Кіріспе

Итальяндық жазушы, әдеби сыншы және аудармашы

Чезаре Павезе (9 қыркүйек 1908 – 27 тамыз 1950) – итальяндық романист, ақын, әңгімелер авторы, аудармашы, әдеби сыншы және эссе жазушы. Ол өз заманының ең ықпалды итальян жазушыларының бірі деп жиі айтылады.

Ерте өмір және білім

Чезаре Павзе Кунео провинциясындағы Санто-Стефано-Белбо қаласында дүниеге келді. Бұл оның әкесінің туған жері болған және отбасы әр жыл сайын жазғы демалысын осы ауылда өткізетін. Ол бастауыш мектепті Санто-Стефано-Белбода бастады, бірақ қалған білімін Туриндегі мектептерде алды. Жоғары сыныптарды (senior high school) Туриндегі Liceo Classico Massimo d'Azeglio-да оқыды. Сол кездегі ең маңызды ұстазы – жазушы және педагог Аугусто Монти болды, ол өзінің жазу стилінде барлық риторикадан құтылуға тырысты. Жасынан-ақ әдебиетке қызығушылық танытқан Павзе Турин университетін Уолт Уитменнің поэзиясы бойынша дипломдық жұмысын қорғап бітірді. Университеттегі ұстаздарының қатарында орыс әдебиеті мен әдебиеттанушысы Леоне Гинцбург болды, ол жазушы Наталья Гинцбургтің күйеуі және болашақ тарихшы Карло Гинцбургтің әкесі еді. Сол жылдары Павзе итальян оқырмандарына жаңа болған классикалық және заманауи американдық және британдық авторларды аударды.

Тұтқындау және айыптау; Италиядағы соғыс

Павезе, өте саяси кезеңде саяси көзқарасы болмаған адам, антифашистік топтарда араласты. 1935 жылы саяси тұтқыннан хат алғандығы үшін тұтқындалып, сотталды. Бірнеше ай түрмеде отырғаннан кейін, ол "конфиноға" жіберілді, яғни Оңтүстік Италиядағы ішкі жер аударылды, бұл саяси құқық бұзушылықтар үшін қолданылатын жаза еді. (Түрин қаласынан шыққан Карло Леви мен Леоне Гинцбург та осылай жер аударылды.) Калабриядағы Бранкалеоне ауылында бір жыл өткізген соң, Павезе Туринге қайтып келді, онда солшыл баспагер Джулио Эйнаудиде редактор және аудармашы болып жұмыс істеді. Наталья Гинцбург та сол жерде жұмыс істеді. Павезе Римде тұрғанда фашистік армияға шақырылды, бірақ астмасының салдарынан алты ай әскери госпитальде жатты. Туринге оралғанда, көшелер неміс әскерлерімен толып, көптеген достары партизандық күреске қатысу үшін кетіпті. Павезе Касале Монферрато маңындағы Серралунга ди Креа төбелеріне қашып кетті. Ол сол аймақтағы қарулы қақтығыстарға қатыспады. Туриндегі жылдары ол жас жазушы және аудармашы Фернанда Пиваноға ұстаздық етті, ол Лицео Д'Азеглиодағы бұрынғы студенті болған. Павезе оған 1943 жылы Пиваноның итальян тіліне аударған "Спун-Ривер антологиясының" американдық басылымын сыйлады.

Соғыстан кейін

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Павезе Италия коммунистік партиясына қосылып, партияның "L'Unità" газетінде жұмыс істеді. Оның еңбектерінің көп бөлігі осы кезеңде жарық көрді. Өмірінің соңына қарай ол туған жері Ле-Лангеге жиі баратын, онда үлкен тынығу тапты. Депрессия, актриса Констанс Даулингпен болған қысқа ғашықтық оқиғасының сәтсіз аяқталуы (оның соңғы романы мен соңғы өлеңдерінің бірі – "Өлім келеді, және ол сенің көздеріңді алады" оған арналған), сондай-ақ саяси көңілі толуы 1950 жылы барбитураттарға шамадан тыс мөлшерде қол жұмсауына алып келді. Сол жылы ол "La Bella Estate" романы үшін Стрега сыйлығын жеңіп алды, ол үш повестьтен тұрды: 1940 жылы жазылған "La tenda", "Il diavolo sulle colline" (1948) және "Tra donne sole" (1949). Лесли Фидлер Павезенің өлімі туралы былай деп жазды: "Италиялықтар үшін оның өлімі біз үшін Харт Крейнге ұқсас салмаққа ие, бұл мағына оның өзінің туындыларына сіңіп, бір дәуір әдебиетінде символ ретінде танылады". Оның қонақ үй бөлмесінде болған өзін-өзі өлтіруі оның соңғы кітабы "Tra Donne Sole" (Жалғыз әйелдер арасында) кітабының соңғы көрінісін қайталайды. Оның соңғы кітабы "La Luna e i Falò" 1950 жылы Италияда жарық көрді және 1952 жылы Луиза Синклердің аудармасында "The Moon and the Bonfires" деген атпен ағылшын тіліне аударылды. Ол дінге сенбеуші (атеист) еді.

Павезе шығармаларындағы тақырыптар

Павезе шығармаларындағы типтік кейіпкер – таңдау немесе жағдайға байланысты жалғыздыққа бейім адам. Олардың ерлер мен әйелдермен қарым-қатынастары көбінесе уақытша және беткей ғана болады. Олар басқа адамдармен ынтымақтас болуға ниеттенсе де, көбінесе өз идеалдары мен достарына қиянат жасайды; мысалы, «Түрмеде» Оңтүстік Италиядағы бір ауылдағы саяси қуғын-сүргінші, жақын жерде тұратын басқа саяси тұтқыннан кездесуді ұсынатын хат алады. Басты кейіпкер ынтымақтастық танытудан бас тартады және онымен кездесуден жаңылды. Бұл қысқа роман «Қосқақ шақыру алдында» деген жинақта жарық көрді, ол Петірдің өлімінен бұрын Мәсіхке жасаған сатқындығын еске салады. Павезеге бала кезінде жазғы демалысын өткізген Ланге аймағы зор әсер етті. Бұл – жүзімдіктерге толы төбелі далалар. Ол бұл жерде өзін үйінде сезінді, бірақ кедей шаруалардың жерден күнкөріс табу үшін бастан кешкен қиын және қатыгез өмірді мойындады. Бұл аймақта немістер мен партизандар арасында қанды күрес болды. Бұл жер Павезедің жеке мифологиясының бір бөлігіне айналды. «Ай мен өрт» романында басты кейіпкер Америкадағы бір барда сыра ішу туралы әңгімелейді. Ол кіріп келген адамды, оның жүріс-тұрысы мен көзқарасынан Ланге аңғарларынан келгенін таниды. Ол оған диалектімен сөйлеп, жергілікті шараптың бір бөтелкесі сырадан жақсырақ екенін ұсынады. Америкада бірнеше жыл өткеннен кейін, басты кейіпкер өзінің туған ауылына оралады. Ол Ланге аймағында қалған досымен бірге саяхаттайды. Ол көптеген замандастарының қайғылы жағдайларда қаза болғанын біледі, кейбіреулері немістердің қолынан партизандардың шабуылында қаза тапқан, ал әдемі әйел партизандар тарапынан фашистік тыңшы деп айыпталып өлім жазасына кесілген.