Кіріспе

Ежелгі Месопотамия патшасы, әнші Этана (Е.ТА.НА) – Шумер патшалары тізімінде Киштің бірінші әулетінің он үшінші патшасы ретінде көрсетілген. Ол Машда ұлы Арвиумнан кейін Киш патшасы болған. Тізімде Этана "көкке көтеріліп, барлық шетелдерді біріктірген бақташы" деп сипатталады және оның ұлы Балих билік құрған 400 жылға дейін 1560 жыл (кейбір нұсқаларында 635 жыл) билік еткені айтылады. Шумер патшалары тізімінің бастапқы бөлігіндегі патшалар көбінесе тарихи тұлғалар деп есептелмейді, бірақ олар сол замандағы ерте династиялық құжаттарда есімдері кездессе ғана тарихи маңызы бар. Этана да осындай патшалардың бірі.

Этана туралы аңыз

Бабыл аңызында айтылғандай, Этана бала сүюге қатты мұңайған, бірақ бір күні ол аштықтан қиналып жатқан бүркітті құтқарып қалды. Сөйтіп, бүркіт оны көкке көтеріп, бала туғызатын өсімдікті табуға көмектесті. Осының нәтижесінде оның Балих есімді ұлы дүниеге келді. Аңыздың толық нұсқасында жоғарыда бүркіт ұясы, ал төменде жылан бар ағаш бейнеленген. Жылан мен бүркіт бір-біріне жақсы қарым-қатынас жасауға және балаларымен тамақ бөлісуге уәде берген. Бірақ бір күні бүркіт жыланның балаларын жеп қояды. Жылан қайта оралып, жылайды. Ұту (күн құдайы) жыланға өлген бұқаның ішіне жасырынуды айтады. Бүркіт бұқаны жеуге түседі. Жылан бүркітті қолға түсіріп, аштықтан және шөлден өлу үшін шұңқырға лақтырады. Ұту бүркітке көмектесу үшін Етананы жібереді. Этана бүркітті құтқарады, бірақ сонымен қатар, одан бала туғызатын өсімдікті табуын сұрайды, осылайша ұл ие болу үшін. Бүркіт Етананы Ану құдайының көктегі ордасына көтеріледі, бірақ Этана ауада қорқып, жерге қайта оралады. Ол тағы да тырысып, бала туғызатын өсімдікті табады, соның арқасында Балихке ие болады. Қазірге дейін үш тілдегі нұсқалары табылды. Ежелгі вавилондық нұсқасы Суза мен Телл Хармалдан, орта ассириялық нұсқасы Ассурдан, ал стандарттық нұсқасы Ниневиден алынған.

Талдау

Фольклорлық зерттеулер Этананың бүркітке көмектесу оқиғасының Аарне-Томпсон-Утер (ATU) жүйесіндегі 537-ші типке, яғни "Қосалқышы бүркіт: көмекші бүркіттің қанатында көтерілген батыр" әңгімесіне жататынын мойындайды. Сондай-ақ, Етана туралы миф кейінірек ауызша дәстүрдегі халықтық түбірге айналды деген пікір де бар.