Кіріспе

Яковлев Як 23 (Яковлев Як 23; USAF/DoD есептік атауы Type 28, НАТО есептік атауы Flora) – түзу қанатты ерте совет реактивтік истребителі. Ол 1940-жылдардың соңында Як-17 ұшағынан дамытылды және британдық қозғалтқыштың кері инженерлік көшірмесін пайдаланды. МиГ-15-ке қарағанда нашар өнімділігі болғандықтан, көптеп өндірілмеді. Көптеген Як-23 Варшава шартының елдеріне экспортталды және 1950-ші жылдардың көп бөлігінде пайдалануда болды, алайда кейбіреулері одан кейін де он жыл бойы қолданылды.

Даму және сипаттама

1947 жылғы 11 наурызда Халық комиссарлары кеңесі бірнеше жобалау бюроларына (ОКБ), соның ішінде Александр Яковлевке, британдық Rolls Royce Nene немесе Rolls Royce Derwent турбореактивті қозғалтқышымен жабдықталатын бір орындық, тік қанатты реактивті ұшақты әзірлеуді тапсырды. Ұшақтың теңіз деңгейіндегі ең жоғары жылдамдығы және белгілі бір биіктіктегі жылдамдығы болуы керек еді. Ол 3,5 минут немесе одан аз уақыт ішінде сол биіктікке көтерілуге және кеміндегі ең жоғары қашықтығы болуы тиіс еді. Александр Яковлев Министрліктің тапсырысына сәйкес екі жобаны – Яковлев ЯК-25 және жеңіл, маневрлі ұшақты (ЯК-23) әзірлеуді шешті. Яковлевтің шешімі тәуекелді болды, себебі ол мемлекеттік қаражатты рұқсатсыз пайдалану ретінде қарастырылуы мүмкін еді, егер ашылса, Яковлев көп қиындыққа тап болар еді. Тәуекелді азайту үшін жаңа ұшақ бұрынғы Як-17 ұшағы сияқты "под және бум" компоновкасын пайдаланды, бірақ металл фюзеляжы жартылай монокок конструкциясы ретінде қайта жобаланды, бір орындық, қысымдалмаған кабинасы және тамшы тәрізді кабинасы қанаттың артқы жиегінің үстінде орналастырылды. Бұл сәйкессіздік емес, бұл сонымен қатар центробегтік ағыны бар Климов РД-500 қозғалтқышының шығару тесігінің үстінде де орналасқан, бұл Derwent V-тің лицензиясыз көшірмесі еді. Үш дөңгелекті қондырғымен жабдықталған, негізгі қондырғы фюзеляжға қарай, ал алдыңғы қондырғы алға қарай жиырылды. Як-17 ұшағындағыдай емес, Як-23 ұшағының алдыңғы қондырғы жиырылғанда фюзеляжбен тегіс болды. Екі тіректі, ламинарлық ағынды қанат фюзеляждың ортасына орнатылды. Ол жақсылатылған клапандармен және элеронмен жабдықталған және 3° 30' диэдралға ие болды. Көлденең стабилизаторлар 5° диэдралға ие болды. Ұшқыш оқтан қорғалған алдыңғы әйнек және катапульталық креслоның брондалған арқасымен қорғалды. ЯК-23 ұшағының фюзеляжында 5 жанармай бакі бар, олардың жалпы сыйымдылығы жанармайға дейін жетеді. Сонымен қатар, қанат ұштарының астына екі құйма бак орнатуға болады. Ұшақ екі Нюделман-Рихтер NR-23 автокөлігімен қаруланған, әрқайсысы 90 оқтан тұрады. Екі прототип және статикалық сынақ корпусы тапсырылды және ұшақ алғаш рет 8 шілдеде ұшты, Кеңес Одағының Батыры, подполковник Михаил Иванов басқарды. Өндірушінің ұшу сынақтарына қатысып жатқанда, алғашқы прототип 3 тамызда Тушино әуе алаңындағы әскери шеруге қатысты. Яковлев ОКБ 24 қыркүйекте сынақтарды аяқтады және 22 қазанда екінші прототипті мемлекеттік қабылдау сынақтарына тапсырды. Як-23 сериялық өндіріске қабылданғанымен, ауыр элерон және руль күштері, кабинаның қысымдалмауы және жылыту және желдетудің болмауы, ұшқыштың қорғанысы және қаруланудың әлсіздігі сынға ілікті. Сынақ пилоттары оны жоғары маневрлі, жақсы үдеу және жоғары жылдамдық және салмақ арақатынасының арқасында ұшу және көтерілу қабілетіне ие деп мақтады. Екінші прототип кейіннен осы мәселелердің кейбірін шешу үшін өзгертілді және 1948 жылы сәтті сынақтан өтті.

