Кіріспе

Дашт-е Кавир (دشت كوير классикалық парсы тілінде, "khwar" (төмен) және "dasht" (жайлау, жазық жер) сөздерінен құралған) немесе Кавир шөлі, сондай-ақ Кавир-е Намак немесе Ұлы тұзды шөл деп те аталады, Иран үстіртінің ортасында жатқан кең шөл. Оның ұзындығы шамамен км, ені км, ал жалпы ауданы км²-ға жуық, бұл оны әлемдегі 24-інші ең үлкен шөл етеді. Шөл солтүстік-батыстағы Альборц тауларынан оңтүстік-шығыстағы Дашт-е Лұтқа дейін созылады. Ол Иранның Хорасан, Семнан, Тегеран, Исфахан және Язд облыстарында орналасқан.

Ерекшеліктері

Шөлдің ортасында Қавир Бузурғы (Ұлы Қавир) тұзды батпақтары жатыр, оның ұзындығы шамамен және ені шамамен болып келеді. Шөлдің батыс бөлігінде Дарьячех-э-Намак ("тұз көлі") орналасқан. Онда мозаика тәрізді үлкен тұз тақталары кездеседі. Бұл – қорғалатын экологиялық аймақ, Кавир ұлттық паркінің құрамына кіреді.

Климат және құрылымы

Даст-е-Кавирдің климаты құрғақ, жауын-шашын аз мөлшерде жауады. Дегенмен, қыс айларында көбінесе жауын-шашын болады, ал оны қоршаған таулар су ағынын көптеп қамтамасыз етеді – маусымдық көлдер, батпақтар мен тұзды далалардың пайда болуына жеткілікті. Жыл бойы күндізгі және түнгі температура арасындағы айырмасы айтарлықтай болуы мүмкін. Қыс түнгі уақытта ауа райы суынып, кейбір аймақтарда нөлден төмен температураға жетеді. Шөлдің топырағы құм мен ұсақ тастармен жабылған, сондай-ақ батпақтар, маусымдық көлдер мен өзен арналары да бар. Жоғары температура және төмен ылғалдылықтың салдарынан күшті булану орын алып, батпақтар мен лайлы жерлерде тұздың қалың қабаттары қалады.

Мұздықтан кейінгі көлдер жүйесі

Шамамен 3000 жыл бұрын, мұздық дәуірден кейінгі кезеңнің басында Кавир – кең жайылған көлдер жүйесі болған.

Жабайы табиғат

Даште Кавирдің өсімдіктері ыстық және құрғақ климатқа, сондай-ақ тамыр жайған тұзды топыраққа бейімделген. Парсы газельдері орталық платоның далалық және шөлді аймақтарында тіршілік етеді. Таулы аймақтарда жабайы қойлар (Ovis orientalis), түйелер, жабайы ешкілер (Capra aegagrus) және парсы барыстары жиі кездеседі. Түн құрғырғанда жабайы мысықтар, қасқырлар, түлкілер және басқа да ет жейтін жануарлар шығады.

Өсіру

Дашт-е-Кавирдегі қатал ыстық пен көптеген дауылдар кең ауқымды эрозияға себеп болады, бұл жерді өңдеуді дерлік мүмкін емес етеді. Шөлге адам сирек жайғасады және оны пайдалану да аз.