Бад Тибира – ежелгі Сумер қаласы, Иракта орналасқан. Мыс өңдеушілер мен құдайы Киттумға арналған ғибадатханасымен белгілі. Тарихы, орны туралы ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бад-Тибира (сумер тілінде: , bad3 tibiraki), "Мыс өңдеушінің қабырғасы" немесе "Тұңғыштардың бекінісі", қазіргі Tell al Madineh (сондай-ақ Tell Madineh), Аш-Шатрах пен Tell as Senkereh (көне Ларса) арасында және оңтүстік Ирактағы ежелгі Гирсудан солтүстік-шығысқа қарай 33 шақырым жерде орналасқан. Бұл қала Итурунгл каналының жанында салынған (Ур III билеушісі Ур-Намму салған). Акад тілінде оның атауы Дур гургурри болған. Грек авторлары, мысалы, Беросс, Абиден және Аполлодор арқылы жеткізілген Пантибиблос деп те аталған. Бұл қаланың тағы бір аты Патибира, "Тұңғыштардың каналы" дегенді білдіруі мүмкін. Бад-Тибирада Киттум құдайына арналған ғибадатхана болғандығы белгілі. Дұмузидтің қарындасы Гештинананың бір қыры – Ниншешегагра Бад-Тибирадағы Ешешегагра ғибадатханасында құлшылық етілген деген болжам бар.
Bad tibira (Sumerian: , bad3 tibiraki), "Wall of the Copper Worker(s)", or "Fortress of the Smiths", identified as modern Tell al Madineh (also Tell Madineh), between Ash Shatrah and Tell as Senkereh (ancient Larsa) and 33 kilometers northeast of ancient Girsu in southern Iraq, was an ancient Sumerian city on the Iturungal canal (built by Ur III ruler Ur Nammu), which appears among antediluvian cities in the Sumerian King List. Its Akkadian name was Dûr gurgurri. It was also called Παντιβίβλος (Pantibiblos) by Greek authors such as Berossus, transmitted by Abydenus and Apollodorus. This may reflect another version of the city's name, Patibira, "Canal of the Smiths". There is known to be a temple of the deity Kittum at Bad tibira. It has been suggested that Ninsheshegarra, an aspect of the goddess Geshtinanna who is sister of Dumuzid, was worshiped in the temple Esheshegarra at Bad tibira.
Шумер әдебиетіндегі Бад-Тибира
Шумер патшалары тізімінде Бад-Тибира су тасқынынан бұрын Шумерде "патшалық билік жүргізген" екінші қала деп көрсетілген, алғашқысы Эриду болды. Бұл қаланың патшалары – Эн мен луана, Эн мен галаана және Шопан Дюмузид есімдерімен танылды. Ертедегі шумер мәтіні «Иннананың жер астына түсуі» Бад-Тибира қаласының Е-Муш-каламма храмы (Лулалға арналған храм) туралы айтады. Осы хикаяда Иннана жер асты жын-шайтандарынан Бад-Тибираның қамқоршысы Лулалды, нашар жағдайда өмір сүріп жатқан Лулалды алып кетуден тоқтатады. Олар соңында Урукта салтанатпен өмір сүрген Дюмузидті қолға түсіреді. Бұл Дюмузид «Шопан» деп аталады және Патша тізімінде Бад-Тибирада тұрады, ал Урукта билік еткен су тасқынынан кейінгі Дюмузид – «Балықшыдан» өзгеше.
According to the Sumerian King List, Bad tibira was the second city to "exercise kingship" in Sumer before the flood, following Eridu. These kings were said to be En men lu ana, En men gal ana and Dumuzid the Shepherd. The early Sumerian text Inanna's descent to the netherworld mentions the city's temple, E mush kalamma(a temple to Lulal ). In this tale, Inanna dissuades demons from the netherworld from taking Lulal, patron of Bad tibira, who was living in squalor. They eventually take Dumuzid, who lived in palatial opulence at Uruk. This Dumuzid is called "the Shepherd", who on the King List resides at Bad Tibira in contrast to the post diluvian Dumuzid, the Fisherman, who reigns in Uruk.
Археология
1927 жылы Реймонд П. Догерти бұл жерге бір күндік сапармен келді. Ол жердің шамамен бір шаршы шақырымдай аумақты құрайтынын, ал батыс үйіндісі ең үлкені екенін, солтүстікке қарай бір шақырымға созылатын төменгі бөліктері бар екенін хабарлады. Пісірілген көптеген кірпіштер, есік ойықтары, кремнезден жасалған ара пышақтары және қола ине табылды. Үйінді бетіндегі нашар сақталған жартылай кірпіштерде Үрдің үшінші әулетінің Амар Син есімі жазылған. Үлкен үйінді бетіне шашырап жатқан шыныданған кірпіш сынықтары қаланың өрт салдарынан қирағанын көрсетеді. 1965 жылы Метрополитен өнер мұражайының Вон Э. Кроуфорд бұл жерге сапар шегіп, жер бетіндегі керамикалық бұйымдардың шамамен б.з.д. 1500 жылға дейін қоныстанғандығын көрсеткенін атап өтті.
