Николай Леонов: КГБ офицері және Латын Америкасы сардары

Кіріспе

КГБ офицері және ресейлік саясаткер (1928–2022) бұрынғы ресейлік футболшы

Николай Сергеевич Леонов (Николай Сергеевич Леонов; 22 тамыз 1928 – 27 сәуір 2022) – ресейлік саясаткер, КГБ жоғары дәрежелі офицері және Кеңес Одағында Латын Америкасы жөніндегі сарапшы.

Өмірбаян

МГИМО-да испан тілін оқыды. 1953 жылы 25 жасында Леонов Мексика қаласына жіберілді, онда Автономиялық университетінде испан тілін үйренді. Теңіздегі сапар барысында ол Еуропалық жастар фестивалінен оралып келе жатқан Рауль Кастромен кездесті. Мексикаға келген соң, ол Кеңес елшілігінде кіші қызметке орналасты. 1955 жылы Леонов Рауль Кастро арқылы Мексика қаласында Че Геварамен танысты. Кеңес өміріне қызығушылық танытқан Гевараға барып, елшілік ережелерін бұзды. Гевараның бірқатар сұрақтарына жауап берген соң, Леонов оған кеңес әдебиетін сыйлады. Гевара кітаптарды алу үшін елшілікке келгенде екеуі тағы да сөйлесті, бұл Мексикадағы олардың соңғы кездесуі болды. 1956 жылдың қарашасында Мәскеуге шақырылған Леонов сыртқы қызметтен босатылып, Латын Америкасының тарихшысы болуға шешім қабылдады және ресми советтік испан тіліндегі «Editorial Progreso» баспасында аудармашы болып жұмыс істеді. 1958 жылдың соңында оны КГБ-ға шақырды. 1 қыркүйекте ол екі жылдық барлау курсын бастады, бірақ, оның айтуынша, бұл курс Куба революциясынан үзіліп қалды. 1959 жылдың қазан айында жоғары жақтағылар оған оқуын тоқтатып, Анастас Микоянмен бірге Мексикаға баруды бұйырды. 1960 жылдың ақпанында ол совет вице-премьері Анастас Микоянмен бірге Гаванаға сапар шекті, онда ол Геварамен қайтадан байланыс жасады және оған «совет халқының атынан» дәл мергендік тапаншасын тапсырды. 1960 жылдары Мексикадағы КГБ-ның аға офицері болды. 1962 жылдың қазан айындағы Куба зымырандық дағдарысы кезінде Флоридадағы агенттерден американдық әскери дайындықтар туралы үнемі хабардар болып отырды. Ол сол кезде ядролық қақтығыс дағдарыстың салдары болмайды деп сендірді. 1963 жылы Фидель Кастроның Кеңес Одағына сапарында аудармашы болып жұмыс істеді. 1968 жылы Леонов Мәскеуге қайтарылды, онда ол аға сарапшы болды. Оның кеңсесі 1975 жылы дайындаған баяндамада Совет Одағының күшіне геосаяси тұрғыдан қауіп төндіретінін мойындады, сондай-ақ, бұрынғы Британ империясының саясатын еске түсіре отырып, Совет Одағы өзінің күшін тек бірнеше маңызды салаларға шоғырландыруы керек екенін айтты, осылайша оның күші таңдамалы түрде тиімді жұмыс істей алады. Бұл баяндамада Арабия түбегінде «аймақтағы ең марксистік ел» – Оңтүстік Йеменде Совет Одағының бекінісін құру ұсынылды. Баяндама Андроповтың бекітуімен Леоновтың кеңсесіне қайтарылды. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында ол Польшаға жиі сапар шекті, жағдайды бағалады және КГБ төрағасы Юрий Андроповқа қызу пікір таласында польшалық социализмнің болашағы күңгірт көрінетінін айтты. 1983 жылдан 1991 жылдың қаңтарына дейін Леонов КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің (КГБ) Бірінші бас басқармасының бастығының орынбасары, КГБ құрылымындағы екінші лауазым болды. Бұрын ол КГБ-ның Талдау және ақпарат басқармасының (1973-1982) және Латын Америкасы басқармасының (1968-1972) директорының орынбасары қызметін атқарды. Леонов Латын Америкасы тарихы бойынша ғылым докторы атағын алды, Совет Одағының Ғылым академиясынан бітірді және «Қазіргі Орталық Америка тарихына очерктер» (Мәскеу: Ғылым академиясы, 1973) атты кітап жазды. 1985 жылы ол «Қиын кезеңдер» атты естеліктерін жариялады. 1998 жылы Мәскеудегі Халықаралық қатынастар институтында профессор болды. 2003 жылдың желтоқсан айында Леонов Ресей парламентінің төменгі палатасы – Мемлекеттік Думаға ұлттық «Родина» партиясының мүшесі ретінде сайланды. Ол 2022 жылдың 27 сәуірінде Мәскеуде 93 жасында қайтыс болды. Ол Троекуровское зиратында жерленген.

