Кіріспе

Құрттар туысы, ерекше кішкентай қабақтың медициналық жағдайы.

Микрофаллус – микрофаллидтер тұқымдасына жататын паразиттік трематодтар (солтүстік) туысы. Грек тілінен аударғанда "кішкентай қабақ" деген мағынаны білдіреді.

Үй иелері

Олар түрлі моллюскалар, қабықшалылар, құстар мен сүтқоректілерде паразиттік етеді, кейбір түрлерінің өмірлік циклы күрделі болып, бірнеше иесін қамтиды. Мысалы, Microphallus piriformes қалың бұршақ (Littorina saxatilis) паразиті болып табылады; оны шағала жегенде, ол құсты жұқтырады және жаңа бұршақтарды жұқтыру үшін құстың нәжісіне жұмыртқа салады. Басқа аралық иелерге, мысалы, Жаңа Зеландияның балшық құрлы қабығы Potamopyrgus antipodarum және басқалары жатады.

Паразиттер мен қожайынның өзара әрекеттесуі

Бірнеше түрлер өз қонақтарын манипуляциялауымен немесе оларға ықпал етуімен ерекшеленеді. Микрофалл пириформс өзінің қонағы – қалың қабықты ұлуды (rough periwinkle) жоғары қарай қозғалтады, осылайша оны шағалалардың (herring gulls) шабуына көбірек бейімдейді. Микрофалл псевдопигмаев өзінің қонағы – ырғақты Оноба акулеус ұлуын химиялық түрде бесіздендіреді (паразиттік бесіздендіру) және оның қалыптыдан ірі өсуіне себеп болады (осы гигантизм қонаққа немесе паразитқа пайдалы ма, әлде бейімделуге қатысы жоқ жанама салдар ма, әлі белгісіз). Микрофалл папиллоробтус өзінің қонағы – лагуналық құмшаңы (Gammarus insensibilis) жоғары қарай жүзуге мәжбүр етеді, осылайша оны жыртқыштарға осал қылады. Осы туыстың кейбір түрлері басқа түрлердің манипуляцияларынан "тегін пайдаланады"; мысалы, Microphallus hoffmanni, Microphallus papillorobustus сияқты, сол құмшаңдарға паразиттік етеді, бірақ құмшаңдарды өзі манипуляцияламайды, керісінше, соңғысының қонаққа жасаған манипуляциясынан пайда көреді.

Өмірлік цикл

Сипатталмаған Microphallus түрі Жаңа Зеландия көлдері мен өзендерінде кең таралған және жергілікті түрде көптеп кездесетін паразит болып табылады. Көп локусты аллозим генотипі деректері бұл Microphallus Оңтүстік аралдағы популяциялар арасында жоғары деңгейде ген ағыны бар, бір ғана шығарланған түр екенін көрсетеді. Паразит аралық қожайын ретінде тек Potamopyrgus antipodarum-ды пайдаланады, ал соңғы қожайындары – су құстары. Microphallus эмбрионды жұмыртқалары шөгінділерден жұтылып, шаянның ішегінде шығады, ішекке еніп, жыныс бездері мен ас қорыту бездеріне қоныс аударады. Паразит сәтті орналасқаннан кейін, жыныссыз көбейіп, қожайынның көбею тінінің және ас қорыту безінің көп бөлігін алмастырады, нәтижесінде шаян толық стерильді болады. Паразит дамуының алғашқы көрінетін кезеңдері (бластоцеркариялар) зертханада 16 °C температурада әсер еткеннен кейін шамамен 75 күннен кейін анықталады, ал метацеркариялар 90 күннен кейін жиі кездеседі. Өмірлік цикл метацеркариялары бар шаяндарды су құстары жегенде аяқталады.