The site was visited in 1927 by Raymond P. Dougherty for a day. He reports that the site covered about a square mile with the western mound being the largest with low extensions bearing off a mile to the north. Numbers baked bricks were seen along with door sockets, flint saw blades, and a bronze needle. Some badly effaced half bricks on the surface of the mound bore the inscription of Amar Sin, of the Third Dynasty of Ur. Pieces of vitrified brick scattered over the surface of the large mound bore witness to the city's destruction by fire. In 1965 Vaughn E. Crawford of the Metropolitan Museum of Art visited the site, noting that surface pottery indicated occupation until about 1500 BC.
Жідрге айт (Тал Жідр)
Бұл жер қазіргі Ирактағы Әл-Кадисия губернаторлығында Тигр өзенінде орналасқан, ежелгі Итурунгл каналында жатыр, ол Адаб, Умма және Забалам қалаларын байланыстырған. Атап айтқанда, ол Адаб пен Забалам қалаларының арасында орналасқан. Ең үлкен аумағы 130 гектарды құрады. 1967 жылы аймақта зерттеу жұмыстары жүргізілді (көбінесе Варка зерттеуі деп аталады), нәтижесінде Телл Джидр WS 004 нысаны ретінде тіркелді. Ежелгі Адаб қаласы солтүстік-батыс жағында орналасқан. Лагаш билеушісі Гүдеяға тиесілі екі жазулы кірпіш табылды. Басты екі төбеде парфян және сасанид кезеңдеріне тән қалдықтар басым. Солтүстік-шығыс төбесінің көлемі 1300 метрге 1000 метр, ал оңтүстік-шығыс төбесі, біраз төмендеу, 1400 метрге 700 метр. Ұзындығы мен ені әртүрлі төбелерде убайд, урук, ерте династия кезеңі, кассит және сасанид кезеңдерінің қалдықтары табылды (бірақ бетінде нео-вавилондық немесе ахеменидтік мәдениеттердің іздері жоқ). Имам Даһирдің ерте исламдық орнының қираған қалдықтары жақын жерде орналасқан. Әр түрлі уақытта бұл жерге Каркар, Ирисагриг, KI.AN, Кеш және Дабрумки сияқты бірнеше қала аттары ұсынылды. Каркар есіміне қатысты негізгі дәлел – Урук билеушісі Уту Хенгалдың Гутия билеушісі Тириганға қарсы жорығының маршруты және Үр III империясы кезінде Каркардың Умма провинциясының құрамына кіргендігі (Умма қаласы Телл Джидрден солтүстік-батысқа қарай 17 шақырым қашықтықта орналасқан). 2016 жылдан 2018 жылға дейін QADIS аймақтық зерттеу тобы спутниктік суреттер, әуеден түсірілген кадрлар, жер бетін зерттеу, сынама қазбалар және Телл Джидрде (QD013) геоархеологиялық бұрғылау жүргізді. Зерттеу нәтижесінде кеңейтілген аумақтың 430 гектарға жететіні анықталды. Үр III билеушісі Үр Наммуға тиесілі екі жазулы кірпіш табылды, онда Ишкурға арналған құрбандық туралы жазылған, бұл осы жердің Каркар екенін растауға мүмкіндік береді. Алайда, кірпіштердің басқа жерден әкелініп қайта пайдаланылмағанын нақты анықтау қиын, әсіресе Гүдея кірпіштеріне қатысты. Бұл жерде монета, шыны және әшекей іздеген қарақшылардың көптеген ойықтары бар.
The site, in the Tigris River in modern Al Qādisiyyah Governorate in Iraq, lay on the ancient Iturungal canal which also connected Adab, Umma, and Zabalam. In particular it lies between Adab and Zabalam. At its maximum extent it covered an area of 130 hectares. In 1967 a survey (generally known as the Warka Survey) was conducted the region, marking Tell Jidr as site WS 004. The ancient city of Adab lay just to the northwest. Two inscribed bricks of Gudea, ruler of Lagash were found at the site. The surface of the main two mounds is dominated with the remains from the Parthian and Sassanian periods. The northeast mound is 1300 meters by 1000 meters and the somewhat lower southeast mound is 1400 meters by 700 meters. At various locations around the site remains of the Ubaid, Uruk, Early Dynastic I, Kassite, and into the Sassanian period (without evidence of Neo Babylonian or Achaemenid on the surface). The ruins of the Early Islamic site of Imam Dhahir lies adjacent. At various times a number of city names have been proposed for the site including Karkar, Irisaĝrig, KI. AN, Kesh, and Dabrumki. The primary evidence for Karkar is an itinerary of the Uruk ruler Utu hengal in his campaign against the Gutian ruler Tirigan and the fact that during the Ur III empire Karkar was part of the province of Umma (the city of Umma lies 17 kilometers northwest of Tell Jidr). From 2016 to 2018 the QADIS regional survey conducted satellite, drone, surface survey, soundings, and geoarchaeological boring at Tell Jidr (QD013). It found that the extended site covered 430 hectares. Two inscribed bricks of the Ur III ruler Ur Nammu were found which contained a dedication to Ishkur which would support the identification of the location as Karkar. It is difficult to confirm at this point if the bricks have not been re used from another location, especially in the case of the Gudea bricks. The site is heavily pitted from robbers looking for coins, glass, and jewelry.