсірушілерге ағаштан кесінділер алып, Карелицтің кошер деп сертификаттаған етрогимдердің толық бақтарын өсіруге рұқсат берді.
Only an etrog from a pure etrog tree is considered fit for the Sukkot festival service. There exists a common concern that any etrog may have come from a tree grafted with lemon branches, a practice which would result in nicer looking produce, though rendering the fruit unfit for the festival service. There is a variety of Balady citron in Karelitz's name, which he certified for use as a pure etrog. After one Sukkot, Karelitz handed Michel Yehuda Lefkowitz a packet of seeds taken from the etrog he had used for the festival and instructed him to plant them in his yard. Lefkowitz, who had no agricultural experience, followed his mentor's instructions to plant and water it, and the tree grew and bore fruit. Every year Karelitz came to select his etrog for the holiday from the tree, as did his brother in law, Kanievsky, and other senior rabbis. Lefkowitz also allowed etrog growers to take cuttings from the tree to grow entire orchards of etrogim certified as kosher by Karelitz.