Кіріспе

Шанхай қор биржасы (SSE) — Қытайдың Шанхай қаласында орналасқан қор биржасы. Бұл Қытай материгінде тәуелсіз жұмыс істейтін үш қор биржасының бірі, қалғандары Пекин қор биржасы және Шэньчжэнь қор биржасы. Шанхай қор биржасы нарықтық капитализациясы бойынша әлемдегі үшінші ірі қор биржасы болып табылады. Бұл сонымен қатар Азиядағы ең ірі қор биржасы. Гонконг қор биржасынан өзгеше, Шанхай қор биржасы әлі толыққанды шетелдік инвесторларға ашық емес және Қытай материгінің билігі жүзеге асыратын капитал есебін бақылау шараларына байланысты орталық үкіметтің шешімдеріне жиі тәуелді болады. 1891 жылы Шанхай Қытайдың алғашқы биржа жүйесін құрды. Қазіргі қор биржасы 1990 жылдың 26 қарашасында қайта құрылып, сол жылдың 19 желтоқсанында жұмысын бастады. Бұл коммерциялық емес ұйым, ол тікелей Қытайдың бағалы қағаздарды реттеу комиссиясы (ҚҚРК) басқаруында.

Тарих

Шанхайдағы Халықаралық қоныстың (шетелдік концессиялық аймақтар) құрылуы 1842 жылғы Нанкин шартының (Бірінші опиум соғысын аяқтаған) нәтижесінде болды және Қытай мен шетелдік үкіметтер арасындағы кейінгі келісімдер Қытайдағы сыртқы сауданың және Шанхайдағы шетелдік қоғамдастықтың дамуы үшін өте маңызды болды. Шанхайдағы бағалы қағаздар саудасы 1860-шы жылдардың соңында басталды. Бірінші акциялар тізімі 1866 жылдың маусымында жарияланды, ал ол кезде Шанхайдың Халықаралық қонысы акциялар нарығының қалыптасуына қажетті жағдайларды жасады: бірнеше банк, акционерлік компаниялар үшін заңнамалық база және беделді сауда үйлерінің диверсификацияға деген қызығушылығы (бірақ сауда үйлері өздері серіктестік ретінде қалды). 1880 және 1890 жылдары тау-кен акцияларының қарқынды өсуі кезінде шетелдік кәсіпкерлер Шанхай қаласында орналасқан «Шанхай акция брокерлері қауымдастығын» құрды, ол Қытайдағы алғашқы қор биржасы болды. 1904 жылы қауымдастық Компаниялар туралы жарлықтың талаптарына сәйкес Гонконгта тіркеуге өтініш берді және «Шанхай қор биржасы» деп қайта аталды. Бағалы қағаздардың көп бөлігін жергілікті компаниялар ұсынды. Бастапқыда банктер жеке акцияларға басымдық берді, бірақ 1880 жылға қарай Гонконг пен Шанхайдың жергілікті банктері ғана сақталды. 1920 және 1921 жылдары «Шанхай бағалы қағаздар және тауарлар биржасы» мен «Шанхай қытай сауда биржасы» жұмысын бастады. 1929 жылы олар біріктіріліп, біріктірілген нарық «Шанхай қор биржасы» ретінде жұмыс істеді. Кеме қатынасы, сақтандыру және доктар 1940 жылға дейін маңызды болды, бірақ 1895 жылғы Шимоносеки келісімінен кейін, Жапонияға және Қытаймен шарттары бар басқа елдерге Шанхай және басқа шарттық порттарда зауыттар құруға рұқсат берілгендіктен, олар өнеркәсіптік акциялардың артында қалды. Резеңке плантациялары 20-ғасырдың екінші онжылдығынан бастап қор саудасының негізгі бөлігіне айналды. 1930 жылдары Шанхай Қиыр Шығыстың қаржы орталығына айналды, онда қытайлық және шетелдік инвесторлар акциялармен, облигациялармен, мемлекеттік облигациялармен және фьючерстермен сауда жасады. 1941 жылдың 8 желтоқсанында Жапон әскерлері Шанхай Халықаралық қонысын басып алғаннан кейін Шанхай қор биржасының жұмысы тоқтап қалды. 1946 жылы Шанхай қор биржасы жұмысын қайта бастады, бірақ үш жылдан кейін, 1949 жылы коммунистік революциядан кейін қайтадан жабылды. Мәдени революция аяқталғаннан кейін және Дэн Сяопин билікке келгеннен кейін, 1978 жылы Қытай қайтадан әлемге ашылды. 1980-ші жылдары Қытайдың бағалы қағаздар нарығы елдің экономикалық реформасымен және ашылуымен, сондай-ақ социалистік нарықтық экономиканың дамуымен бірге дамыды. 1990 жылдың 26 қарашасында Шанхай қор биржасы қайта құрылды және бірнеше аптадан кейін, 19 желтоқсанда жұмысын бастады. 1997 жылға дейін Шанхай қор биржасы қалалық басқаруда болды және «тәжірибелік алап» деп аталды. 1997 жылы орталық үкімет биржаны (сондай-ақ Шэньчжэнь қор биржасын) орталық үкіметтің бақылауына алды және биржалардың социалистік нарықтық экономикада заңды рөл атқаратынын растады.

