Кіріспе
Үндістан және басқа да Оңтүстік Азия елдеріндегі шеттетуге ұшыраған касталар (заң термині – "ұсатылған/шашыратылған" мағынасынан туындаған), олардың кейбіреулері бұрын "қолы тигілмейтін" деп аталған, Үндістан субконтинентіндегі касталардың ең төменгі тобы болып табылады. Далиттер касталық иерархияның төрт бөліктен тұратын варнасынан тыс қалдырылды және бесінші варнаны құрайтын, сондай-ақ Панчама деп белгіленді. Бірнеше ғалымдар Далиттерді Жапонияның Буракумин тобымен, Кореяның Бэкчжондарымен және ортағасырлық Еуропаның феодалдық жүйесіндегі шаруалар класымен салыстырды. Далиттер көбінесе индуизмді ұстанады, сонымен қатар буддизм, сикхизм, христиандық және ислам діндерін ұстанатындар да бар. Үндістан Конституциясына сәйкес, оң дискриминация шеңберінде жеңілдіктер алатын Далиттер үшін "Жоспарланған касталар" ресми атау.
the legal term
Dalit (/lang/'/d//æ//l//ɪ//t/ from meaning "broken/scattered"), also some of them previously known as untouchables, is the lowest stratum of the castes in the Indian subcontinent. Dalits were excluded from the fourfold varna of the caste hierarchy and were seen as forming a fifth varna, also known by the name of Panchama. Several scholars have drawn parallels between Dalits and the Burakumin of Japan, the Baekjeong of Korea and the peasant class of the medieval European feudal system. Dalits predominantly follow Hinduism, with significant populations of the adherents of Buddhism, Sikhism, Christianity, and Islam. Scheduled Castes is the official term for Dalits, who get reservations under positive discrimination, as per the constitution of India.
Терминология
Далит термині – бұл «тақалмайтын» деп аталатын және дәстүрлі индуистік касталық иерархиядан тыс қалған адамдардың өзін-өзі анықтау түсінігі. Экономист және реформатор Б.Р. Амбедкар (1891–1956) буддизм мен брахманизм арасындағы үстемдік күресінің нәтижесінде, шамамен 400 жылға дейін Үндістан қоғамында тақалмайтындық пайда болғанын айтқан. Кейбір индуист дін қызметкерлері тақалмайтын адамдармен байланыс жасап, төменгі касталық дәрежеге төмендетілді. Брахмандардан шеттетілген Экнатх, Бхакти дәуірінде тақалмайтын адамдардың құқықтары үшін күресті. 1880-ші жылдардың соңында Маратхи тіліндегі «Далит» сөзін Джотірао Фуле индуист қоғамында қысымға ұшыраған және қиын жағдайдағы шеттетілгендер мен тақалмайтын адамдарды сипаттау үшін қолданды. Далит – санскрит тіліндегі далит (далита) сөзінің халықтық түрі. Классикалық санскритте бұл «бөлінген, жарылған, сынған, шашыраған» деген мағынаны білдіреді. 19 ғасырда бұл сөз «төрт Варнаның біріне жатпайтын (адам)» деген мағынада қайта қолданылды. Бұл мағынада бұл сөзді алғаш рет Пунеде тұратын әлеуметтік реформатор Джотірао Фуле басқа индустар тарапынан қысымға ұшыраған бұрынғы «тақалмайтын» касталардың жағдайына байланысты қолданған. 1935 жылға дейін «Далиттер» термині британдық Радж халық санағындағы «Қиын жағдайдағы топтар» жіктемесіне аударма ретінде қолданылды. Бұл терминді өзі Далит болған Амбедкар кеңінен танымал етті, ол кастасына қарамастан, барлық қиын жағдайдағы адамдарды Далиттер анықтамасына қосты. Бұл индуизмнің төрт варналық жүйесінен шеттетілген және өздерін бесінші варна – Панчама деп есептеген адамдарды қамтыды. 1970 жылдары «Далит Пантерс» белсенді тобы бұл терминді қабылдағаннан кейін оның қолданылуы жанданды. 2002 жылы дін және Азияны зерттеу профессоры Джеймс Лохтефелд: «[Далит] терминін қабылдау және танымал ету олардың жағдайға ұқсағандықтарын және заңдық және конституциялық құқықтарын талап етудегі белсенділігін көрсетеді» деді.
Ресми термин
Үндістанның касталар жөніндегі ұлттық комиссиясы "далит" терминін ресми түрде қолдануды "конституцияға қайшы" деп санайды, себебі қазіргі заңнамада "жоспарланған касталар" термині басым; алайда, кейбір дереккөздер "далит" термині "жоспарланған касталар" ресми терминінен көбірек қауымдастықтарды қамтиды және кейде Үндістанның барлық қанауланған халқына сілтеме жасайды екенін айтады. Непалда да осындай жағдай сақталады. Үндістанның касталар жөніндегі ұлттық комиссиясы (ҰЖК) пікірінше, "далиттер" үшін ресми термин – "жоспарланған касталар". Комиссия заң кеңесі алып, қазіргі заңнамада "далит" термині қолданылмайтынын, демек ресми құжаттарда оны қолдану "конституцияға қайшы" екенін анықтады. 2004 жылы ҰЖК кейбір штат үкіметтерінің құжаттарында "далиттер" емес, "жоспарланған касталар" терминін қолданғанын байқап, олардан мұны тоқтатуды сұрады. Кейбір дереккөздер "далит" термині ресми "жоспарланған касталар" анықтамасынан гөрі кең ауқымды қауымдастықтарды қамтиды екенін мәлімдейді. Оған көшпелі тайпалар және 1935 жылы британдық үкіметтің артықшылықтық саясатының нәтижесінде пайда болған басқа ресми жіктеме де кіруі мүмкін. Сондай-ақ, бұл термин кейде Үндістанның барлық қанаушылыққа ұшыраған халқына сілтеме жасайды, ал тайпалық қауымдастықтар көбінесе халықтық діндерді ұстанады.
Харижан
Харижан немесе 'Құдайдың балалары' терминін Бхакти дәстүрінің гужараттық ақын-әулиесі Нарсинх Мехта Кришнаға табынушылардың барлығын – кастасы, әлеуметтік тобы немесе жынысына қарамастан атау үшін қолданған. Мехтаның туындыларын бағалаған Махатма Ганди алғаш рет 1933 жылы далиттерді анықтау мақсатында осы сөзді қолданды. Амбедкар бұл атауды ұнатпады, себебі ол далиттерді мұсылмандар сияқты дербес қауымдастық ретінде қарастырмай, үлкен индус ұлтына қатыстырып көрсетті. Сонымен қатар, көптеген далиттер бұл терминді жоғарыдан қараушылықпен және қорлаушылықпен қабылдады, тіпті кейбіреулер бұл сөз девадасилердің балаларын білдіретінін айтты. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін, қол сұғылмаушылыққа тыйым салынған соң, бұрынғы қол сұғылмаушыларды сипаттау үшін "харижан" сөзін далиттердің өзінен гөрі басқа касталар жиірек қолдана бастады.
