Кіріспе

Француз корольдігі; француз тағына үміткер Анри Орлеанский, Париж графы (Henri Robert Ferdinand Marie d'Orléans; 5 шілде 1908 - 19 маусым 1999), 1940 жылдан 1999 жылы қайтыс болғанға дейін Францияның Генрих VI ретінде тағына үміткер болды. Генрих Орлеан герцогы Филипп I-нің, Людовик XIII-нің тікелей ұрпағы еді. Ол сондай-ақ Людовик XIV-нің әйел желісі арқылы, оның заңдастырылған қызы Франсуаза Мария де Бурбоннан шыққан ұрпағы; сонымен қатар Людовик Филипп I-нің шөбересі (төрт түрлі ұрпақ желісі бойынша). Генри Гиз герцогы Жанның ұлы болғандықтан, өмірінің көп бөлігінде Францияға кіруіне тыйым салынды. Дегенмен, ол Францияға қызмет етуге адал болды, Француз шетел легионына қатысып, Екінші дүниежүзілік соғыста және Алжир соғысында шайқасты. 1950 жылы Францияға қайта кіруге рұқсат алғаннан кейін, ол тез арада француз монархиялық саясатына белсенді түрде араласты. Генрих француз монархиясын парламенттік формада қайта жаңғырту үшін жұмыс істеді және бұл мәселені Шарль де Голльмен талқылады. Ол француз монархистерінен айтарлықтай қолдау алды, бірақ монархияны қайта жаңғыртуға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды. 1999 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Анри Орлеан үйінің басшысы болды.

Жастар және білім беру

Ол Францияның Эна департаментіндегі Ле-Нувион-ан-Тьераш шатосында, 1874-1940 жылдары өмір сүрген Гиз герцогы Жан мен оның әйелі, 1878-1961 жылдары өмір сүрген Орлеандық Изабелла отбасында дүниеге келген. Оның отбасы 1909 жылы Марокконың Лараш қаласына көшіп, 1912 жылы Марокко француз протектораты болғаннан кейін, испан секторындағы Маариф және француз секторындағы Сид Мохаммед бен Лахсендегі плантацияларды сатып алды. Сондай-ақ, ол 1930 жылдан бастап оның кеңесшісі болған, Ғылым және саяси ғылымдар академиясының мүшесі, дипломат Шарль Бенуамен танысты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Анри 1940 жылғы 25 тамызда әкесі қайтыс болғаннан кейін, құлаған француз тәжін иеленуге үміткер атанды. Францияның құлауы шамамен екі ай бұрын болғандықтан, оның билікке таласуының көп бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыспен өтті. 1942 жылғы қарашаның ортасында Франсуа Дарланның Солтүстік Африкаға одақтас әскерлерін шақыруымен жасасқан келісімінен кейін, Виши хабарласы қызметкері Анри д’Астиер де ла Вижери корольдық төңкеріс жасауға тырысты (д’Астиер бұрын одақтастармен бірігіп, шабуылға көмектесу үшін сөз байласты). Д’Астиер өзінің досы Риджвей Найтқа осы төңкеріс мүмкіндігі туралы айтып, «егер Париж графы пайда болса, сіз американдықтар қалай ойлар едіңіздер?» деп сұрады. Ол Анридің барлық саяси бағыттарды біріктіретін француз үкіметіне жетекшілік етуін және «француз халқы өз тағдырын еркін шеше алатын күнге дейін бейтараптықты сақтауын» ұсынды. Дарлан 1942 жылғы 24 желтоқсанда француз қарсыласының Орлеанист мүшесі Фернан Бонье де Ла Шапельдің қолынан қаза тапты.

Соғыстан кейінгі кезең

1947 жылы Анри отбасымен Португалияның Ривьерасындағы Синтра қаласындағы Квинта-ду-Анжинхо имениесіне қоныс аударды. 1950 жылы, елден қуғын-сүргін заңы жойылғаннан кейін, Анри Францияға қайтып келді. Таққа талапкер ретіндегі кезеңінде Анри отбасының зор байлығының көп бөлігін, саяси мақсатын және үлкен отбасын, сондай-ақ Бельгия, Солтүстік Африка, Бразилия, Португалия және Франциядағы мекемелерді қаржыландыру үшін отбасылық зергерлік бұйымдарды, картиналарды, жиһаздарды және жылжымайтын мүлікті сатты. Амбоаздағы отбасылық шато қазір ол құрған трастқа тиесілі. Отбасы байлығын бөлісу мәселесі (бұрынғы құны 40 миллион фунт стерлингтен астам) оның және бес баласы арасында сот дауларына әкелді, олардың кейбіреулерін ол бір жақты мұрадан шығарды. (Сондай-ақ қараңыз: Орлеан үйінің мүліктік жағдайы.)