Құрылымы

SSE-де тіркелген бағалы қағаздар акциялар, облигациялар және қорлардың үш негізгі санатын қамтиды. SSE-де сауда-саттыққа шығарылатын облигацияларға қазынашылық облигациялар (T облигациялары), корпоративтік облигациялар және конвертацияланатын корпоративтік облигациялар жатады. SSE T облигациялары нарығы Қытайдағы осындай нарықтардың ішінде ең белсендісі болып табылады. Шанхай қор биржасында екі түрлі акция шығарылады: «А» акциялары және «Б» акциялары. «А» акцияларының бағасы жергілікті юань валютасында, ал «Б» акциялары АҚШ долларында көрсетіледі. Бастапқыда «А» акцияларымен сауда жасау тек отандық инвесторларға ғана шектелген, ал «Б» акциялары 2001 жылдан бастап отандық және шетелдік инвесторларға қолжетімді болды. Алайда, 2002 жылдың желтоқсанында жүргізілген реформалардан кейін, шетелдік инвесторларға 2003 жылы ресми түрде іске қосылған «Құзыретті шетелдік институционалдық инвесторлар» (QFII) бағдарламасы арқылы «А» акцияларымен сауда жасауға рұқсат берілді (шектеулермен). Қазіргі таңда QFII бағдарламасы бойынша «А» акцияларын сатып алу және сатуға 98 шетелдік институционалдық инвесторға рұқсат берілген. QFII бағдарламасы бойынша квоталар 30 миллиард АҚШ долларын құрады және 2012 жылдың сәуіріне қарай 80 миллиард АҚШ долларына дейін өсті. Болашақта екі түрлі акцияны біріктіру жоспарланған. SSE әр дүйсенбіден жұмаға дейін сағат 09:15-ден 15:00-ге дейін сауда-саттық үшін ашық. Таңертеңгі сессия сағат 09:15-тен 09:25-ке дейін орталықтандырылған бәсекелестік бағамен басталады және сағат 09:30-дан 11:30-ға дейін үздіксіз аукционмен жалғасады. Одан кейін сағат 13:00-ден 14:57-ге дейін үздіксіз аукцион сессиясы өтеді. Орталықтандырылған бәсекелестік бағалар сағат 14:57-ден 15:00-ге дейін қайта басталады. Базар сенбі, жексенбі және SSE жариялаған басқа да мереке күндері жабық.

Индекстер

SSE Composite Index (сонымен қатар Shanghai Composite деп те аталады) – Шанхай қор биржасының нарық динамикасын көрсету үшін ең көп қолданылатын индикатор. SSE Composite Index құрамына Шанхай қор биржасында тіркелген барлық акциялар (А акциялары және В акциялары) кіреді. SSE Composite Index үшін базалық күн – 1990 жылдың 19 желтоқсаны. Базалық кезең – сол күнгі барлық акциялардың жалпы нарықтық капитализациясы. Базалық мән – 100. Индекс 1991 жылдың 15 шілдесінде жарияланды. 2006 жылдың соңында индекс 2675,47 көрсеткішіне жетті. Шанхай қор биржасында қолданылатын басқа да маңызды индекстерге SSE 50 индексі және SSE 180 индексі кіреді.

Ғимарат

SSE 1997 жылдан бері Шанхай қор биржасының ғимаратында орналасқан.

Басқа меншік

Шанхай қор биржасы Пакистан қор биржасының (PSX) 40% акциясына ие. PSX Қытайдың қор нарығымен «Қытай байланысы» интерфейсі арқылы байланыстырылған, бұл қытай инвесторларына Пакистан қор нарығына оңайрақ кіруге мүмкіндік береді. Шанхай қор биржасы Астана халықаралық қаржы орталығының бір бөлігіне ие.