Өңірлік терминдер
Оңтүстік Үндістанда далиттер кейде Ади Дравида, Ади Карнатака және Ади Андхра деп аталады, бұл сөздер сәйкесінше "бірінші дравидтер", "каннадигалар" және "андралар" дегенді білдіреді. Бұл терминдерді алғаш рет 1917 жылы Оңтүстік Далит көшбасшылары қолданды, олар өздерін Үндістанның түпкі тұрғындары деп есептеді. Бұл атаулар Тамил Наду, Карнатака және Андхра-Прадеш/Телангана штаттарында далит кастасынан шыққан кез келген адамды белгілеу үшін қолданылады. Махараштрада тарихшы және әйелдер зерттеулерінің маманы Шайлажа Пайк атап көрсеткендей, "далит" термині көбінесе Амбедкар туған Махар кастасының өкілдері тарапынан қолданылады. Басқа қауымдардың көпшілігі өз касталық атауларын пайдалануды қалайды. Непалда "Харижан" және ең көп қолданылатыны "Далит" терминдерінен басқа, "Харис" (мұсылмандар арасында), "Ачхут", "кастадан шығарылғандар" және "нич-джати" сияқты атаулар да қолданылады. Далиттердің жағдайын жақсартуға күш салған ертедегі әлеуметтік реформаторлардың бірі – Жотирао Фуле (1827–1890). Қазіргі жүйенің бастауы 1932 жылғы Амбедкар мен Махатма Ганди арасындағы Пуна келісімінен басталады. Онда Амбедкар далиттердің индустардан бөлек сайлау құқығына ие болуын талап етті, ал Ганди осы бағыттағы шараларды қабылдауға келісті. Бөлек сайлау құқығы туралы ұсыныс Британдық үкімет тарапынан жасалған "Коммуналдық сыйлықта" айтылған еді. Ал 1935 жылғы Үндістан Үкіметі заңының нәтижесінде "Жетілдірілген таптар" терминінің орнына "Жадгерлік таптар" деген жаңа атау енгізілді, сондай-ақ олар үшін заң шығару органдарында орын сақталды. 1947 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Үндістан далиттердің саяси өкілдікке қол жеткізуі, мемлекеттік жұмысқа орналасуы және білім алуына мүмкіндік беру үшін квота жүйесін енгізді. 1950 жылғы Үндістан Конституциясында далиттердің әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту шаралары көзделген. Қол сұғылмаушылықты тыйым салудан басқа, бұл жүйеге квота жүйесі де кірді, ол далиттер ретінде жіктелген топтарға оң дискриминация жасауға мүмкіндік берді. Осы топтарға жатқызылған қауымдар ұлттық және штаттық заң шығару органдарындағы орынның, сондай-ақ мемлекеттік жұмыс орындары мен білім беру орындарындағы орынның белгілі бір пайызын алуға кепілдік берілді. 1995 жылға қарай Үндістандағы барлық федералды мемлекеттік қызметкерлердің 10,1 пайызы I сыныпта, 12,7 пайызы II сыныпта, 16,2 пайызы III сыныпта және 27,2 пайызы IV сыныпта далиттерден тұрды. Мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындардағы ең жоғары лауазымдардың тек 1 пайызын далиттер атқарады, соңғы 40 жылда елеулі өзгеріс болған жоқ. XXI ғасырда далиттер Үндістанның жоғары сот және саяси лауазымдарына сайланды. 1997 жылы Үндістан алғашқы далит президенті К.Р. Нараянды сайлады. Көптеген әлеуметтік ұйымдар білім беру, денсаулық сақтау және жұмыспен қамту арқылы далиттердің жағдайын жақсартуға көмектесуде. Дегенмен, Үндістан Конституциясы касталық дискриминацияны тыйым салған және қол сұғылмаушылықты жойған болса да, мұндай тәжірибелер әлі де кең таралған. Осы топтарға қатысты қудалау, шабуыл, кемсітушілік және осыған ұқсас әрекеттерді болдырмау үшін Үндістан Үкіметі 1995 жылдың 31 наурызында "Зұлымдықтарды алдын алу заңы", сондай-ақ "СК/СТ заңы" деп аталатын заңды қабылдады. Бомбей жоғары сотының бұйрығына сәйкес, Үндістан Үкіметінің Ақпарат және телерадио хабарландыру министрлігі (I&B министрлігі) 2018 жылдың қыркүйек айында барлық БАҚ арналарына "Далит" сөзінің орнына "Жадгерлік таптар" терминін қолдануды ұсынды.
Демография
[[Файл: 2011 жылғы санақ Шешімделген касталардың таралу картасы Үндістан штаттары мен одақтық аумақтары бойынша.svg|thumb|360px|2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Үндістандағы штаттар мен одақтық аумақтар бойынша шешімделген касталардың таралуы. Пәнджабта халықтың ең үлкен үлесі шешімделген кастадан (шамамен 32%) тұрады, ал Үндістанның аралдық аумақтары мен екі солтүстік-шығыс штатында шамамен нөлге жуық көрсеткіш тіркелді. Уттар-Прадеш (21%), Батыс Бенгалия (11%), Бихар (8%) және Тамил Наду (7%) бірлесіп елдегі шешімделген касталардың жалпы санының шамамен жартысын құрайды. Штаттардың халқының үлесі бойынша олар Пәнджабта шамамен 32 пайызға дейін ең көп кездеседі, ал Мизорамда бұл көрсеткіш шамамен нөлге жуық. Олар сондай-ақ Непал мен Шри-Ланкада табалады. АҚШ, Ұлыбритания, Сингапур және Кариб бассейні сияқты көптеген елдердегі үнді диаспорасының құрамында да кездеседі. Үндістанда 200 миллионнан астам далит тұрады. Далиттердің адам құқықтары жөніндегі ұлттық науқанның белсендісі Пол Дивакардың айтуынша: "Үндістанда 600 мың ауыл бар, және әр ауылдың шетіндегі шағын аумақ далиттерге арналған".
