Кіріспе

Британ жазушысы Эдвард Фэлайз Апвард, FRSL (9 қыркүйек 1903 – 13 ақпан 2009) – британдық романист және әңгімелер авторы. Өмірінің соңына дейін Ұлыбританиядағы ең қарт жазушы деп есептелді. Алғашқыда Оуден тобында жоғары қиялымен және сюрреалистік туындыларымен танылған ол 1930 жылдары Ұлыбритания Коммунистік партиясына қосылды, одан кейін оның шығармашылығы марксистік реализм бағытына қабатты. Оның әдеби өмірі сексен жылдан астам уақытқа созылды.

Ерте өмір және білім

Апвард 1903 жылдың 9 қыркүйегінде Эссекс графтығындағы Ромфорд қаласында дүниеге келді, онда оның әкесі дәрігерлік практика жүргізді. Оның ата-анасы – Уайт аралындағы орта тапқа жататын отбасыдан шыққан Гарольд Артур Апвард (1874–1958) және медбике мамандығын алған, сонымен қатар актриса болуға тырысқан Луиза "Иза" Апвард (қызметтік аты Джонс; 1869–1951) болды. Оның анасы Уанстедте өскен, бірақ валлик тегінен шыққан, төменгі орта тапқа жататын, бірақ өте қатаң топтық санасы бар еді, бұл қасиет Апвардқа қатты ұнамады. Оның бауырлары – Джон Мервин Апвард (1905–1999); шизофрениямен ауырған Лоуренс Вон Апвард (1909–1970); және Йоланде Иза Апвард (1911–2004). Тағы бір бауыры, Харольд, 1907 жылы дүниеге келді және сол жылы нәресте кезінде қайтыс болды. Оның алыс туысы – 1926 жылы өзін-өзі өлтірген ақын және романист Аллен Апвард. 1917 жылы анасының талабы бойынша Апвард Рептон мектебіне жіберілді, онда ол алтыншы сыныпта Кристофер Ишервудпен жақын дос болды. Апвардтың алғашқы жарияланған материалдары 1920 жылдың ақпанында мектеп журналында, "Рептонияда" жарық көрді. 1922 жылдан 1925 жылға дейін ол Кембридждегі Корпус-Кристи колледжінде тарих, содан кейін ағылшын тілін оқыды. 1923 жылы Ишервуд Кембриджге келгеннен кейін екеуі Мортмир деген сюрреалистік қалашықты құрды, ол университетте кездескен жоғары топтағы тұлғалардың әдепсіз пароди және олардан бас тартуы болды. 1924 жылы Апвардқа "Будда" өлеңі үшін Кембридждің ағылшын поэзиясы бойынша канцлер медалі табысталды. Ишервуд арқылы Апвард В. Х. Ауденмен және Стивен Спендермен танысып, дос болды; Ауденмен алғашқы кездесуі 1927 жылы Соходағы кафеде болды.

