Веналық Диоскорид қолжазбасы: Ежелгі дәрі-дәрмек туралы энциклопедия
Vienna Dioscurides
Веналық Диоскорид: 6 ғ. Византиялық қолжазба, Диоскоридтің "De materia medica" еңбегі. 400-ден астам өсімдіктер мен жануарлар суреттері, медицина тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Педаний Диоскоридтің кітабы
Book by Pedanius Dioscorides
Вена Диоскориді немесе Вена Диоскориді – VI ғасырдың басындағы Византиялық грек тіліндегі, біздің заманымыздың I ғасырында Педаний Диоскоридтің "De materia medica" (Περὶ ὕλης ἰατρικῆς: Perì hylēs iatrikēs) еңбегінің, онциал әрпімен жазылған, әсем безенділген қолжазбасы. Бұл – кейінгі антикалық ғылыми мәтіндердің маңызды және сирек кездесетін үлгісі. Константинопольде мың жылдан астам уақыт болған соң, мәтін 16 ғасырда Венадағы Киелі Рим императорына берілді, бұл қала Осман империясының қолына түскеннен кейін бір ғасыр өткен соң. 491 пергамент парақшасы 400-ден астам жануарлар мен өсімдіктердің суреттерін қамтиды, олардың көпшілігі натуралистік стильде салынған. Диоскоридтің мәтінімен қатар, қолжазбаға Руфқа жатқызылатын "Carmen de herbis", әдетте Филадельфиялық Дионисиймен теңестірілетін Дионисийдің құстар туралы трактатының парафразы және жылан шаққанда емдеу туралы Никандердің трактатының парафразы қосылған.
The Vienna Dioscurides or Vienna Dioscorides is an early 6th century Byzantine Greek illuminated manuscript of an even earlier 1st century AD work, De materia medica (Περὶ ὕλης ἰατρικῆς : Perì hylēs iatrikēs in the original Greek) by Pedanius Dioscorides in uncial script. It is an important and rare example of a late antique scientific text. After residing in Constantinople for just over a thousand years, the text passed to the Holy Roman Emperor in Vienna in the 16th century, a century after the city fell to the Ottoman Empire. The 491 vellum folios measure by and contain more than 400 pictures of animals and plants, most done in a naturalistic style. In addition to the text by Dioscorides, the manuscript has appended to it, the Carmen de herbis attributed to Rufus, a paraphrase of an ornithological treatise by a certain Dionysius, usually identified with Dionysius of Philadelphia, and a paraphrase of Nicander's treatise on the treatment of snake bites.
Тарих
Қолжазба шамамен 515 жылдары Византия империясының (Шығыс Рим) астанасы Константинопольде, Византия императорлық ханшайымы Аниция Джулиана үшін, Аниций Ольбрийдің қызы (Батыс Рим императорларының соңғыларының бірі) үшін жасалды. Сондықтан ғалымдар бұл қолжазбаны Джулиана Аниция кодексі деп атайды. Ол сән-салтанатқа арналған түпнұсқа ретінде жасалса да, кейінгі ғасырларда Константинопольдің императорлық ауруханасында күнделікті оқулық ретінде пайдаланылды және 1406 жылы ондағы грек медбикесі Натанаэль оны қайта жапсырғандығы туралы ортағасырлық жазба сақталған. Византия дәуірі бойы қолжазба шетелдік басшыларға тарту етілген еңбектің көшірмелері үшін түпнұсқа ретінде қолданылды, соның ішінде Испанияның Абдул Рахман III-нің араб тіліндегі басылымын жасау үшін Византия императоры Константин VII грек тіліндегі көшірмесі мен аудармашысын жіберді. Мәтінде варяг гвардиясының Михаил есімді адамының аты да жазылған жазба табылды. 15 ғасырдың ортасында, Константинопольдегі Жақын Иоанн грек православие монастырының монахтары оны Папа Александр VII Диоскоридесін жасау үшін пайдаланды, ол қазір Ватикан кітапханасында сақтаулы. Константинополь 1453 жылы құлағаннан кейін, келесі иесі әрбір өсімдіктің атын араб және еврей тілдерінде қолмен жазып қойды. Қала құлағаннан кейін бір ғасыр өткен соң, әлі де Стамбулда сақталған қолжазбаны араб тілінде сөйлейтін, султан Сүлейменнің еврей дәрігері Мұса Хамоннан фламанд дипломаты Огиер Гизелин де Бусбек сатып алды. Ол Австрия Габсбургтары императоры Фердинанд I-нің қызметінде болған. Қазіргі таңда қолжазба Венадағы Австрия Ұлттық кітапханасының (Österreichische Nationalbibliothek) қолжазбалар қорында сақталады, идентификациясы – Codex Vindobonensis med. gr. 1. Оның тарихи маңыздылығын мойындау үшін 1997 жылы қолжазба ЮНЕСКО-ның «Дүниежүзілік естеліктер тізіміне» енгізілді.
