Кіріспе

Каудин бұрақтары шайқасы, б.з.д. 321 жыл, Екінші Самнит соғысының шешуші оқиғасы болды. Оны шайқас деп атау – тарихи формальдылық ғана: ешқандай шайқас болған жоқ және ешкім зардап шеккен жоқ. Римдіктер Самниттермен қоршалған жабық аңғарға түсіп, не болып жатқанын түсінбей, қолайсыз шарттармен капитуляциялаудан басқа амал қалмады. Бұл әрекет толығымен саяси сипатта болды, екі тараптың да шенеуніктері соғыс қағидалары мен бейбіт келісімдерге қатысты ортақ сенімдерді сақтай отырып, өздеріне ең қолайлы шарттарды алуға тырысты. Нәтижесінде, Самниттер болашақ қарым-қатынастар үшін римдіктерді босатудың дұрыс екенін шешті, ал римдіктер дін мен ар-ұяқ тұрғысынан Самниттерге қарсы жорықтарын жалғастырудан үдерілді.

Сипаттама

Ливийдің айтуынша, самниттер әскерінің қолбасшысы Гай Понтий, римдік әскердің Калатияға жақын жерде екенін естіп, он сарбазын малшылар кейпінде жіберіп, оларға самниттердің Апулиядағы Луцераны қоршап отырғаны туралы бірдей мәлімдеме жасауды бұйырды. Римдік қолбасшылар осы әрекеттен толық алданып, Луцераға көмекке аттануға шешім қабылдады. Жағдайды нашарлататыны, олар жылдам жолды таңдады – кейін Аппий жолы деп аталатын, Кампаниядағы Беневенто қаласына жақын орналасқан таулық өткел – Каудин бұрыштары (Furculae Caudinae) арқылы өтті. Каудин бұрыштарының айналасы таулармен қоршалған, кіруге тек екі тар жол болды. Римдіктер бірінші жолмен кірді, бірақ екінші жолға жеткенде, ол жабылып қойылған екен. Олар дереу бірінші жолға қайта оралды, бірақ оны самниттердің міжетіп тұрғанын көрді. Ливийдің айтуынша, римдіктер жағдайдың мүлдем үмітсіз екенін түсініп, толығымен күңкейіп қалды. Самниттер өздерінің жемісін қалай пайдалану керектігін білмейді. Сондықтан Понтий әкесі Гереннийге хат жазуға көндірілді. Онда римдіктерді ешқандай зиянсыз жолға жіберу керектігі айтылды. Бұл кеңес қабылданбады, және тағы бір хат Гереннийге жіберілді. Бұл жолы римдіктерді соңғы адамға дейін өлтіру туралы кеңес берілді. Мұндай қайшы кеңестерге не істеу керектігін білмейтін самниттер Гереннийдің жеке келіп түсіндіруін сұрады. Геренний келген кезде, римдіктерді зиянсыз босатып жіберсе, олардың достығына ие болатынын түсіндірді. Егер олар бүкіл римдік әскерін өлтірсе, Римнің күші әлсіреп, көптеген ұрпақтар бойы қауіп төндірмейтін болады. Сонда ұлы: «Орта жол жоқ па?» – деп сұрады. Геренний кез келген орта жолдың ақымақтық екенін және римдіктерді әлсіретусіз, кек алуға мүмкіндік беретінін айтты. Қазіргі тарихшылар Ливийдің баяндамасының егжей-тегжейлігіне күмән келтіреді. Орталық жазыққа апаратын ешбір өткел Ливий сипаттағандай тар және тік емес. Батыс өткелі (Ариенцо қаласына жақын) бір километрден асатын ені бар, және самниттердің римдіктердің жазықты шығыс өткеліне (Арпаяға жақын) және кері қайтаруға кеткен қысқа уақыт ішінде оны тиімді түрде жабуға уақыты болмауы мүмкін. (Алыс қашықтығы 4,5 км немесе 3 мильден аспайды.) Шығыс жағы да тар болғанымен, екі жақтағы төбелерден лақтырылған оқтардан қашықта жүріп өтуге жеткілікті кеңдікке ие. Хорсфолл Ливийдің географиялық сипаттамасына осы оқиғамен бір замандас болған Ұлы Александрдың жорықтары туралы мәліметтердің әсер еткен болуы мүмкін деп болжайды.

Салдары

Ливийдің айтуынша, Понтий әкесінің кеңесін қабылдамай, римдіктердің бағынып, жеңіліс белгісі – қамыттан өтуін талап еткен. Бұл екі бас қолбасшы консулдың келісімімен жасалды, себебі әскер аштыққа тап болған еді. Ливий римдіктердің қорлануын егжей-тегжейлі сипаттайды, бұл Геренийдің кеңесінің дұрыстығын көрсетуге арналған. Ливий Римнің Каудин бейбітшілігін құрметтегені немесе одан тез бас тартқаны туралы өзіне қарсы айғақтар келтіреді. Ливий Рим Сенатының шарттарды қабылдамағанын мәлімдейді, бірақ басқа жерде Римнің 316 жылға дейін Каудин бейбітшілігін сақтағанын, содан кейін ғана жаңадан соғыс басталғанын айтады.