Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Яковлев Як 23 (Яковлев Як 23; USAF/DoD есептік атауы Type 28, НАТО есептік атауы Flora) – түзу қанатты ерте совет реактивтік истребителі. Ол 1940-жылдардың соңында Як-17 ұшағынан дамытылды және британдық қозғалтқыштың кері инженерлік көшірмесін пайдаланды. МиГ-15-ке қарағанда нашар өнімділігі болғандықтан, көптеп өндірілмеді. Көптеген Як-23 Варшава шартының елдеріне экспортталды және 1950-ші жылдардың көп бөлігінде пайдалануда болды, алайда кейбіреулері одан кейін де он жыл бойы қолданылды.
The Yakovlev Yak 23 (Яковлев Як 23; USAF/DoD reporting name Type 28, NATO reporting name Flora) was an early Soviet jet fighter with a straight wing. It was developed from the Yak 17 in the late 1940s and used a reverse engineered copy of a British engine. It was not built in large numbers as it was inferior in performance to the swept wing Mikoyan Gurevich MiG 15. Many Yak 23s were exported to the Warsaw Pact nations and remained in service for most of the 1950s, although some were still in use a decade later.
Даму және сипаттама
1947 жылғы 11 наурызда Халық комиссарлары кеңесі бірнеше жобалау бюроларына (ОКБ), соның ішінде Александр Яковлевке, британдық Rolls Royce Nene немесе Rolls Royce Derwent турбореактивті қозғалтқышымен жабдықталатын бір орындық, тік қанатты реактивті ұшақты әзірлеуді тапсырды. Ұшақтың теңіз деңгейіндегі ең жоғары жылдамдығы және белгілі бір биіктіктегі жылдамдығы болуы керек еді. Ол 3,5 минут немесе одан аз уақыт ішінде сол биіктікке көтерілуге және кеміндегі ең жоғары қашықтығы болуы тиіс еді. Александр Яковлев Министрліктің тапсырысына сәйкес екі жобаны – Яковлев ЯК-25 және жеңіл, маневрлі ұшақты (ЯК-23) әзірлеуді шешті. Яковлевтің шешімі тәуекелді болды, себебі ол мемлекеттік қаражатты рұқсатсыз пайдалану ретінде қарастырылуы мүмкін еді, егер ашылса, Яковлев көп қиындыққа тап болар еді. Тәуекелді азайту үшін жаңа ұшақ бұрынғы Як-17 ұшағы сияқты "под және бум" компоновкасын пайдаланды, бірақ металл фюзеляжы жартылай монокок конструкциясы ретінде қайта жобаланды, бір орындық, қысымдалмаған кабинасы және тамшы тәрізді кабинасы қанаттың артқы жиегінің үстінде орналастырылды. Бұл сәйкессіздік емес, бұл сонымен қатар центробегтік ағыны бар Климов РД-500 қозғалтқышының шығару тесігінің үстінде де орналасқан, бұл Derwent V-тің лицензиясыз көшірмесі еді. Үш дөңгелекті қондырғымен жабдықталған, негізгі қондырғы фюзеляжға қарай, ал алдыңғы қондырғы алға қарай жиырылды. Як-17 ұшағындағыдай емес, Як-23 ұшағының алдыңғы қондырғы жиырылғанда фюзеляжбен тегіс болды. Екі тіректі, ламинарлық ағынды қанат фюзеляждың ортасына орнатылды. Ол жақсылатылған клапандармен және элеронмен жабдықталған және 3° 30' диэдралға ие болды. Көлденең стабилизаторлар 5° диэдралға ие болды. Ұшқыш оқтан қорғалған алдыңғы әйнек және катапульталық креслоның брондалған арқасымен қорғалды. ЯК-23 ұшағының фюзеляжында 5 жанармай бакі бар, олардың жалпы сыйымдылығы жанармайға дейін жетеді. Сонымен қатар, қанат ұштарының астына екі құйма бак орнатуға болады. Ұшақ екі Нюделман-Рихтер NR-23 автокөлігімен қаруланған, әрқайсысы 90 оқтан тұрады. Екі прототип және статикалық сынақ корпусы тапсырылды және ұшақ алғаш рет 8 шілдеде ұшты, Кеңес Одағының Батыры, подполковник Михаил Иванов басқарды. Өндірушінің ұшу сынақтарына қатысып жатқанда, алғашқы прототип 3 тамызда Тушино әуе алаңындағы әскери шеруге қатысты. Яковлев ОКБ 24 қыркүйекте сынақтарды аяқтады және 22 қазанда екінші прототипті мемлекеттік қабылдау сынақтарына тапсырды. Як-23 сериялық өндіріске қабылданғанымен, ауыр элерон және руль күштері, кабинаның қысымдалмауы және жылыту және желдетудің болмауы, ұшқыштың қорғанысы және қаруланудың әлсіздігі сынға ілікті. Сынақ пилоттары оны жоғары маневрлі, жақсы үдеу және жоғары жылдамдық және салмақ арақатынасының арқасында ұшу және көтерілу қабілетіне ие деп мақтады. Екінші прототип кейіннен осы мәселелердің кейбірін шешу үшін өзгертілді және 1948 жылы сәтті сынақтан өтті.