Әлеуметтік-экономикалық жағдайы және кемсітушілік
Оңтүстік Азия және Оңтүстік Азиядағы диаспоралар арасында далиттерге қатысты кемсітушілік байқалады. 2001 жылы Үндістандағы далиттердің өмір сүру сапасы жалпы үнді халқының өмір сүру сапасынан нашар болды, денсаулық сақтауға қол жеткізу, өмір күтілуі, білім алу мүмкіндігі, ауыз суға және тұрғын үйге қол жеткізу сияқты көрсеткіштер бойынша. 2007 жылы Human Rights Watch (HRW) ұйымының баяндамасында далиттерге қатысты жағдай "жасырын апартеид" сияқты екені айтылды және олар "тұрғын үйлерде, мектептерде және қоғамдық қызметтерге қол жеткізуде сегрегацияға ұшырайды" делінген. HRW атап көрсеткендей, Үндістанның сол кездегі премьер-министрі Манмохан Сингх апартеид жүйесі мен қол сұғылмаушылық арасында параллельдік көреді. Элеонора Зелиот Сингхтің 2006 жылғы пікірін де атап өтеді, бірақ нәсілдік ғират және далиттердің жағдайының ұқсастығына қарамастан, "олардың негізі және мүмкін шешімдері әртүрлі" дейді. Сол жылы Зелиот "Соңғы алпыс жылда үлкен прогресс болғанына қарамастан, далиттер әлі де қоғамның әлеуметтік және экономикалық ең төменгі сатысында" екенін атап өтті. 2018 жылдың мамыр айынан бастап Үндістанда саяси билікке оралды, "азшылықтарға қарсы жеккөрушілік қылмыстар күрт өсті – мұсылмандар, христиандар және далиттерге қарсы моб линчинг және қарақшылық зорлық-зомбылық түрінде көрініс тапты. БЖД діни азшылықтарды нысанаға алған бірқатар кемсітушілік заңдар мен шараларды күшейтіп, кеңейтті. Бұған адам құқықтарының қорғаушылары хиндутва топтарына елдегі христиандар, мұсылмандар және басқа да діни азшылықтарға қарсы қысымшылық, әлеуметтік алауыздық және зорлық-зомбылық науқанын жүргізуге мүмкіндік берген деп айыптайтын заңдар кіреді. Сиырларды қорғауға бағытталған заңдар мұсылмандар мен далиттерге қарсы осындай науқандарға институционалдық қолдау көрсетуді жалғастыруда". Қалалық жерлерде және қоғамдық кеңістікте далиттерге қатысты кемсітушілік азайғанмен, ол әлі де ауылдық жерлерде және жеке өмірде, тамақтану орындарына, мектептерге, ғибадатханаларға және су көздеріне қол жеткізу сияқты күнделікті мәселелерде кездеседі. Кейбір далиттер қаладағы үнді қоғамына сәтті интеграцияланды, онда касталық тегі аз байқалады. Алайда, ауылдық Үндістанда касталық тегі анық көрінеді және далиттер көбінесе жергілікті діни өмірден шеттетіледі, бірақ кейбір сапалық деректер бұл шеттетудің азайып бара жатқанын көрсетеді. 2014 жылғы NCAER/Мэриленд университетінің сауалнамасы бойынша, Үндістан халқының 27 пайызы әлі де қол сұғылмаушылықты сақтайды; бұл көрсеткіш одан да жоғары болуы мүмкін, өйткені көптеген адамдар сұралғанда мұны мойындаудан бас тартады, бірақ сауалнаманың әдістемесі де көрсеткішті көтеруге мүмкіндік беретіні үшін сынға алынды. Бүкіл Үндістанда қол сұғылмаушылық брахмандардың 52 пайызы, басқа артта қалған топтардың 33 пайызы және брахман емес алдыңғы қатарлы касталардың 24 пайызы арасында кездеседі. Азшылық діндерінің өкілдері арасында да қол сұғылмаушылық байқалды – сикхтердің 23 пайызы, мұсылмандардың 18 пайызы және христиандардың 5 пайызы. Әкімшілік деректер бойынша, қол сұғылмаушылық ең көп таралған Мадхья-Прадеш штатында (53 пайыз), одан кейін Химачал-Прадеш (50 пайыз), Чхаттисгарх (48 пайыз), Раджастан және Бихар (47 пайыз), Уттар-Прадеш (43 пайыз) және Уттаракханд (40 пайыз) штаттарында байқалды. Сегрегацияның мысалы ретінде Мадхья-Прадеш штатының Гхатвани ауылын келтіруге болады, онда Бхилала тайпасының халқы далиттерге ауыз су алу үшін қоғамдық ұңғыманы пайдалануға рұқсат бермейді, осылайша олар лас су ішуге мәжбүр болады. Нью-Дели және Бангалор маңындағы қалаларда далиттер мен мұсылмандар пәтер жалдауға тырысқанда жоғарғы касталық жер иелерінен кемсітушілікке ұшырайды. 1855 жылы далит көшбасшысы Савитрибай Пхуледің 14 жасар шәкірті Мутка Сальве Маратха империясының Баджи Рао билігі кезінде далит касталары үлкен ғимараттар салу үшін өз жерлерінен қуылғанын жазды. Олар қызыл қорғасын қосылған май ішуге мәжбүр болды, содан кейін олар үйлердің іргетасына көмілді, осылайша далиттердің ұрпақтары жойылды. Баджи Рао билігі кезінде, егер далит спорт залының алдынан өтіп кетсе, оның басын кесіп, семсерлерін соқпақ ретінде пайдаланып, басын доп ретінде ойнайтын. XVII ғасырдағы патшалар кезінде қол сұғылмаушылыққа ұшыраған адамдарды құрбан ету жиі кездесетін. Олар өздерінің қол сұғылмаушылықта қалуын қамтамасыз ету үшін күрделі ережелер мен операцияларды жасады. Джордж Куннат "түрлі далит касталары арасында ішкі иерархия бар және болған" деп мәлімдейді. Куннаттың айтуынша, дусадтар ең жоғары, ал мусахарлар ең төменгі саналады.
Білім
Индия үкіметі зерттеу институтының талдауына сәйкес, 2012–2014 жылдар аралығында Карнатака штатындағы бастауыш мектептерді тастап кеткен оқушылардың шамамен жартысы далиттерден тұрды. 2014 жылы Dalit Adhikar Abhiyan ұйымы және ActionAid ұйымының қаржылық қолдауымен жүргізілген сауалнама көрсеткендей, Мадхья-Прадеш штатындағы мемлекеттік мектептердің 88 пайызы далит балаларына қатысты кемсітушілікке жол берген. Зерттелген мектептердің 79 пайызында далит балаларына түскі ас ішуге тыйым салынған. Мектептердің 35 пайызында олар түскі ас ішу үшін бөлек отыруға міндетті, ал 28 пайызында арнайы белгіленген ыдыстармен тамақтануға мәжбүр. Үндістандағы түрлі білім беру орталықтарында SC және ST ұстаздары мен профессорларына билік тарапынан, жоғары кастадағы әріптестері мен студенттері тарапынан кемсітушілік пен мазақтау оқиғалары болған және айыптаулар жасалған. Кейбір жағдайларда, мысалы, Гуджарат штатында, мемлекеттік үкіметтер дискриминациялық емес, білім беру саласындағы жұмысқа үміткерлерді қабылдамауының себебі, сол санаттардан лайықты білікті кандидаттардың болмауы екенін мәлімдеді.
Кедейлік
2014 жылы Азшылықтар ісі министрлігіне ұсынылған есепке сәйкес, 2011–12 жылдары ауылдық Үндістанда Scheduled Caste (SC) тобына жататын халықтың 33,8 пайызы кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүрген. Қалалық аймақтарда бұл көрсеткіш SC тобына жататын халықтың 21,8 пайызын құрады. 2012 жылы Маңғолур университеті Карнатака штатында жүргізген сауалнама нәтижесінде, штаттың далит отбасыларының 93 пайызы кедейлік шегінен төмен өмір сүретіні анықталды. Кейбір далиттер әулет құрғанмен, көпшілігі әлі де кедейлікте қалған. Кейбір далит зиялылары, мысалы, Чандра Бхан Прасад, 1991 жылдан бастап экономикалық жүйе либералдануының нәтижесінде көптеген далиттердің тұрмыс деңгейі жақсарғанын айтады және олар өз пікірлерін ауқымды сауалнамалар арқылы дәлелдейді. 2011 жылғы әлеуметтік-экономикалық және касталық санақ бойынша, Үндістандағы ауылдық шаруашылықтардың арасында әдівасилердің шамамен 79 пайызы және далиттердің 73 пайызы ең мұқтаж жағдайда болды. SC шаруашылықтарының 45 пайызы жерсіз және қолмен атқарылатын уақытша жұмыспен күнкөріс қамтамасыз етеді, ал әдівасилер арасында бұл көрсеткіш 30 пайызды құрайды.
