Кіріспе

"Жүбіле" – американдық жазушы Айзек Азимовтың ғылыми-фантастикалық әңгімесі. Ол алғаш рет 1959 жылғы наурыз айында Amazing Stories журналында жарияланып, кейіннен "Азимовтың құпиялары" (1968) және "Исаак Азимовтың ең жақсылары" (1973) жинақтарына енді. Бұл әңгіме Азимовтың алғаш жарияланған "Вестадан тысқары қалу" әңгімесінің жиырма жылдығына арналып жазылған. Журнал ескі әңгімені жаңасымен бірге қайта басып шығарды, және ол біреудің бұрынғысы жақсы деп хат жазады деп қорқып, бірақ ешкім жазбады. Бұл оқиға сонымен қатар Азимовтың суперкомпьютер Мултивак туралы байланысты әңгімелер циклының бір бөлігі болып табылады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Уоррен Мур және Марк Брэндон – астероидтар белдеуіндегі «Күміс патшайым» апатынан аман қалған үш адамның екеуі. Олар жыл сайын апаттың жыл мерекесінде жиналып, аман қалғандарын тойлайды. 20 жылдығында Брэндон күтпеген сыйлық әкеледі: ол Мурдың үйіне үшінші аман қалған Майкл Шимен бірге келеді. Үш ер адам естеліктермен бөліскенде, Брэндон олардың жылдар өте келе атының ұмытылып бара жатыр деген ойын білдіреді. Үшеуі ғарыш кемесі апатынан аман қалған жалғыз адамдар болғанымен, халық оларды ұмытып кеткен. Жалпы халық «Күміс патшайым» апатынан тек доктор Хорас Квентин, ұлы ғалым қаза тапқанын есіне алады. Ши 20 жыл өткен соң «Трансспейс» сақтандыру компаниясының кемеден қалған бөлшектерді іздеп жатқанын айтқанда, Брэндон кемеде өте құнды нәрсе болған болуы керек екенін, ал «Транспейс» оны әлі таба алмаған деген ойға келеді. Мурдың Мультивак терминалы арқылы үш ер адам Квентин кемеде революциялық жаңа өнертабыстың прототипімен келгенін және ол әлі табылмай отырғанын біледі. Құрылғы «оптикон» деп сипатталған, бұл жарықпен манипуляциялайтын құрылғыға сілтеме. Мур өзінің бұл құрылғыны бұрыннан-ақ білгенін, ғарышқа шыққанда естелік ретінде алып, оның нақты аты «аноптикон», яғни линзасыз құрылғы екенін түсінеді. Бірнеше дюймдық, сырттай пайдасыз көрінетін түтік, дәстүрлі оптиканың орнына күш өрістерін қолданады және қуатты микроскоп немесе телескоп ретінде пайдалануға болады. Технологияның қолданылу саласы одан да кең болуы мүмкін. Квентиннің құрылғысы олардың қолына тиген соң, үш ер адам тағы да әйгілі болады. Алғашқы оқиғада үш ер адам Веста айналысында, қозғалысқа келтіретін күш көзі болмағандықтан, азық-түлік пен ауасы шектеулі болса да, бір жылға жететін су қорына ие болған. Олар суды Вестаға жету үшін уақытша ракета ретінде пайдаланудың жолын табады және төмен түсіп бара жатқанда: «Бізде болған бір жылдық су қорына!» деп тост көтереді. Бұл оқиғаның соңында олар тосты «Біздің «Күміс патшайымнан» алған естеліктерімізге!» деп өзгертеді.

Жазбалар

Асимов әңгімеге жасаған түсіндірмелерінде Мурдың құрылғыны қолына алуы – бұл "Марунд оф Веста" атты түпнұсқа әңгімеге салған бір сөздік қосымша болғанын айтады.

Қабылдау

Алгис Будрис "Жубажай" повесін "жақсы ойластырылмаған әрекет" деп сипаттады.