Кіріспе

Емшекті жануарлар түрі

Патшалық антилопа (Neotragus pygmaeus) – Батыс Африка антилопасы, әлемдегі ең кішкентайы деп танылады. Оны алғаш рет 1758 жылы швед зоологы Карл Линней сипаттаған. Оның иық биіктігі шамамен тек қана жетіп, салмағы құрайды. Ерекше белгісі – ұзын және жұқа аяқтары, мұнда артқы аяқтары алдыңғы аяқтарынан екі есе ұзын. Мүйіздері тек еркектерде болады; қысқа, тегіс, тікенді мүйіздерінің ұзындығы және артқа қарай иіледі. Жұмсақ түгі қызғылт-алтын қоңыр түсті, ал құрсақ бөлігі ақ түске қарама-қарсы келеді. Бейтс пигмей антилопасымен салыстырғанда, патшалық антилопаның тұмсығы ұзын, ернеуі кең, аузы кішкентай және жақ бұлшықтары кішірек. Көбінесе түнгі уақытта белсенді болатын патшалық антилопа ерекше сергектік көрсетеді. Аумақтарын нәжіспен белгілейді. Шөппен қоректенетін антилопа, жаңа жапырақтар мен бұтақтарды аз мөлшерде жейді; кейде жемістер мен саңырауқұлақтар да жеуі мүмкін. Басқа неотрагин түріндегілер сияқты, патшалық антилопа да моногамды. Екі жыныстың да жыныстық жағынан жетілуі алты айға дейін болуы мүмкін. Туу қараша және желтоқсан айларында тіркелген. Белгісіз жүктілік мерзімінен кейін бір ғана нәзік бала дүниеге келеді. Патшалық антилопа бұталар мен басқа да өсімдіктердің тығыз өсетін жерлерін ұнатады. Кот-д'Ивуар, Гана, Гвинея, Либерия және Сьерра-Леоне сияқты Батыс Африка елдерінде кең таралған, жылы, ылғалды жазық ормандарда мекендейді. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) патшалық антилопаны «Төменгі қауіптілік түрі» деп санайды. Тұрғындар санының азаюы мекендеу орындарының нашарлауына және адам қоныстануының кеңеюіне байланысты қорқады. Бұл антилопаның өмір сүруіне қауіп төндіретін маңызды фактор – ет үшін аң аулау.

Таксономия және этимология

"Корольдік антилопа" деген жергілікті атау Голландияның Батыс Үндістан компаниясымен байланысы бар саудагер Виллем Босманның жергілікті тұрғындар антилопаны "жүректердің патшасы" (яғни антилопалардың патшасы) деп атаған сөзіне негізделген. Ғылыми атауы – Neotragus pygmaeus /n//iː/'/ɒ//t//r//ə//ɡ//ə//s// //p//ɪ//ɡ/'/m//iː//ə//s/. Ол Neotragus туысына және Bovidae тұқымдасына жатады. Оны алғаш рет швед зоологы Карл Линней 1758 жылы шыққан "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында сипаттаған. Неміс зоологы Питер Симон Паллас екі түрді анықтады – Tragulus pygmaeus және Antilope pygmaea. Бірақ олардың екеуі де бір типті, корольдік антилопа екені анықталды. Сондықтан олар N. pygmaeus синонимдері ретінде қарастырылады. Neotragus жалпы атауы екі грек түбірінен тұрады: νέος (néos), "жаңа" және τράγος (trágos), "ешкі", ал pygmaeus атауы грек тілінен алынған πυγμαῖος (pugmaîos), "пигмей, жұдырық көлемінде". Neotragini тайпасы Neotragus-тан басқа әртүрлі шағын антилопаларды қамтиды – оларға Dorcatragus (beira), Ourebia (oribi), Madoqua (dik dik), Oreotragus (klipspringer) және Raphicerus жатады. Бұл тайпаның парафилетикалық екені көрсетілген. 2014 жылы жүргізілген цитохром b тізбегі мен бас сүйегінің сызықтық өлшемдеріне негізделген филогенетикалық талдау Neotragus-та полифилияны көрсетті. Корольдік антилопаның клипспрингерлер мен дуикерлермен (Cephalophinae тұқымдасы) ортақ ата-бабасы болған болуы мүмкін. Neotragus туысы бұрын алыс туысқан пигмейлік антилопа туысы Nesotragus (фон Дюбен, 1846) туысымен шатастырылып келген, ол грек тіліндегі νῆσος (nêsos), "арал" деген сөзден шыққан.

