Кіріспе

Микроорганизмдердің өсуіне көмектесетін қоректік заттар

Пребиотиктер – бактериялар мен саңырауқұлақтар сияқты пайдалы микроорганизмдердің өсуін немесе қызметін қолдайтын тағамдағы қосылыстар. Ең көп қарастырылатын орта – асқазан-ішек жолы, онда пребиотиктер ішек микробиомындағы организмдердің құрамын өзгерте алады. Диеталық пребиотиктер әдетте асқазан-ішек жолының жоғарғы бөлігінен қорытылмай өтіп, олар үшін субстрат ретінде қызмет ете отырып, ішектегі пайдалы бактериялардың өсуіне немесе қызметіне көмектесетін, нашар қорытылатын талшықтар болып табылады. Елдің заңнамасына байланысты, олар сату мақсатындағы денсаулық туралы мәлімдемелерге байланысты тағамдық қоспалар ретінде реттелуі мүмкін. Тағам өндірісінде қолданылатын жалпы пребиотиктерге сұлыдан алынған бета-глюкан, дәнді дақылдар мен бұршақтардан алынған резистентті крахмал және цикорий түбірінен алынған инулин жатады.

Анықтама

Пребиотиктердің және осы жіктемеге жататын тағамдық ингредиенттердің анықтамасы 1995 жылғы алғашқы анықтамасынан бері өзгеріп дамыды. Алғашқы анықтама бойынша, пребиотиктер термині ішектегі белгілі бактерияларды таңдап ынталандыру арқылы ағзаға пайдалы болатын, қорытылмаған тағамдық ингредиенттерді білдірді. Соңғы зерттеулер таңдап ынталандырудың ғылыми тұрғыдан дәлелденбегенін көрсетті. Пребиотиктердің ішектен тыс микроорганизмдерге де әсер ете алатынын көрсететін зерттеулер нәтижесінде, 2016 жылы Халықаралық пробиотиктер және пребиотиктер ғылыми қауымдастығы (ISAPP) пребиотиктердің келесі анықтамасын ұсынды: ағзаның микроорганизмі тарапынан денсаулыққа пайдалы эффект беру үшін таңдап қолданылатын субстрат. Пребиотиктерге жататын қосылыстар келесі талаптарға сай болуы керек: Бұрынғы жіктемелерге сәйкес, өсімдіктерден алынған, олигосахаридтер деп аталатын көмірсулар қосылыстары, сондай-ақ, төзімді крахмал – анықталған пребиотиктердің негізгі көзі. Атап айтқанда, фруктандар мен галактандар – ішектегі пайдалы бактериялық колониялардың белсенділігі мен өсуін ынталандыратын екі олигосахарид көзі. Пектин, бета-глюкандар және ксилоолигосахаридтер сияқты басқа диеталық талшықтар да пребиотиктердің анықтамасына сәйкес келеді. Өнімдерді таңбалауды реттейтін Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі (EFSA) «пребиотиктер» және «диеталық талшықтар» терминдерін ажырата отырып, «денсаулыққа қатысты мәлімдемелердегі тағамдық құрауыштардың тұтынуы мен асқазан-ішек микробиотасының санының артуы арасындағы себеп-салдар байланысы анықталмаған» деп мәлімдейді. Осылайша, EFSA ережелеріне сәйкес, жеке ингредиенттерді пребиотиктер деп таңбалауға болмайды, оларды тек диеталық талшық ретінде көрсетуге болады, ал денсаулыққа пайдасы туралы ақпарат беруге болмайды. Жақында жақсартылған зерттеу әдістерінің арқасында, қазіргі пребиотиктердің әсер ететін микроорганизмдерінің спектрі кеңейді, оларға Roseburia spp., Eubacterium spp., Akkermansia spp., Christensenella spp., Propionibacterium spp. және Faecalibacterium spp. кіреді. Бұл бактериялар негізгі пробиотиктер және пайдалы ішек бактериялары ретінде ерекшеленеді, себебі олар ас қорытуды жақсарту (мысалы, минералдардың сіңуін күшейту сияқты) және иммундық жүйенің тиімділігі мен күшін арттыру арқылы ағзаға бірнеше пайдалы әсер ете алады. Бифидобактериялар мен лактобациллалардың пребиотикке қатысты ерекшеліктері әртүрлі екені және олардың бактериялық популяциясына тән ферменттерге негізделген пребиотикалық талшықты таңдап ашытатыны көрсетілді. Лактобациллалар инулин мен фруктоолигосахаридтерді артық көреді, ал бифидобактериялар инулин, фруктоолигосахаридтер, ксилоолигосахаридтер және галактоолигосахаридтерге қатысты ерекшелік көрсетеді. Бір зерттеуде Африкада дәстүрлі диетамен тамақтанатын адамдар күніне 38 грамм төзімді крахмал тұтынатыны анықталды.

Генетикалық модификация

Ғылыми зертханаларда инулин өндірісі күшейтілген генетикалық модификацияланған өсімдіктер жасалды.