Кәсіптері
Бұрын олар соншалықты таза емес деп есептелгендіктен, жоғары касталы индустар олардың қатысуын ластайды деп санайтын. Бұл "таза емес мәртебе" олардың тарихи түрде мұрагерлікпен берілетін, индустар "ластайды" немесе төмендеу деп санайтын кәсіптерімен байланысты болды, мысалы, былғарымен жұмыс істеу, өлген жануарларды кездіру, қолмен қоқыс жинау немесе санитарлық жұмыстар. Үндістанның көп бөлігінде бұл дәретханалардан қалдықтарды жинау және жоюді білдіреді. Туған кездері мен кедейлік жағдайларына мәжбүр болғандықтан, Үндістандағы далиттер санитарлық жұмыстармен айналысып келеді: қолмен қоқыс жинаушылар, дренаждар мен канализацияны тазалаушылар, қоқыс жинаушылар және жолдарды сыпырушылар. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, 6 миллион далит отбасының шамамен 40-60 пайызы санитарлық жұмыстармен айналысады.
Қылмыс
Далиттер Үндістан түрмелеріндегі тұтқындардың шамадан тыс көп бөлігін құрайды. Далиттер (Жоғарғы каста емес және тайпалық топтар) Үндістан халқының 25 пайызын құраса, түрмедегілердің 33,2 пайызын құрайды. Үндістанда өлім жазасына кесілгендердің 24,5 пайызы Жоғарғы каста емес және тайпалық топтардан шыққан, бұл көрсеткіш олардың халық санымен пропорционалды. Бұл көрсеткіш Махараштрада (50%), Карнатакада (36,4%) және Мадхья-Прадеш штатында (36%) ең жоғары. Далиттер негізсіз айыптаулармен тұтқындалған. Human Rights Watch ұйымының мәліметінше, саяси мотивациямен Далит құқық қорғаушылары қамауға алынады және қамауға алынғандар айып тағылмастан алты айға дейін ұстауға алынуы мүмкін. Далиттер мен Жоғарғы каста өкілдері арасындағы касталық зорлық-зомбылықтың себебі – Жоғарғы каста мүшелерінің үздірілмейтін дискриминациясы. Жерді бөлу дауынан туындаған Багана зорлау оқиғасы – Далит қыздары мен әйелдеріне жасалған зұлматтың мысалы. 2015 жылдың тамызында ауылдың Жоғарғы каста өкілдерінен үздірілмейтін дискриминацияға байланысты шамамен 100 Далит тұрғыны Жаңа Делидегі Жантар Мантардағы рәсімде ислам дінін қабылдады. Мәселені шешу үшін әртүрлі касталық некелер ұсынылып келеді, бірақ 2014 жылы Нью-Делидегі Ұлттық қолданбалы экономикалық зерттеулер кеңесі (NCAER) және Мэриленд университеті жүргізген 42 мың үйдің сауалнамасы бойынша, Үнді некелерінің тек 5 пайызы ғана касталық шекараны кесіп өтеді деп есептелді. Үндістанның Ұлттық қылмыс статистика бюросының 2000 жылғы деректеріне сәйкес, 2000 жылы, деректердің соңғы жылы, 25 455 қылмыс Далиттерге қарсы жасалған, әр сағат сайын 2 Далитке шабуыл жасалады, әр күні 3 Далит әйелі зорталасқа ұшырайды, 2 Далит өлтіріледі және 2 Далит үйіне күн сайын өрт қойылады. Amnesty International 2001 жылы жарияланған зерттеуде Далит әйелдеріне қатысты көптеген жыныстық зорлық-зомбылықтарды құжаттады, олар көбінесе жер иелері, Жоғарғы касталық ауыл тұрғындары және полицейлер жасаған. Зерттеуге сәйкес, шабуылдардың тек 5 пайызы ғана тіркелген, ал полицейлер зорлау туралы хабарламалардың кем дегенде 30 пайызын жалған деп есептейді. Зерттеу сонымен қатар полицейлердің жиі пара талап ететінін, куәгерлерді қорқытатынын және дәлелдерді жасыратынын анықтады. Зорлау құрбандары да өлтірілген. 2015 жылдың қыркүйек айында Мадхья-Прадеш штатында 45 жастағы Далит әйелі күштеп жалаңаш етіліп, зәр ішіруге мәжбүр етілген. Үндістанның кейбір аймақтарында үйлену рәсіміне атпен келген Далит жігіттерін Жоғарғы каста өкілдері ұрып-соғып, ауылдан қуғандары туралы айыптаулар бар. 2015 жылдың тамызында Жоғарғы каста өкілдері Далит отбасыларына тиесілі үйлер мен көліктерді өртеп, малдарына сойылған, себебі Далиттер Тамил Надудағы бір ауылда храм арбасымен шеру өткізуге батыл болған. 2015 жылдың тамызында Джат хап панчаяттары екі Далит қызын зорлауға бұйрық бергені туралы хабар тарады, себебі олардың ағасы сол ауылдың тұрмысқа шыққан Джат қызын қашырып кеткен. 2003 жылы Бихардағы Жоғарғы каста мұсылмандары төменгі каста мұсылмандарын бір зиратта жерлеуге қарсылық көрсетті. 2020 жылы Брахмандарды сынға алған әлеуметтік желідегі жазбалары үшін бір Далит белсендісі өлтірілді. 2019 жылы Жоғарғы касталы ер адамдардың алдында тамақ ішкені үшін бір Далит өлтірілді.
Қауіпсіздік туралы заң
Үндістан Үкіметі бірнеше рет арнайы заң шығару арқылы касталық және тайпалық зорлық-зомбылық мәселесін шешуге тырысты, бұл зорлық-зомбылық SC (жоғарғы каста емес) және ST (тайпалық топтар) өкілдеріне қатысты. Конституциялық түрде қол сұғылмаушылықты жоюдан басқа, 1955 жылғы «Кол сұғылмаушылық (қылмыстар) туралы» заң қабылданды, ол сол жылы «Азаматтық құқықтарды қорғау туралы» заңға өзгертілді. Аталған заңдардың тиімді емес екені анықталғандықтан, 1989 жылғы «Касталар мен тайпалар (агрессияның алдын алу) туралы» заң (POA) күшіне енді. POA SC және ST өкілдеріне қарсы жасалған белгілі бір қылмыстарды «агрессия» деп атады – «өте қатыгез және адамдық емес» сипаттамаға ие қылмыстық әрекет, ол ескі қылмыстық заңдар емес, осы заң бойынша тергелгені жөн. Істердің баяу қаралуын жеделдету мақсатында қолданылған шаралардың бірі – штаттарды POA-да белгіленген арнайы соттарды құруға міндеттеу болды. Алайда, 2017 жылдың сәуір айында бұл бағыттағы прогресс әсерлі емес деп хабарланды. Ұлттық касталар комиссиясының (NCSC) бұрынғы төрағасы П. Л. Пунияның сөзіне қарағанда, күтіліп жатқан істердің саны көп, себебі көптеген арнайы соттар POA бойынша істерді ғана емес, басқа да істерді қарау үшін пайдаланылып жатыр, және «арнайы прокурорлар мәнсіз, ал осы Заң бойынша қозғалған істер құрбандар сияқты ескерусіз қалды». Далиттердің құқықтарын қорғау ұйымдары түзетулер жағдайды жақсартады деп үміттенсе, заңгерлер пессимистік көзқарас білдірді. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін «бірлескен мәдениетке» негізделген секулярлық ұлтшылдық барлық адамдарды тең құқылы азаматтар етті.