On 11 March 1947, the Council of People's Commissars ordered several design bureaux (OKB), including that of Alexander Yakovlev, to develop a single seat, straight winged jet fighter to be equipped with a single British Rolls Royce Nene or Rolls Royce Derwent turbojet engine. The aircraft should have a maximum speed of at sea level and a speed of at an altitude of It should be able to climb to that altitude in 3.5 minutes or less and should have a maximum range of no less than Alexander Yakovlev decided to develop two designs, the Yakovlev Yak 25 in accordance with the Ministry's order and a lightweight, more agile aircraft (the Yak 23) in the hopes that one or the other would win an order from the Ministry. Yakovlev's decision was a risky one as it could be construed as unauthorized use of state monies if discovered, which could have landed Yakovlev in a lot of trouble. To minimize risk, the new aircraft used the same "pod and boom" layout as the earlier Yak 17 fighter, but the metal fuselage was redesigned as a semi monocoque structure with the single seat, unpressurized cockpit and its teardrop shaped canopy positioned just above the trailing edge of the wing. Not coincidentally, this was also above the exhaust of the centrifugal flow Klimov RD 500 engine, an unlicensed copy of the Derwent V. Fitted with tricycle landing gear, the main landing gear retracted inwards into the fuselage while the nose gear retracted forwards. Unlike the installation in the Yak 17, the Yak 23's forward landing gear was flush with the fuselage when retracted. The laminar flow, two spar, wing was mounted in the middle of the fuselage. It was equipped with slotted flaps and ailerons and had a modest 3° 30' dihedral. The horizontal stabilizers had 5° of dihedral. The pilot was protected by a bulletproof windscreen and the armored back of the ejection seat. The Yak 23 was equipped with five non self sealing fuel tanks in the fuselage that had a total capacity of of fuel. In addition it could carry a pair of drop tanks under the wingtips. The fighter was armed with two Nudelman Rikhter NR 23 autocannon, each with 90 rounds. Two prototypes and a static test airframe were ordered and the aircraft first flew on 8 July 1947 with the Hero of the Soviet Union, Lieutenant Colonel Mikhail Ivanov, at the controls. While still involved in its manufacturer's flight testing, the first prototype participated in the flypast at Tushino Airfield on 3 August. The Yakovlev OKB concluded its testing on 24 September and turned over the second prototype for state acceptance trials on 22 October. Although the Yak 23 was accepted for series production, it was criticized of heavy aileron and rudder forces, lack of cockpit pressurization and heating and ventilation, protection for the pilot and weak armament. The test pilots did praise it as highly maneuverable, with a good acceleration and takeoff and climb capabilities thanks to a high thrust to weight ratio. The second prototype was modified afterwards to address some of these issues and successfully tested again in 1948.
Пайдалану тарихы
Бірінші ұшақ 1949 жылғы қазан айында Тбилисидегі зауытта шығарылды. 1949 жылдың соңында олар Кеңес Әуе күштерінің қатарына қосылды. ЯК-23 советтік қызметте күрделілігі жоғары және өнімділігі артық МиГ-15 ұшағымен тез алмастырылды. Барлығы 1951 жылы өндіріс тоқтағанға дейін 316 Як-23 ұшағы салынды. Жауынгерлік ұшақтан басқа, Як-23 ұшағының екі оқу-жаттығу нұсқасы шағын санымен жасалды. Оқушының алдында инструктор отыратын ерекше орналасымы бар екі орындық Yak 23UTI оқу-жаттығу ұшағы және Румынияда шығарылған Yak 23DC оқу-жаттығу ұшағы. Як-23 ұшақтары Чехословакияға (1949 жылдан бастап 20 дана, S 101 деп аталды), Болгарияға (1949 жылдан бастап), Польшаға (1950 жылдан бастап шамамен 100 дана), Румынияға (1951 жылдан бастап 62 дана) экспортталды. Польша мен Чехословакия ұшақтарға лицензия алды, бірақ оның орнына артық МиГ-15 ұшағын салды. Як-23 ұшақтары 1950 жылдардың соңында қызметтен алынды, Румыниядан басқа, олар 1960 жылға дейін қолданылды. 1952 жылғы 28 қазан күні түнде майор Думитру Балаур басқарған румындық Як-23 советтік Ильюшин Ил-28 ұшағын сәтті тоқтатты. Радармен жерден бақыланған Ил-28 ұшағы Янка әуежайынан ұшырылған Як-23 истребителімен екінші рет Румыния әуе кеңістігіне кіргеннен кейін тоқтатылды. Бомбалаушы румын ұшқышының нұсқауларын орындаудан бас тартқандықтан, истребитель оны түсіру үшін жақындасып, бірақ базаға қайта шақырылды. Бұл Румыния Әуе күштері жүргізген алғашқы тоқтату миссиясы болды.