Сипаттама

Патшалық антилопа – әлемдегі ең кішкентай антилопа және кешіруші жануар. Патшалық антилопаның иығына дейінгі биіктігі шамалы ғана, ал салмағы ... Басы мен денесінің ұзындығы әдетте ... етеді. Ерекше ерекшелігі – ұзын және жіңішке аяқтары, артқы аяқтары алдыңғы аяқтарынан екі есе ұзын – бұл қоянға ұқсас ерекшелік. Бейтс пигмей антилопасымен салыстырғанда, патшалық антилопаның тұмсығы ұзын, ернеуі кең, аузы кішкентай және бет бұлшықтары кішірек болады.

Экология және мінез-құлық

Патшалық антилопа ерекше сергектік танытады, сондықтан оның мінез-құлқы туралы аз нәрсе белгілі. Жануар қорқып қалса, бірден жасырынуға тырысады және қауіп жақын келгенде қашады. Ол дененің салмағын төмен түсіріп, жоғары жылдамдықпен жүгіре алады, немесе үлкен, жақсы дамыған артқы аяқтарының күшімен ұзын секіріп қозғалады. Бір секіруде елеулі қашықтыққа секіріп, жерден жоғары көтеріле алады. Бейтс пигмей антилопасымен салыстырғанда, патшалық антилопаның тұмсығы ұзын, ернеуі кең, аузы кішкентай және бет бұлшықтары нашар дамыған. Бұл ерекшеліктер лигнификацияланған өсімдіктерді толыққанды қорытуға мүмкіндік бермейді. Жекелеген антилопалар жаңа өсімдіктерді іздеу үшін жиі жаңа жерлерге көшеді. Туу қараша және желтоқсан айларында тіркелген. Әдетте, белгісіз мерзімге созылған жүктіліктен кейін бір нәзік бала туады, оның салмағы ересеген антилопа салмағының үштен біріне жуық. Жастар түсі жағынан ересектерге ұқсас. 1993 жылы жүргізілген зерттеуде, тұтқындыққа алынған патшалық антилопаның максималды өмір сүру ұзақтығы 6 жыл 8 ай деп есептелді.

Тіршілік ету ортасы және таралуы

Патшалық антилопа жаңа өсімді және тығыз бұталар мен басқа да өсімдіктер өсетін аймақтарды ұнатады. Ол Кот-д'Ивуар, Гана, Гвинея, Либерия және Сьерра-Леоне сияқты Батыс Африка елдерінде кең таралған, жылы, ылғалды жазық орманды мекендейді. Жануардың мекен ету ортасына орман шеттері мен екіншілік орман да кіреді. Оның географиялық ареалы Гвинеяның оңтүстік-батысындағы Кунункан массивінен шығысқа қарай Сьерра-Леоне, Либерия және Кот-д'Ивуар арқылы Ганадағы Вольта өзеніне дейін созылады. Патшалық антилопа сондай-ақ Батыс Африканың орманды аймақтарында, орман мен саваннаның аралас аймағымен шектесетін солтүстік бөлігінде де кездеседі. Мекендеу ортасының нашарлауы және адам қоныстарының кеңеюі салдарынан популяцияның азайып бара жаққаны айтылады. Бұл антилопаның өмір сүруіне ең үлкен қауіп – ет үшін аң аулау; Сьерра-Леоне мен Либерияда оған сирек аң ауса да, Кот-д'Ивуарда ол еттің маңызды көзі болып табылады. Патшалық антилопаның мекендейтін қорғалатын аумақтарына Тай ұлттық паркі, Хоут Бандама фауна және флора қорығы, Маби Яя классификацияланған орман (Кот-д'Ивуар); Какум ұлттық паркі және Ассин Атандансо ойын шаруашылығы қорығы (Гана); Зиама және Дике орман қорықтары (Гвинея); Тивай аралы және Гола жаңбырлы орман ұлттық паркі (Сьерра-Леоне) кіреді.