The manuscript was created in about 515 AD in the Byzantine (Eastern Roman) Empire's capital, Constantinople, for a resident Byzantine imperial princess, Anicia Juliana, the daughter of Anicius Olybrius (one of the last of the Western Roman Emperors). The manuscript is accordingly now called the Juliana Anicia Codex by scholars. Although it was created as a luxury copy, in later centuries it was used daily as a textbook in the imperial hospital of Constantinople, and a medieval note records that a Greek nurse there, named Nathanael, had it rebound in 1406. Throughout the Byzantine period the manuscript was used as the original for copies of the work that were given to foreign leaders, including the Arabic edition of Abd al Rahman III of Spain for the creation of which the Byzantine Emperor Constantine VII sent a Greek copy and a translator. A note recording the name of one Michael of the Varangian Guard is also found in the text. In the mid 15th century, it was used to create the Pope Alexander VII Dioscorides, now in the Vatican Library, by the monks of St. John the Baptist Greek orthodox monastery in Constantinople. After the fall of Constantinople in 1453 a subsequent owner handwrote each plant's name in Arabic and Hebrew. The manuscript, still in Istanbul a century after the fall of the city, was purchased from Moses Hamon, the Arabic speaking, Jewish physician to sultan Suleiman the Magnificent, by the Flemish diplomat Ogier Ghiselin de Busbecq, who was in the employ of Emperor Ferdinand I of the Austrian Habsburgs. The manuscript is now held among the manuscripts of the Austrian National Library (Österreichische Nationalbibliothek) in Vienna, where it is identified as the Codex Vindobonensis med. gr. 1. The manuscript was inscribed on UNESCO's Memory of the World Programme Register in 1997 in recognition of its historical significance.
Суреттер
Қолжазбада бастапқы 435 суреттен 383 толық беттік өсімдік суреті сақталған. Суреттер екі топқа бөлінеді. Бір тобы бұрынғы классикалық үлгілерді адал ұстанған, әр өсімдіктің шынайы бейнесін көрсетеді. Екінші тобы абстрактілірек келеді. Суреттердің көпшілігі фармакологтарға әр өсімдікті тануға көмектесу үшін натуралистік стильде салынған. Дегенмен, бұл суреттер табиғаттан салынған емес, ертедегі өсімдіктер суретінің көшірмелері деп саналады. Мәтіннің суреттерінен өзге, қолжазбада бірнеше беттік суреттер бар. Ерекше назар аударарлық нәрсе – 6-беттегі Аниция Юлиананың арнау миниатюралық портреті. Бұл қолжазба Аницияға Константинополь маңындағы шіркеу құрылысына қаржылық қолдау көрсеткені үшін алғыс ретінде сыйланған. Бұл портрет – ең көне арнау портреті. Портретте Аниция садақа таратып отырған бейнесі бейнеленген. Оның жанында Мегалопсихия (көрегендік) және Фронезис (ақыл-парасат) тұлғалары тұр. Аяғында «Өнерге деген алғыс» деп белгіленген тағы бір тұлға тізе бүгіп отыр. Аницияға арналған арнау көшірмесін ұстап тұрған путто бейнеленген. Аниция мен оның қызметшілері өзара байланысқан арқаннан құралған шеңбердің ішіндегі сегіз бұрышты жұлдызға сыйып отыр. Миниатюра – толығымен түпнұсқалық туынды, ал тұлғалар мен путтоларды қосу арқылы Аницияның өзі діндар христиан болғанына қарамастан, Константинопольде классикалық дәстүрдің сақталғанын көрсетеді. Қолжазбадағы беттік суреттер екі толық беттік миниатюрамен басталады, әрқайсысында жеті белгілі фармаколог суреттелген. Екінші суретте (3-бет, қараңыз) ең көрнекті және креслода отырған Гален ғана бейнеленген. Оның жанында тасқа немесе жерге отырған үш жұп дәрігер бар. Галенге ең жақын – Кратеус және Диоскорид. Екінші жұп – Аполлоний Мис және Никандр. Галеннен ең алыста Эфесте тұратын Андреас және Руф суреттелген. Әр сурет – жеке портрет, және олар әртүрлі авторлардың трактаттарынан алынған авторлардың портреттеріне ұқсас болуы мүмкін. Жеті сурет әсем әрі сәндік рамаға енгізілген. Аясы қатты алтыннан жасалған, бұл суреттерді абстрактілі кеңістікке орналастырады. Бұл – алтын аясы бар ең көне қолжазба. Жеті фармакологтың екі миниатюрасынан кейін екі авторлық портрет келеді. Екінші суретте (қараңыз) Диоскорид қолындағы кодекске жазып отыр. Ол алдыңғы миниатюрадағы портретке сәйкес келетін профильде бейнеленген. Диоскоридтің өмірдегі портретіне негізделген дәстүр болған болуы мүмкін. Диоскоридтің алдында төменгі деңгейде отырған суретші мандрагора түбірінің суретін салып жатыр. Ол табиғаттан сурет салады. Ол қарап тұрған мандрагора түбірін Эпиноя (ойдың күші) тұлғасы ұстап тұр. Архитектуралық фонда колоннада мен орталық ниша бар. Дионисийдің құстар туралы трактаты үш кітаптан тұрады. Алғашқы екі кітапта құстардың суреттері мәтін бағандарына кадрсыз немесе фонсыз енгізілген (мысалы, қараңыз). Үшінші кітапта 24 құс толық беттік миниатюрада торға орналастырылған (жоғарыдағы суретті қараңыз). Трактатта бейнеленген құстардың бәрі жоғары көркемдік деңгейде жасалған және пішіні мен түсі жағынан табиғатқа адал. Құстардың көпшілігін оңай анықтауға болады. Үшінші кітаптағы толық беттік миниатюрада көрсетілген кейбір құстар парафразда сипатталмаған. Бұл суреттер ежелгі, басқа бір трактаттың суреттеріне негізделген болуы мүмкін, мысалы, Миндлік Александрдың суреттері. Алайда, бұл қолжазба – құстар туралы ең көне суреттелген трактат.
