Кіріспе

Жапонияда қолданылатын төмен ағаш үстел, көбінесе астында жылу көзі бар. Котацу (炬燵) – футон немесе ауыр көрпемен жабылған төмен ағаш үстел қаңқасы, үстіне үстел қойылады. Астында бұрын көмірмен қыздырылатын, ал қазір электрлі жылу көзі орналасқан, көбінесе ол үстелдің өзіне енгізілген. Котацу негізінен Жапонияда ғана қолданылады, бірақ басқа елдерде де осы мақсатта қолданылатын ұқсас құрылғылар бар, мысалы, испан бразеросы немесе ирандық корсисі.

Тарих

Котацу тарихы Муромачи дәуірінде немесе Ашикага сёгунатында XIV ғасырда басталады. Оның бастауы япондық пісіру ошағы – ирориден басталады. Көмір дәстүрлі жапон үйінде тамақ пісіру және жылытудың негізгі тәсілі болды және ирориді жылыту үшін қолданылды. Қазіргі котацудың алғашқы түрі хори готацу деп аталды. Хори готацу сөзінің мағынасы мынадай ханза сөздерінен құралған: (хори) – арық, қазу, (ко) – шырақ немесе от, (тацу) – аяқ қыздырғыш. Хори готацудың құрылымы XVII ғасырда Эдо дәуірінде сәл өзгерді. Бұл өзгерістер ироридің айналасындағы еденді шаршы пішінде қазып, ағаш платформа орнатудан тұрды, ол ошақ қызметін атқарды. Содан кейін платформаның үстіне төсеніш салынып, астына аяқтарын тығып отырып жылуға болатын. XX ғасырдың ортасында жылу көзі ретінде көмірдің орнына электр энергиясы қолданыла бастады. Котацудың астына жылжымалы топырақ ыдысындағы көмірді қоюдың орнына, электр жылытқышын тікелей котацу қаңқасына орнату мүмкін болды. 1997 жылға қарай жапон үйлерінің көпшілігі (шамамен үштен екісі) заманауи ирориге, ал 81 пайызы котацуға ие болды, бірақ олар қызған көмірдің орнына электр қуатын пайдаланды. Осылайша котацу электр энергиясының арқасында толық қозғалмалы болды және қыс мезгілінде жапон үйлерінде кең таралды.

Басқа елдер

Әлемнің әр елінде осыған ұқсас жүйелер бар: экономикалық және көбінесе әлеуметтік жолдармен, отырып жылынуға болады. Испания мен Португалияда – астына brasero жылытқышы (яғни, ошақ) қойылған кішкентай дөңгелек үстел бар. Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық инженерлер окоптарда «жапондық аяқ жылытқыштар» жасады. 18 ғасырдағы саяхатшы Леди Мэри Вортли Монтегю өзінің «Түрік елшілігінің хаттарында» ұқсас тендурды сипаттаған. Тәжікстан мен Ауғанстанда өте ұқсас сандали бар, ол бүгінге дейін көптеген дәстүрлі үйлерде жылы отбасылық тамақтану орны ретінде қолданылады. Иранда да осыған ұқсас кorsi қолданылады. Қытай мен Кореяда дәстүрлі түрде еден астында жылыту жүйесі пайдаланылады. Осыған ұқсас принциппен жұмыс істейтін құрылғылар – сәйкесінше, Канг төсегі пештері және ондоль.