Буддизм
1956 жылы далит заңгері Бхимрау Рамжи Амбедкар (1891–1956) далит буддалық қозғалысын бастады, нәтижесінде көптеген далиттер индуизмнен буддизмге жаппай көшті. Амбедкардың буддизмі – әлеуметтік және саяси белсенділікке баса назар аударатын буддизмнің жаңа түрі. Шамамен жарты миллион далит Амбедкарға қосылып, индуизмді жобап, оның касталық жүйесіне қарсы тұрды. Бұл қозғалыстың орталығы Махараштра штатында. 2011 жылғы халық санауы бойынша Махараштрада 6,5 миллион маратхи буддисті (көбінесе далит буддистері) бар. Тағы бір далит буддасының жетекшісі және реформаторы – Тамил Надудағы Сакия буддалық қоғамын құрған Пандит Айотхи Тасс.
Сикхизм
Гуру Грант Сахиб кітабында Гуру Нанак барлық адамдарға бірдей қарауға шақырады. Кейінгі сикх гурулары, олардың барлығы Хатри кастасынан шыққан, сондай-ақ касталық жүйенің иерархиясын айыптады. Осыған қарамастан, сикх қауымдастығында әлеуметтік жіктелу сақталады. Пәнджаб сикхтерінің көп бөлігі Джат кастасына жатады; штатта екі далит сикх кастасы бар, олар Мазхабилер мен Рамдасиялар деп аталады. Суриндер С. Жодханың айтуынша, жер иеленуші үстем касталарға жататын сикхтер далит касталарына қатысты өз алдындағы барлық көзқарастарынан толығымен айырылмаған. Далиттерге ауылдық гурудвараларға кіруге рұқсат берілсе де, оларға лангар (ортақ тамақ) дайындауға немесе оны ұсынуға рұқсат етілмейді. Сондықтан, ресурстарды жинау мүмкіндігі болған жерлерде, Пәнджабтың сикх-далиттері белгілі бір дәрежеде мәдени автономияға қол жеткізу үшін өз гурудвараларын және басқа да жергілікті деңгейдегі институттарды құруға тырысты. 1953 жылы сикх көшбасшысы Мастер Тара Сингх үкіметтен, конверсияланған «адал емес» касталарының сикх касталарын арнайы касталар тізіміне қосу туралы талаптарды қабылдауға қол жеткізді. Широмани Гурдвара Прабандхак Комитетінде (SGPC) 140 орынның 20-сы төменгі касталы сикхтерге бөлінген. Сикх әйелдері «Каур» тегін, ал ерлер «Сингх» тегін алуға міндетті, бұл касталық белгілерді және кемсітуді жою мақсатында жасалған. 2003 жылы Талхан ауылының гурудварасында Джат сикхтері мен Чамарлар арасында қызыл дау болды. Чамарлар күшпен шығып, Рандхава және Бэйнс Джат сикхтерінің жер иелеріне қарсы тұрды, олар Шахид Баба Нихал Сингхке арналған қасиетті орынның басқару комитетіне Чамарлардың үлесін беруден бас тартты. Қасиетті орын 3-7 крор үнді рупиясы табыс тапты, ал Джат сикх жер иесі «ұсынылған табыстың едәуір бөлігін жеп қойды» деп айтылады. Талханның 5000 тұрғынының 60 пайыздан астамын далиттер құраса да, жергілікті дәстүрлер оларды комитетке кіргізбеді. Жер иелері радикалды сикх ұйымдарымен және SGPC-мен бірігіп, далиттерді сыртқа шығаруға тырысты. Олар қасиетті орынды бір түнде қиратып, оның орнына гурудвара салдырды, бірақ басқару комитетінде сөзді айтуға ұмтылған далиттердің күресі осымен аяқталған жоқ. Чамарлар жер иелерімен және олардың одақтастарымен, соның ішінде Пәнджаб полициясымен төрт жылдық сот процесін жүргізді. Осы уақыт ішінде жаттар Чамарларға қарсы бірнеше бойкоттар ұйымдастырды. Джат сикхтері мен олардың одақтастары олардың үйлеріне электр қуатын тоқтатты. Сонымен қатар, түрлі қақтығыстар мен төбелес кезінде Чамар жастары лати, тас, кірпіш, сода бөтелкелері және қолдарына тиген нәрселермен жат сикх жер иелерімен, жастарымен және Пәнджаб полициясымен күресті. Далит жастары өз үйлері мен мотоциклеттерін «Путт Чамар Де» (Чамарлардың мақтанды ұлдары) деген ұранмен бояды, жаттардың «Путт Джаттан Де» деген ұранына жауап ретінде. 1958 жылы Штанкаваси джайны Муни Самир Муни Удайпур аймағындағы Хатик қауымының мүшелерімен байланысқа келді, олар джайнизмді қабылдауға шешім қабылдады. Олардың орталығы Ахимса Нагар, Читторгархтан шамамен төрт мильдей жерде орналасқан, оны 1966 жылы Моханлал Сухадия ашты. Самир Муни оларды «Вирваль» деп атады, яғни Махавираға жатады. 2005 жылы Жалоре ауданындағы Ахор қаласында 22 жасар Чандарам Мегвал джайнизмдік монах ретінде бағышталды. 2010 жылы Махар инженері Вишал Дамодар Самет-Шихарда Ачарья Наваратна Сагар Суриджимен джайнизмдік монах ретінде бағышталды. Садхумарги джайна Шравак Санганың сегізінші ачарьясы Ачарья Нанеш 1963 жылы Ратлам маңындағы Балай қауымына уағыз айтқан. Оның ізбасарлары Дхармапал деп аталады. 1984 жылы Жодпурдың кейбір бхангилері Ачарья Шри Тулсидің ықпалына түсіп, джайнизмді қабылдады.