He studied Spanish language at MGIMO. In 1953, at the age of 25, Leonov was posted to Mexico City, where he learned Spanish at the Autonomous University. In the course of the sea voyage, he met Raúl Castro, who was returning from a European youth festival. On arrival in Mexico he took up a junior post in the Soviet embassy. In 1955, Leonov met Che Guevara in Mexico City through Raúl Castro. Leonov violated embassy rules by visiting Guevara, who was fascinated with Soviet life. After answering some of Guevara's questions, Leonov gave him Soviet literature. When Guevara went to the embassy to pick up the books the two men talked again, the last time they talked in Mexico. Recalled to Moscow in November 1956, Leonov was discharged from the foreign service and deciding to pursue a career as a historian of Latin America, went to work as a translator for the official Soviet Spanish language publishing house, Editorial Progreso. In the late summer of 1958, he was invited to join the KGB. On 1 September, he began a two year intelligence training course, which was interrupted, according to him, by the Cuban Revolution. In October 1959 his superiors ordered him to leave his studies and accompany Anastas Mikoyan to Mexico. In February 1960, he accompanied Soviet Deputy Premier Anastas Mikoyan on his visit to Havana, where he renewed his contact with Guevara to whom he gave a precision marksman's pistol "on behalf of the Soviet people." During the 1960s, he served as a senior KGB officer stationed in Mexico. During the October 1962 Cuban Missile Crisis, he received regular reports from agents in Florida with respect to American military preparations. He felt sure at the time that a nuclear confrontation would not be the result of the crisis. He served as interpreter on Fidel Castro's visit to the Soviet Union in 1963. In 1968, Leonov was recalled to Moscow, where he became a senior analyst. A report compiled by his office in 1975 recognized the growing peril to the power of the Soviet Union in geopolitical terms, arguing that in keeping with the policy of the British Empire before it, the Soviet Union should limit the commitment of its resources to a few key areas from which its power could operate in a more selective fashion. The report suggested establishing a Soviet foothold on the Arabian Peninsula in "the most Marxist country" in the region, South Yemen. The report was returned to Leonov's office, without Andropov's signature of approval. In the late 1970s and the early 1980s he traveled frequently to Poland to assess the situation and reportedly told the head of the KGB Yuri Andropov, in a heated discussion, that the prospects of Polish socialism looked bleak. Between 1983 and January 1991, Leonov was Deputy Chief of the First Chief Directorate of the State Security Committee (KGB) of the Soviet Union, the second post within the KGB structure. Previously he was Sub Director of the KGB's Analysis and Information Department (1973 1982) and Sub Director of its Latin American Department (1968 1972). Leonov received a doctorate in Latin American History, from the Academy of Sciences of the Soviet Union, and wrote the book Essays on Contemporary Central American History (Moscow: Academy of Sciences, 1973). In 1985, he published his memoirs under the title Difficult Times. As of 1998, he was a professor at the Institute of International Relations in Moscow. In December 2003, Leonov was elected to the State Duma, the lower house of the Russian parliament, as a member of the nationalist Rodina party. He died on 27 April 2022 in Moscow, aged 93. He was buried at Troyekurovskoye Cemetery.