Пайдалану тарихы

Бірінші ұшақ 1949 жылғы қазан айында Тбилисидегі зауытта шығарылды. 1949 жылдың соңында олар Кеңес Әуе күштерінің қатарына қосылды. ЯК-23 советтік қызметте күрделілігі жоғары және өнімділігі артық МиГ-15 ұшағымен тез алмастырылды. Барлығы 1951 жылы өндіріс тоқтағанға дейін 316 Як-23 ұшағы салынды. Жауынгерлік ұшақтан басқа, Як-23 ұшағының екі оқу-жаттығу нұсқасы шағын санымен жасалды. Оқушының алдында инструктор отыратын ерекше орналасымы бар екі орындық Yak 23UTI оқу-жаттығу ұшағы және Румынияда шығарылған Yak 23DC оқу-жаттығу ұшағы. Як-23 ұшақтары Чехословакияға (1949 жылдан бастап 20 дана, S 101 деп аталды), Болгарияға (1949 жылдан бастап), Польшаға (1950 жылдан бастап шамамен 100 дана), Румынияға (1951 жылдан бастап 62 дана) экспортталды. Польша мен Чехословакия ұшақтарға лицензия алды, бірақ оның орнына артық МиГ-15 ұшағын салды. Як-23 ұшақтары 1950 жылдардың соңында қызметтен алынды, Румыниядан басқа, олар 1960 жылға дейін қолданылды. 1952 жылғы 28 қазан күні түнде майор Думитру Балаур басқарған румындық Як-23 советтік Ильюшин Ил-28 ұшағын сәтті тоқтатты. Радармен жерден бақыланған Ил-28 ұшағы Янка әуежайынан ұшырылған Як-23 истребителімен екінші рет Румыния әуе кеңістігіне кіргеннен кейін тоқтатылды. Бомбалаушы румын ұшқышының нұсқауларын орындаудан бас тартқандықтан, истребитель оны түсіру үшін жақындасып, бірақ базаға қайта шақырылды. Бұл Румыния Әуе күштері жүргізген алғашқы тоқтату миссиясы болды.

АҚШ-тағы сынақтар

1953 жылы қарашада АҚШ барлау қызметі Югославия арқылы бір ЯК-23 ұшағын алды. Ұшақ румындық Як-23 болды, оны Михаил Диаконоу басқарды, ол осы ұшақпен бірге елден қашып кеткен еді. Ұшақ бөлшектелген күйде жеткізілді және Огайо штатының Дейтон қаласына жақын орналасқан Райт-Филдтегі АҚШ Әуе күштерінің сынақ және бағалау орталығына жіберілді. Ол қайта құрастырылып, бірнеше сынақ ұшу үшін қолданысқа берілді, сол кезде ол АҚШ таңбаларымен жасырылды. Ұшақтың кім екенін жасыруға тырысты, сондықтан ол тек таңертеңгі сағаттарда ғана ұшырылды. Бір күні ұшу-қону жолағында F-86 Sabre ұшақтары тобы оны қарсы алды, ал олардың ұшқыштары ұшақтың қандай екенін сұрады. Оларға Bell X-5 ұшағы туралы айтылды, оның құрылысы осыған ұқсас еді. Жобалау және ұшу бағалаулары аяқталғаннан кейін ұшақ қайтадан бөлшектелді және бастапқы түсімен Югославияға қайта жіберілді.

Жазбалар

1957 жылы 21 қыркүйекте поляк ұшқышы Анджей Абламович SP GLK азаматтық белгісі бар ЯК-23 ұшағымен өзінің салмақ класында екі FAI әлемдік рекордын орнатты: 119 секундта 3000 метрге (9843 фут, 25,21 м/с) және 197 секундта 6000 метрге (19685 фут, 30,45 м/с) көтерілді. Бұл ұшақ 1961 жылы пайдаланудан алынды.

Нұсқалар

ЯК-23: Жауынгерлік нұсқа, сериялық түрде өндірілген. Як-23УТИ: Ұзын фюзеляжы және жеңіл қару-жарағы бар екі орындық оқу нұсқасы, үш данасы жасалған. Як-23DC: Румынияда құрастырылған екі орындық оқу нұсқасы. 1956 жылы АСАМ Пипера компаниясы төрт Як-23 бір орындық ұшағын өзгертіп, қайта жарақтандырды, олардың екеуі Болгария Әскери-әуе күштеріне тиесілі болды. S 101: Чехословакиялық белгілеу.