Христиандық
Христиан далиттері Үндістан, Пәкістан, Бангладеш және Непалда кездеседі. Қысымнан құтылу үшін төменгі кастадағы индуистердің христиандыққа және исламға жаппай өтуі болды. Бұл өтуге қатысқан негізгі далит топтары – Пәнджабтың чухралары, Солтүстік Үндістанның чамарлары (Уттар-Прадеш, Бихар және Мадхья-Прадеш), Гуджараттың ванкарлары және Кераланың пулаялары. Мадура миссиясының иезуиттері христиан дінін қабылдаған алғашқы адамдар – Надар, Маравар және Паллар тайпаларының өкілдері болды. Олар «христиан діні – нағыз дін, зұлымдықтан қорғаныш, мүмкін болса, материалдық көмек, балаларына білім беру және христиан болғандардың жағдайы жақсарады» деп сенді. Христиандық теңдікке негіделгендігі және кастадан шығуға мүмкіндік беретіндігі ойылды. Кейде тек діни ұғымдары ғана өзгеретін. Алайда, кейбір жағдайларда, дінге өткеннен кейін де, далиттерге бұрынғы дәстүрлерден қалған касталық кемсітушілік салдарынан қараушылық жасалды. Бұл олардың көптеген индуисттік қоғамда өмір сүруімен байланысты. Далит христиандарына жасалған кемсітушілік касталар арасындағы қарым-қатынастар мен мінез-құлықтарда да сақталды. Мысалы, бұрынғы кезде «төменгі каста христиандары» сириялық христианмен сөйлескенде ауыздарын жабуға мәжбүр болған. Дінге өткеннен кейін де, белгілі бір деңгейде бөліну, шектеулер, иерархия және дәстүрлі тазалық сақталды. Статистикалық мәліметтер көрсетіп тұрғандай, ауылдық жерлерде тұратын адамдар арасында кемсітушілік көбірек, ал әлеуметтік мобильдік төмендеу болады, сондай-ақ барлық діни топтардың өкілдері арасында касталық кемсітушілік жоғары деңгейде. Далиттердің кәсіби қызметтері де христиандыққа өткеннен кейін де сақталған сегрегацияны көрсетеді. Солтүстік-батыс Үндістандағы далит христиандары арасында қолмен қоқыс жинау сияқты кәсіби үлгілер далит индуистерге ұқсас. Далит христиандарына кәсіби жағынан жасалатын кемсітушілік тек жұмысқа орналасумен ғана шектелмейді, кейбір жағдайларда таза су мен санитарлық жағдайға қол жеткізуді де қиындатады.
Ислам діні
Үндістанның 140 миллион мұсылманының көп бөлігі жергіліктіктерден ислам дініне өткендердің ұрпақтары. Олардың көптегені индустардың жоғарғы касталарының қысымынан құтылу үшін исламды қабылдаған. Қазіргі Үндістан мұсылмандарының 75 пайызы – далиттер. 2003 жылы Бихар штатында жоғарғы касталы мұсылмандар төменгі касталы мұсылмандарды бір зиратқа жерлеуге қарсылық білдірді. [Далит#сыртқы мәтін]
Басқа далит топтары
Далитке қарсы көзқарастар Бихар штатындағы жоғарғы касталы жер иелері басқаратын экстремистік "Ранвир Сена" сияқты топтарда кездеседі. Олар далиттерге тең қарауға қарсы тұрады және зорлық-зомбылыққа жүгінеді. Үндістан үкіметі "Ранвир Сенаны" террористік ұйым деп таныды. 2015 жылы Cobrapost көптеген көшбасшыларды, әсіресе С.П. Тхакурды және бұрынғы премьер-министр Чандра Шекхарды Бихардағы далиттерге жасалған жаппай қырқындармен байланыстырды, ал Нитиш Кумардың (БЖП қысымымен), Лалу Прасад Ядав пен Рабри Деви үкіметтері далиттерге әділдік алу үшін ешқандай шара қабыланбады. Үндістан саясатындағы хиндутваның (хиндү ұлтшылдығының) күшеюі далиттердің дін аударуының себебі діни сенімнен гөрі білім мен жұмыс сияқты игіліктерге ұмтылуынан деп айыптауларға әкелді. Сынаушылар дін аударуға тыйым салатын және дін аударғандарға әлеуметтік жәрдемді шектейтін заңдар дін аударудың экономикалық жетістікке кедергі келтіретінін мәлімдейді. Алайда, Бангару Лаксман, далит саясаткері, хиндутва қозғалысының белгілі бір мүшесі болды. Тағы бір маңызды саяси мәселе – мемлекеттік қызметтерде және университеттерге қабылдауда далиттерге арналған квоталар. Ұлттық және штаттық парламенттердегі орындардың 8 пайызы жоспарлы касталар мен тайпалар үшін резервтелген. Жағживан Рам (1908–1986) – Бихардан ұлттық деңгейде танылған алғашқы жоспарлы каста өкілі. Ол Үндістан Конституциясын жасаған Конституциялық ассамблеяның мүшесі болды. Рам 1946 жылғы уақытша ұлттық үкіметте де қызмет етті. Ол Джавахарлал Неру, Лал Бахадур Шастри және Индира Ганди премьер-министрлерінің үкіметтерінде де қызмет етті. Оның соңғы лауазымы 1977–1979 жылдардағы Джаната партиясы үкіметінде Үндістанның вице-премьері болды. Қазіргі уақытта бірнеше БЖП басшылары далиттер болды, олардың ішінде Динанат Бхаскар, Рамчандра Вераппа және Сураж Бхан бар. Үндістанның ең көп халқы бар штаты – Уттар-Прадеш штатында далиттердің саяси ықпалы зор. Далиттер басқаратын Бахуджан Самадж партиясы (БСП) бұрын үкімет басқарған, ал партияның жетекшісі Маявати бірнеше рет бас министр болып қызмет еткен. 2007 жылғы сайлауда оның жеңісіне қатысты хабарларда оның мұсылмандардың 17 пайызынан, брахмандардың 17 пайызынан және 80 пайызынан астам далиттерден қолдау алғаны айтылды. Алайда, сайлау қарсаңындағы сауалнамалар сайлаушылардың басты назары таптық адалдық емес екенін көрсетті. Керісінше, инфляция және әлеуметтік-экономикалық дамудың басқа да мәселелері сайлау қорытындысына әсер етті. Маяватидің түрлі касталармен байланыс орнатудағы табысы оның болашақта Үндістанның премьер-министрі болуы мүмкін деген болжамдарға орын берді. Маяватидан басқа, Дамодарам Санживайя 1960 жылдың 11 қаңтарынан 1962 жылдың 12 наурызына дейін Андхра-Прадештің, ал Житан Рам Манджи Біхардың бас министрі болып бір жылға жуық қызмет еткен. 1997 жылы далит болған К.Р. Нараян Үндістан президенті болып сайланды.
In modern times several Bharatiya Janata Party leaders were Dalits, including Dinanath Bhaskar, Ramchandra Veerappa and Suraj Bhan. In India's most populous state, Uttar Pradesh, Dalits have had a major political impact. The Dalit led Bahujan Samaj Party (BSP) had previously run the government and that party's leader, Mayawati, served several times as chief minister. Regarding her election in 2007, some reports claimed her victory was due to her ability to win support from both 17 per cent of Muslims and nearly 17 per cent Brahmins alongside 80 per cent of Dalits. However, surveys of voters on the eve of elections, indicated that caste loyalties were not the voters' principal concern. Instead, inflation and other issues of social and economic development dictated the outcome. Mayawati's success in reaching across castes has led to speculation about her as a potential future Prime Minister of India. Aside from Mayawati in Uttar Pradesh, Damodaram Sanjivayya was chief minister of Andhra Pradesh from 11 January 1960 to 12 March 1962, and Jitan Ram Manjhi was chief minister of Bihar for just under a year. In 1997, K. R. Narayanan, who was a Dalit, was elected as President of India.