The first aircraft were produced in a factory in Tbilisi in October 1949. In late 1949 they entered Soviet air force service. The Yak 23 was quickly replaced in the Soviet service with the more complicated swept wing MiG 15, which offered superior performance. In all, only 316 Yak 23 aircraft were built before production ended in 1951. Apart from the fighter there were two trainer versions of the Yak 23 which were built in small numbers. The Yak 23UTI two seat trainer which appears to have had the unusual arrangement of having the instructor seated in front of the student, and the Yak 23DC trainer which was produced in Romania. Small numbers of Yak 23s were exported to Czechoslovakia (20 from 1949, named S 101), Bulgaria (from 1949), Poland (about 100, from 1950), Romania (62, from 1951). Poland and Czechoslovakia acquired licenses for the aircraft, but built the superior MiG 15 instead. Yak 23s were withdrawn by the late 1950s, except in Romania which used them until 1960. A Romanian Yak 23 flown by Major Dumitru Balaur successfully intercepted a Soviet Ilyushin Il 28 on the night of 28 October 1952. Being tracked from the ground on radar, the Il 28 was intercepted by the Yak 23 fighter scrambled from the Ianca airfield after it had passed into the Romanian airspace a second time. As the bomber refused to follow the Romanian pilot's instructions, the fighter moved into position to shoot it down but was recalled to base. This was the first interception mission carried out by the Romanian Air Force.
АҚШ-тағы сынақтар
1953 жылы қарашада АҚШ барлау қызметі Югославия арқылы бір ЯК-23 ұшағын алды. Ұшақ румындық Як-23 болды, оны Михаил Диаконоу басқарды, ол осы ұшақпен бірге елден қашып кеткен еді. Ұшақ бөлшектелген күйде жеткізілді және Огайо штатының Дейтон қаласына жақын орналасқан Райт-Филдтегі АҚШ Әуе күштерінің сынақ және бағалау орталығына жіберілді. Ол қайта құрастырылып, бірнеше сынақ ұшу үшін қолданысқа берілді, сол кезде ол АҚШ таңбаларымен жасырылды. Ұшақтың кім екенін жасыруға тырысты, сондықтан ол тек таңертеңгі сағаттарда ғана ұшырылды. Бір күні ұшу-қону жолағында F-86 Sabre ұшақтары тобы оны қарсы алды, ал олардың ұшқыштары ұшақтың қандай екенін сұрады. Оларға Bell X-5 ұшағы туралы айтылды, оның құрылысы осыған ұқсас еді. Жобалау және ұшу бағалаулары аяқталғаннан кейін ұшақ қайтадан бөлшектелді және бастапқы түсімен Югославияға қайта жіберілді.
A single Yak 23 was acquired by US intelligence via Yugoslavia in November 1953. The aircraft was a Romanian Yak 23 flown by Mihail Diaconu who had defected with it. The aircraft arrived disassembled and was shipped to the U. S. Air Force Test and Evaluation Center at Wright Field near Dayton, Ohio. It was reassembled and made operational for several test flights, during which time it was disguised with U. S. markings. Efforts were made to keep the aircraft's identity secret and it was flown only in the early morning. On one occasion it was passed on the runway by a formation of F 86 Sabres whose pilots inquired as to the plane's identity. A story was conceived that the aircraft was a Bell X 5, which had a similar layout. At the completion of design and flight evaluations the aircraft was again disassembled and shipped quietly back to Yugoslavia in its original paint scheme.
Жазбалар
1957 жылы 21 қыркүйекте поляк ұшқышы Анджей Абламович SP GLK азаматтық белгісі бар ЯК-23 ұшағымен өзінің салмақ класында екі FAI әлемдік рекордын орнатты: 119 секундта 3000 метрге (9843 фут, 25,21 м/с) және 197 секундта 6000 метрге (19685 фут, 30,45 м/с) көтерілді. Бұл ұшақ 1961 жылы пайдаланудан алынды.
On September 21, 1957, the Polish pilot Andrzej Abłamowicz set two FAI world records in the Yak 23 with civilian markings SP GLK, in its weight class, climbing to 3,000 m (9,843 ft) in 119 seconds (4,962.6 ft/min, 25,21 m/s) and to 6,000 m (19,685 ft) in 197 seconds (5,995.4 ft/min, 30,45 m/s). This plane was withdrawn in 1961.
Нұсқалар
ЯК-23: Жауынгерлік нұсқа, сериялық түрде өндірілген. Як-23УТИ: Ұзын фюзеляжы және жеңіл қару-жарағы бар екі орындық оқу нұсқасы, үш данасы жасалған. Як-23DC: Румынияда құрастырылған екі орындық оқу нұсқасы. 1956 жылы АСАМ Пипера компаниясы төрт Як-23 бір орындық ұшағын өзгертіп, қайта жарақтандырды, олардың екеуі Болгария Әскери-әуе күштеріне тиесілі болды. S 101: Чехословакиялық белгілеу.
Yak 23: Fighter version, serial built. Yak 23UTI: Two seat training version with longer fuselage and lighter armament, three built. Yak 23DC: Romanian built two seat training version. Four Yak 23 single seaters were converted in 1956 by ASAM Pipera, two of them belonging to the Bulgarian AF. S 101: Czechoslovak designation.