Оқыту және коммунистік қызмет

1926 жылдың қаңтарынан бастап Авард Карбис-Бей, Ворстер, Локерби, Лоретто, Скарборо және Стоу сияқты бірнеше жерде түрлі оқытушылық жұмыстар істеді. 1932 жылы ол ағасының досы Мердің ұсынысымен Алленнің Дуличтегі мектебінде ағылшын тілінің мұғалімі болды. Мер де мектеп мұғалімі болған және келесі жылы Порт-Регис мектебінің директоры болды. Ол 1961 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Алленде жұмыс істеді. 1931 жылы ол Ұлыбритания Коммунистік партиясының Бетнал Гриндегі филиалының жиналыстарына қатыса бастады және сол жылғы жалпы сайлауда Бетнал Грин Оңтүстік-Батысындағы сайлау округінен кандидат болған Джо Ваганды қолдады. 1932 жылы ол партияға сынақ мерзімімен, ішінара өз қалауымен кірді және Барбара Вуттон да барған делегация құрамында Кеңес Одағына сапар шекті. Ол сондай-ақ Берлинде Ишервуд пен Спендерді де кездестірді. 1934 жылы партияның толық мүшесі атанды. 1936 жылы ол Хильда Персивальға (1909–1995) үйленді, ол да оқытушы және КПГБ мүшесі болды. Олардың бір ұлы мен бір қызы болды (олардың ұлы Кристофер Авард тіл білімі маманы болды). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде отбасы Авардтың мектебімен бірге Ланкаширдегі Кливлейске эвакуацияланды, онда Аллен жақын жердегі Россалл мектебімен біріктірілді. 1942 жылдан бастап МИ5 Авард пен оның әйелінің коммунистік қызметіне байланысты тергеу жүргізе бастады. Авард өмірінің соңына дейін интернационализм мен социализмге адал болды, бірақ ол және Хильда 1948 жылы КПГБ-дан шықты, себебі партия енді революциялық емес және оның жетекшілері Лейбористік үкіметті ынақты етуге тырысып жатыр деп сенді. Авардтың алғашқы романы «Шекараға саяхат» 1938 жылы Хогарт баспасында жарық көрді. Ол поэтикалық стильде жеке репетитордың жұмыс берушісіне және 1930 жылдардың қауіпті әлеміне қарсы көтерілісін суреттейді, бұл оны қорқынышқа ұшыратады және жұмысшылар қозғалысына қосылу керектігін түсінумен аяқталады. Осыдан кейін Авардқа жазу өте қиын болды, сондықтан 1952–1953 жылдары ол жазуға көбірек назар аудару үшін оқытудан демалыс алды, бірақ бұл күтпеген салдарға әкеліп, жүйкелік ауруға шалдықты. Осы уақытта ол Кембридж студенттік кезінде жазған Мортмер әңгімелерінің көп бөлігін жойды, себебі мұндай әзіл-қалжың мен фантастикалық туындылар Холокосттан кейінгі әлемде орынсыз деп санады. 1954 жылы Авард өзінің шығармашылық дағдарысын жеңе бастады және «Спиральді өрлеу» атты автобиографиялық трилогияны жазуға кірісті. Ол ақын Алан Себрилдің шығармашылық еңбегін саяси міндеттемелермен үйлестіруге тырысуы туралы айтады. Трилогия Авардтың 1961 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін, оның ата-анасы бұрын тұрған Уайт аралындағы Сандаун үйінен жарық көрді. «Отыз жылдар» (1962), бірінші томда Себрилдің КПГБ-ға ерте қатысуы және 1930 жылдары Британ Фашистер Одағына қарсы күресі суреттелген. «Жырылған элементтер» (1969) Себрил мен оның әйелінің партия жетекшілігімен қақтығысуын және партиядан кету туралы шешімдерін көрсетеді. Соңғы том, «Күрестен басқа үй жоқ» (1977) Себрилдің ядролық қаруды жою науқанына қосылу арқылы жаңа мағына табуын көрсетеді, бұл оған қайтадан жазуға көмектеседі. Онда Авардтың отбасы мен балалық шағы туралы, Марсель Прусттан шабыттанған көптеген автобиографиялық естеліктер де бар, оны Авард өте құрметтеген.

Кейінгі жылдар

ХХ ғасырдың соңғы онжылдықтарында Апвард тағы да қысқа әңгімелер жазуға қайта оралды, олардың барлығы, оның бұрынғы туындыларымен бірге, Энитармон баспасында жарияланды. Оның соңғы жылдары қайғымен де толы болды, 1995 жылы әйелі Хилда, ал 2002 жылы ұлы Кристофер дүние салды. 2003 жылы Энитармон оның жүз жылдық мерейтойын Алан Уокер редакциялаған таңдамалы әңгімелер жинағын, «Көктемдегі қарсыласы» деген атпен шығару арқылы атап өтті. Ол өзінің танымал достары туралы естеліктерін еске түсіретін сұхбаттарды жиі берді. Николас Вроумен берген сұхбатында, жүз жасқа толуына бір ай қалғанда, ол «Көктемдегі қарсыласы» деген атаудың «Оден туралы әңгіме идеясынан туындағанын» айтты. «Мен бұл әңгімені жазған жоқпын, бірақ бұл тіркес маған есте қалды. Қарсылас – бұл шындықты сезінетін адам, ал қалғандары тым бейжай». Оның соңғы әңгімесі «Кроммелин Браун» 2003 жылы, 100 жасқа толу алдында жазылды. 2005 жылы Апвард Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі болып сайланды және Бенсон медалімен марапатталды. 2009 жылдың 13 ақпанында Апвард Батыс Йоркширдегі Понтефракт қаласындағы күтім үйінде кеуде инфекциясынан қайтыс болды. Ол 2004 жылы қызының жанында болу үшін сол жерге көшіп келген еді. Ол 105 жасқа толып, дүние салды. Питер Станскидің «Эдвард Апвард: Өнер және өмір» атты еңбегі 2016 жылдың мамырында жарық көрді. Апвардтың әдеби мұралары мен хаттары Британ кітапханасында (Add MS 89002) және Кембридждегі Корпус-Кристи колледжінің Паркер кітапханасында сақтаулы.

Романдар

Шекараға саяхат (1938; қайта қаралған басылым, 1994)
Отызыншы жылдар ( "Спиральді көтеріліс" кітабының 1-томы, 1962)
Ширіген элементтер ("Спиральді көтеріліс" кітабының 2-томы, 1969)
Күрес – ғана үйім ("Спиральді көтеріліс" кітабының 3-томы, 1977)