Дауыс банкі
Үндістанда дауыс жинау саясаты кең таралған, көбінесе дін немесе касталық белгіге негізделеді. Шындығында, осы терминнің өзін үнді социологы М. Н. Шринивас қалыптастырған. Далиттер жиі дауыс жинау құралы ретінде пайдаланылады. Сайлауда жеңіске жеткен партиялар сайлау үгіті кезінде Далиттерге берген уәделерін орындамаған немесе оларды партия ішіндегі мәселелерден шеттету туралы шағымдар болған.
Касталар мен тайпалар бойынша қосымша жоспар
SC, ST Sub Plan немесе Indiramma Kalalu – Андхра-Прадеш үкіметінің далиттердің әл-ауқаметі үшін бюджеттен бөлетін қаражаты. Заң 2013 жылдың мамыр айында қабылданды. SC және ST-нің шығыстарды жүзеге асыру үшін жекелеген комиссиялары бар. Бұл жоспардың мақсаты – үкіметтің бұрынғыдай, SC және ST-ге арналған қаражатты басқа бағдарламаларға аудармауын болдырмау. 2013 жылға дейін осыған баламалы ұлттық жоспар болған жоқ. ЖҚ және ТРЖБ қаражаты жиі штат үкіметтері тарапынан басқа мақсаттарға аударылады. Үндістан Конституциясында далиттердің әлеуметтік және экономикалық жағдайының жақсаруына, олардың жоғары әлеуметтік мобильділігіне қолдау көрсету үшін қағидалар қарастырылған, бірақ бұл жеңілдіктер индуистермен ғана шектеледі. Басқа діндерге өткен далиттер оларға да осы көмектердің көрсетілуін сұрады.
Ұлыбритания
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұрынғы Британ империясынан иммиграция көбінесе жұмыс күшінің жетіспеуіне байланысты болды. Үндістан субконтинентінің диаспорасы сияқты, далиттер де көшіп келіп, өздерінің қауымдастықтарын құрды. 2009 жылғы есепте Ұлыбританияда касталық дискриминация "жайылған" деп көрсетілген. Есепте жұмыс орындарында, Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінде және дәрігерлердің кеңселерiнде касталық жүйе сақталып отырғаны айтылған. Кейбіреулер касталық дискриминацияның жоқ екенін мәлімдейді. Ал кейбіреулер үкіметтің қоғамға араласу құқығын жоққа шығарды. Британиялық индуистер форумы өз зерттеуін жүргізіп, касталық дискриминацияның "британдық қоғамда кеңінен таралмағанын" тұжырымдады. Олар керісінше, заң арқылы сөз және мінез-құлықты реттеу дискриминацияны күшейтеді және білім беру арқылы кедергілерді жою қажет екенін айтты. 2010 жылғы зерттеу Ұлыбританияда жұмыс орындарында және қызмет көрсету саласында касталық дискриминацияның болатынын анықтады. Білім беру саласында дискриминация мүмкіндігі жоққа шығарылмаса да, мұндай оқиғаларға тап болмады. Есепте білім беру шараларының оң нәтижелері көрсетілді. Дегенмен, заңдық емес тәсілдер жұмыс орнында тиімсіз деп есептелді және билік тарапынан дискриминация болған жағдайда көмектеспейді. Дискриминацияға қарсы заңның бір сын-қарысы – бұзушылықтарды дәлелдеудің қиындығы. Заңнаманың артықшылықтары – зардап шеккендерге өтемақы беруге, түсіністікті арттыруға және мұндай дискриминацияға қоғамдық көзқарасты азайтуға мүмкіндік беруі. Ұлыбританияда өткізілген соңғы зерттеулер нақты нәтиже бермеді және дискриминацияның "дінге байланысты емес екені, кез келген діннің немесе дінсіз адамдардың нанымында болатыны" анықталды. Теңдік министрі Хелен Грант арнайы заңнаманы негіздеуге жеткіліксіз дәлелдер тапты, ал теңдік жөніндегі оппозициялық министр Кейт Грин бұл мәселенің салыстырмалы түрде аз адамдарға қатысты екенін айтты. Касталық сенімдер көбінесе бірінші буын иммигранттардың арасында кең таралған, ал әр келесі буынмен ассимиляцияның артуына байланысты бұл көзқарастар азайды. 2018 жылы Ұлыбритания үкіметі кастаны Заңның талаптарына сәйкес "қорғалатын ерекшелік" ретінде жатқызбауға және касталық дискриминацияны анықтау үшін сот практикасына сүйенуге шешім қабылдады. Кастаға қарсы заңнаманы қолдаушылардың арасында Лорд Эйвбери және Леди Торнтон бар.
Ұлыбританиядағы сикх диаспорасы
Сметвиктегі сикх гурдварасы. Ұлыбританиядағы гурдваралардың көпшілігі касталық принципке негізделген, және адам қандай гурдвараға баратынын білу арқылы оның кастасын жанама түрде анықтауға болады. Ұлыбританиядағы сикхтер каста мәселесіне тап болады. Рамгархиа сикхтерінің гурдваралары сияқты, көптеген гурдваралар касталық белгі бойынша ұйымдастырылған және көбінесе бір кастаның бақылауында болады. Аралас некелерді қабылдайтын гурдваралар да оны көбінесе тартыншақпен жасайды. Гурдваралар күйеу жігіт пен қалыңдықтың атында "Сингх" және "Каур" сөздерінің болуын талап ете алады, немесе оларға гурдвараға негізделген діни қызметтер мен қоғамдық орталықтарға кіруден бас тартуы мүмкін.
