Кіріспе

Совет заңгері Роман Андреевич Руденко (Рома́н Андре́евич Руде́нко, Роман Андрійович Руденко; 7 тамыз 1907 [ескі стиль бойынша 25 шілде 1907] – 23 қаңтар 1981) – совет заңгері және мемлекет қайраткері. 1944–1953 жылдары Украина Кеңес Социалистік Республикасының Бас прокуроры, ал 1953 жылдан кейін бүкіл Кеңес Одағының Бас прокуроры болды. Ол 1946 жылы Нюрнбергтегі негізгі нацистік соғыс қылмыскерлерінің сот процесінде КСРО-ның бас прокуроры ретінде халықаралық деңгейде танымал. Бұрынғы жылы Мәскеуде өткен «Сегіздіктің ісі» (Польшаның астыртын қозғалысының басшылары) сот процесінде де бас прокурор болды. Нюрнбергте қызмет еткен кезде Руденко КСРО Прокуратурасының генерал-лейтенанты шеніне ие болды. 1961 жылы Руденко КПСС Орталық Комитетіне сайланды. 1972 жылы оған Социалистік Еңбек Ері құрметті атағы берілді.

1953 жылға дейін Украина КСР

Руденко 1950 жылы жабылғанға дейін НКВД-ның №7 арнайы лагерінің бас командирлерінің бірі болды, бұл бұрынғы нацистік концлагерь еді. Оның қадағалауындағы 60 мың тұтқынның кем дегенде 12 мыңы дұрыс тамақтанбау және аурулар салдарынан қайтыс болды. 1951 жылғы қазанда Украина КСР-інің Бас прокуроры ретінде, ол 1949 жылғы қазанда жазушы Ярослав Халанды өлтірген ОУН мүшесі Михайло Стахурдың ісін жеке басқарып соттады.

Кеңес Одағы 1953-1981

1953 жылы Лаврентий Берия тұтқындалғаннан кейін, Руденко Сталиннің соңғы құпия полиция бастығы өлім жазасына кесілген жабық сот процесінде судья болды. 1960 жылы ол U-2 ұшқышы Фрэнсис Гэри Пауэрстің тыңшылық қылмысы бойынша сотта бас прокурор болды. Кеңес Одағының Бас прокуроры ретінде Руденко КСРО-дағы өсіп келе жатқан диссиденттік қозғалысқа қарсы шаралар әзірлеуде маңызды рөл атқарды. 1967 жылы ол және КГБ төрағасы Владимир Семичастный жазушылар Юлий Даниэль мен Андрей Синявскийді соттаған кезде және одан кейін оларды қорғағандармен қалай күресу керектігі туралы ұсыныстар енгізді, бұл шетелде немесе ел ішінде күшті резонанс тудырмауы тиіс еді. Бұл ұсыныстарда бірнеше танымал диссиденттердің "ақыл-саулығының дұрыс болмауы" туралы мәлімдемелер болды. 1972 жылдың соңында Юрий Андроповпен бірлесіп ұсынылған бір шара – тұтқындаулар мен сот үкімдерінің санын азайту мақсатында, жеке тұлғаларға "профилактикалық" ескертулер беруді күшейту, олардың әрекеттері РСФСР Қылмыстық кодексінің 70 және 1901-баптары бойынша қудалауға алып келуі мүмкін екенін ескерту болды.