Саяси қызмет

Әкесінен өзгеше, Генри өмірін саясатқа арнады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Генри бастапқыда Виши Франциясына көңіл білдірді. Оның үкіметке қатысты пікірлері уақыт өте келе өзгерді, ол премьер-министр Пьер Лавальмен байланысқа түсті. Лаваль Генриге азық-түлік министрі лауазымын ұсынды, бірақ ол одан бас тартты. Алжирде Генри француз әскери губернаторын ағылшын-американдық әскери десантқа қарсылық көрсетпеуге көндіруге тырысты. Генри мұндай оқиғаның болатынын дұрыс болжаған, бірақ сол кезде офицерлер оны күлдірді. Кейіннен ол Римге барып, папамен кеңесті, Вишиге барып, Филипп Петенмен сөйлесті. Ол Петенді Виши үкіметін Солтүстік Африкаға көшіруге көндіруге тырысты. Генри сондай-ақ Шарль де Голль мен Анри Жироның еркін Францияны бақылау үшін бәсекелескен кезде араға түсті. 1940-1941 жылдары голлистер лагері Генриге Лондонға баруды ұсынды, бірақ ол одан бас тартты. Генри ұсынысты қабылдаса, Наполеон жеңілгеннен кейін Францияға оралған Бурбондар сияқты эмигрант болармын деп қорқыды. Генри бір саяси партияның жағына қосылу идеясына қатаң қарсы болды, оның орнына Францияның "аяусыз дау-жанжалына" үлес қоспай, бірлік жолын ұстануды қалады. Шарль де Голль кейінірек өзінің өмірбаянын жазушы Филип Сент-Робертке: "Париж графы 1940 жылы Лондонға қосылғанда, ол Франция болар еді. Біз бірге үлкен істер істей алар едік", – деді. 1948 жылы Генри ай сайынғы бюллетень шығара бастады, оған көп ұзамай 30 000 адам жазылды. 1950 жылы француз Парламенті Генриге елге оралуға рұқсат беріп, елден қуғын-сүргін туралы заңды жойды. Содан кейін ол әйелі мен балаларымен бірге туған еліне оралып, демократияға адалдығын жариялады. Ол Амбоаздағы Орлеан қамалын қалпына келтіретін және оны француз халқына ашатын қорық құрды. Кейбір легитимистер оның даулы атасы Филипп Эгалитеге байланысты оның мұрагерлігіне қарсылық білдірсе де, ондаған мың француз монархистерінің басым көпшілігі оны қолдады. Дегенмен, кейбірлер Орлеан отбасына наразылық білдірді. Жазушы Шарль Фенивеси бірде аристократ әйелдің "Мен Орлеанды жек көремін" дегенін айтты. Ол былай деп жалғастырды: "Олар – жаңадан келгендер, әдетте екінші ұлдар, туғанда жоғалтқандарын өтеуге тырысатын кіші тармақ. Өкінішке орай, бізде енді нағыз Бурбондар жоқ, сондықтан біз Генримен жұмыс істеуіміз керек, ол менің ойымша, патшалық бейнесін сақтайды. Бірақ Филипп Эгалите мен Луи Филипптің ұрпағы болғандықтан, ол социалистерге құдайы сүйіспеншілікпен қарайды". 1954 жылы Генри Шарль де Голльмен кездесіп, хат алмасып қарым-қатынасын жалғастырды. 1958 жылы Генри де Голльге қолдау көрсетті, ол Париждің көтерілісінен француз Республикасын құтқару үшін өздігінен эмиграциядан қайтарылды. Содан кейін Генри Елисей сарайына жиі баратын, де Голль Генриді "баспалдақ жанында немесе сыртында күтіп, оған арнайы креслоны бөліп, темекісін жағып беретін". Ол жерде олар жиі француз тарихын талқылады, Генри де Голльдің "патша" деген сөзді айтуды ұнататынын байқады. 1960 жылы де Голль Генриге: "Монсейнер, мен монархияның құндылығына терең сенемін және осы режим біздің кедей елімізге ең қолайлы екеніне де сенімдімін", – деді. 1979 жылы Генри өзінің "Mémoires d'exil et de combats" атты кітабын жариялады, онда де Голль Генриден 1965 жылы Франциядағы президент сайлауына дайындалуын сұрағаны туралы мәлімдеді. Кейінгі сұхбатында Генри: "Де Голль әрқашан қайта орнатуды қалады, мен оған сенімдімін. Ол монархияны қазіргі жағдайда француз халқы үшін ең қолайлы үкімет түрі деп санайды". Алайда, Генри сондай-ақ: "Де Голльсіз ешқайда жету қиын болды, ол менің ең биік нүктеге көтерілуімді қолдауға келісті, бірақ ол маған сол жерге жетудің құралын берудің қажеттілігін түсінбеді", – деді. Генри Лондондағы еркін француздықтарға қосылудан бас тартқаны үшін де Голль оны ешқашан кешірмегенін айтты және "Де Голль менің досым емес еді, мен де Голльмен кейбір ортақ идеалдарды бөлістім және оның саясатқа деген көзқарасының негізгі тұстарымен келістім. Бірақ билік басында бірнеше жыл болған соң, ол көзқарасын өзгертті", – деді. 1988 жылы Генри социалист Франсуа Миттеранды қайта сайлауды қолдаған кезде монархист жақтастары арасында дау тудырды. Бірақ өмірі бойы Генри өзін орталықшыл санайды және ешқашан бірде-бір саяси партиямен одақтаспады. Action Française туралы Генри оның көптеген талантты басшылары бар екенін айтты, бірақ ол оны "соңғы оңшыл симпатиясы бар оңшыл партия" деп санады. Генридің пікірінше, "ешкімнің монархиялық идеяға монополия құқығы болмауы керек". Генри сол және оң саясаткерлермен достық қарым-қатынас жасады және де Голльдің Парламентке сайлануын ұсынғанына қарамастан, сайлауға түсуден бас тартты. Оның саяси стратегиясы сол жаққа құдайы сүйіспеншілікпен қарап, оң жақты назарға алмау болды, себебі оң жақтың оны қолдаудан басқа амалы жоқ екенін білді. Генриге қарсы шыққан оңшыл сыншылар оны "Республиканың тәж мұрагері" немесе "жақын уақытта социалист, тіпті якобин" деп атады. Париж графы әйелін "авторитар және абсолютист" деп сипаттады. Генри билікті мұраға алудың орнына сайлау арқылы монархияны қолдады. Ол Францияда мемлекеттік кеңес болуы керек деп сендірді, ол патшалық отбасының ішінде ең лайықты мұрагерді табуға жауапты болады.