Кариб бассейнінде
1883 жылы Кариб теңізіне келген көшіп келушілердің шамамен үштен бірі далиттер болды. Шет елде ұшыраған зорлық-зомбылықтың ортақ тәжірибесі Кариб теңізіндегі индуист қауымдастықтарындағы касталық кедергілерді біртіндеп жойды. 1001-1026 жылдар аралығында романдар өздерінің индуист билеушілерінің басшылығымен Газнавилерге қарсы күресті. 2018 жылы Equality Labs "Америка Құрама Штаттарындағы каста" атты есеп жариялады. Бұл есепте әрбір екінші американдық далит өзінің кастасының жария болып қалуынан қорқатыны анықталды. Сонымен қатар, 60% далиттер касталық негіздегі кемсітушілік әзілдерге тап болса, 25% кастасының себебінен сөздік немесе физикалық шабуылға ұшыраған. 2020 жылдың маусым айының соңында Калифорнияның Әділ жұмыспен қамту және тұрғын үй департаменті Cisco Systems компаниясына қарсы сотқа шағымданып, компаниядағы далит инженерінің жоғары касталы екі басшысынан өзінің далит тегіне байланысты кемсітушілікке ұшырағанын мәлімдеді. Сотта "жоғары касталы басшылар мен әріптестер дискриминациялық жүйенің тәжірибесін өздерінің командаларына және Cisco жұмыс орнына әкелген" делінген. 2023 жылы Калифорнияның Азаматтық құқық департаменті екі Cisco инженеріне қатысты касталық дискриминация ісін ерікті түрде тоқтатып, Cisco Systems-ке қарсы сот ісін жалғастырды. Ол маратхи, бенгал, хинди, каннада, пәнджәби, синди, одия, тамил және басқа да түрлі үнді тілдерінде өзіндік идентиті қалыптастырды. Ең ерте танылған далит жазушылары – 11 ғасырдағы батыс Чалукьялар тұсында өмір сүрген аяқ киім шебері және кейбір ғалымдардың пікірінше, "вачана поэзиясының әкесі" саналатын Мадара Ченнаия және тумысынан далит болған, алты өлеңі сақталған Дохара Каккая. Қазіргі заманғы далит жазуының бастауын маррахи далит бакти ақындары мен тамил сиддхаларының шығармаларынан табуға болады, бұл маргиналданған дауыстардың ұзақ тарихын көрсетеді. Бұл әдеби қозғалыс 20 ғасырдың ортасында күш алып, әдебиеттің басым ағымындағы өмірдің бейнелеуін сынға алды. 1873 жылы жарық көрген Джйотирао Фуленің "Гуламгири" шығармасы далит әдебиетіндегі маңызды кезең болды, ол "кастасыз" адамдардың жағдайын көрсетті. Үндістандағы далит әдебиеті әр түрлі аймақтық тілдерде гүлденіп, елдегі далит қауымдастықтарының әртүрлі тәжірибесі мен күресін көрсетеді. Махараштрада 1963 жылы жарық көрген Бабурао Багулдың "Jevha Mi Jat Chorali" (Мен кастамды жасырғанда) әңгімелер жинағы маңызды бұрылыс болды, ол далиттердің өмірінің қатал шындығын бейнелеп, сыншылардың мақтауын алды. Намдео Дхасал және Дая Павар сияқты жазушылар Махараштрадағы далит қозғалысын одан әрі нығайтып, шағын журналдар қозғалысының бөлігі ретінде "Далит пантерасын" таныстырды. Бабурао Багул, Банду Мадхав және Шанкар Рао Харат 1960 жылдары жұмыс істеді. Кейіннен шағын журналдар қозғалысы кең таралды. Бенгалияда 1992 жылы Чуни Коталдың өзін-өзі өлтіруінен кейін далит әдеби қозғалысы басталды, ол Bangla Dalit Sahitya Sanstha құрылуына және "Chaturtha Duniya" журналын шығаруға әкелді. Бенгалиядағы белгілі далит авторларына Маноранжан Бяпари, Джатин Бала және Кальяни Чарал жатады. Тамил Надуда 19 ғасырдың соңында Параярлардың күш-жігерінен бастау алған далит әдебиетінің ұзақ тарихы бар. Тамил далит әдеби қозғалысы 1990 жылдары Мандал комиссиясының есебі мен Амбедкардың 100 жылдық мерейтойының ықпалымен күш алды. Бама, Джозеф Макван және Гогу Шьямала сияқты жазушылар тамил далит әдебиетіне елеулі үлес қосты. Телугу әдебиетінде далит дауыстары Кати Падма Рао және Боджа Таракам сияқты көшбасшылардың белсенділігі арқылы касталық дискриминация және әлеуметтік әділетсіздік мәселелерін көтеру арқылы танымал болды. Гуджарат тіліндегі далит әдебиеті 1970 жылдары Махараштрадағы Далит пантерлері қозғалысынан шабыт алған Puma және Panther сияқты журналдармен пайда болды. Рамешчандра Пармар және Сахил Пармар сияқты жазушылар оның дамуында маңызды рөл атқарды. Одия далит әдебиетінің 15 ғасырдан бастау алатын бай тарихы бар, оған Судрамуни Сарала Даса және Бхима Бхой елеулі үлес қосты. Басудеб Сунани және Питамбар Тарай сияқты жазушылар Одишадағы далит әдеби қозғалысын одан әрі дамытты. Сонымен қатар, далит әдебиеті поэзия, автобиография және ауызша тарих баяндау сияқты әртүрлі формаларды қамтиды, оның ішінде Баманың "Каруку" және Урмила Павардың "Өмірімнің тоқымасы" сияқты елеулі еңбектер бар. Үнді автор Раджеш Талвар "Ганди, Амбедкар және төрт аяқты шаян" атты пьеса жазды, онда Амбедкардың жеке тәжірибесі мен қауымның азаптары көрсетілген. Шри-Ланкада К. Дэниел және Доминик Жиева сияқты жазушылар кең танылды.
Кино индустриясында
1980 жылға дейін Далиттер Болливудта немесе Үндістанның басқа киноиндустрияларында аз қатысып, олардың қауымы көбінесе оқиғалар желісінің ортасында сирек бейнеленген. Далит көшбасшысы Рам Вилас Пашванның ұлы Чираг Пашван 2011 жылы "Miley Naa Miley Hum" фильмімен Болливудтағы мансабын бастады. Саяси байланыстары мен тамырланған көзқарастарға қарсы күресуге қаржылық мүмкіндігі болғанына қарамастан, Чираг кейіннен басқа киножобаларды "жеңіп" ала алмады. Чираг мансабының басында Болливудты "балалық арманы" деп атады, бірақ ақырында саясатқа қадам басты. Бұқаралық ақпарат құралдары оны "Болливудтағы касталар" тақырыбында сұхбатқа тартқанда, ол бұл мәселе туралы әңгімелесуден бас тартты. "Эклавия: Корольдік күзетші" (2007) фильміндегі басты рөлді сомдаған Далит кейіпкерін ойнаған актер Далит болмаған. Оңтүстік Үндістан фильмдерінде Далиттердің кіші топтарына жасалған касталық сілтемелер (оларды негізгі әлеуметтік-экономикалық топтарына шектеу) көптеген Далит жанкүйерлерін ашуландырады. 2009 жылы көрсетілген бразилиялық теленовелла "Индия: Махаббат тарихында" жоғарғы топқа жататын Майя есімді басты кейіпкер Далитке ғашық болады.
Ішкі қақтығыстар
Бірнеше далит топтары өзара бәсекелестікке түседі, кейде қауымдық шиеленістер байқалады. Бір зерттеу Үндістан бойынша 900-ден астам далит кіші касталарын анықтады, олардың ішінде де бөліністер бар. Кез келген бір кастаны ерекше атап көрсету, пайда болудағы далиттердің біртұтас ұғымын қауіпке тігеді және асыл тектілер арасында бәсекелестікті қоздырады. 2000 жылдардың басында Далит Азаттық Қозғалысы (DLM) партиясының басшысы, далиттерді касталық принцип бойынша ұйымдастыру, касталық дискриминациямен күресуден оңайырақ екенін айтты. Балмикилер мен Пасилер 1990 жылдары БСП-ны жатавтардың партиясы деп санап, қолдау көрсетуден бас тартты, бірақ 2007 жылы барлық біріккен далит касталарының 80 пайыздан астамы БСП-ны билікке жеткізді. Дегенмен, 2015 жылға қарай Мала және Мадига студенттері университет деңгейінде ортақ далит мақсаты үшін жұмыс істеп жатыр. Катеектер (қасапшылар) көбінесе Бангилерден жоғары каста ретінде қарастырылса да, соңғылары Катеектерге тазалау қызметтерін көрсетуден бас тартады, олардың кәсібі оларды таза емес деп санайды. Олар сондай-ақ Балай, Доли және Могьяларды да таза емес деп есептейді және олармен қарым-қатынас жасамайды.