The manuscript has 383 extant full page illustrations of plants out of the original 435 illustrations. The illustrations fall into two groups. There are those that faithfully follow earlier classical models and present a quite naturalistic illustration of each plant. There are also other illustrations that are more abstract. The majority of the illustrations were painted in a naturalistic style so as to aid a pharmacologist in the recognition of each plant. However, it is believed that these illustrations were made as copies of an earlier herbal and were not drawn from nature. In addition to the illustrations of the text, the manuscript contains several frontispieces in the form of a series of full page miniatures. Of special note is the dedication miniature portrait of Anicia Juliana on folio 6 verso. The manuscript was presented to Anicia out of gratitude for her funding the construction of a church in the suburbs of Constantinople. This portrait is the oldest extant dedication portrait. The portrait has Anicia seated in a ceremonial pose distributing alms. She is flanked by personifications of Megalopsychia (magnanimity) and Phronesis (prudence). At her feet, another personification, labeled "Gratitude of the Arts", kneels. A putto holds a dedication copy up to Anicia. Anicia and her attendants are enclosed within an eight point star within a circle all formed of intertwined rope. Within the outer spandrels of the star are putti, done in grisaille, working as masons and carpenters. This miniature is an altogether original creation and, with the inclusion of the personifications and the putti, shows the endurance of the classical tradition in Constantinople, despite the fact that Anicia herself was a pious Christian. The series of frontispieces in the manuscript begins with two full page miniatures, each having a group of seven noted pharmacologists. In the second picture (folio 3 verso, see here), the most prominent and only one sitting on a chair is Galen. He is flanked by three pairs of other physicians, seated on stones or the ground. Closest to Galen are Crateuas and Dioscurides. The second pair are Apollonius Mys and Nicander. Farthest from Galen are Andreas and Rufus of Ephesus. Each of the figures is a self contained portrait and was probably modeled on authors' portraits from the various authors' treatises. The seven figures are contained within an elaborate decorated frame. The background is solid gold, which places the figures in an abstract space. This is the earliest known manuscript to use a solid gold background. Following the two miniatures of seven pharmacologists, there are two author portraits. In the second portrait (see here), Dioscurides sits writing in a codex on his lap. He is shown in profile, which corresponds to the portrait in the previous miniature. It is possible that there was a tradition based on Dioscurides' life portrait that the images are based on. In front of Dioscurides is an artist, seated at a lower level, painting an illustration of the mandrake root. He is painting from nature. The mandrake root he is looking at is held by the personification of Epinoia (the power of thought). There is architectural background consisting of a colonnade with a central niche. The paraphrase of the treatise on birds by Dionysius is in three books. The first two books have illustrations of the birds inserted into the text columns without frame or background (for example, see here). The third book has 24 birds arranged in a grid on a full page miniature (see illustration above). The birds portrayed throughout the treatise are of high artistic merit and are faithful to nature in form and color. Most of the birds are easily identifiable. Some of the birds contained in the full page miniature in the third book are not described in the text of the paraphrase. It is probable that these illustrations are based on the illustrations from an older, different treatise, possibly that of Alexander of Myndus. This manuscript, however, is the oldest surviving illustrated treatise on birds.