Кіріспе
Венгрияның ұлттық елтаңбасы (Magyarország címere) 1990 жылғы 3 шілдеде коммунистік үкіметтің құлауынан кейін қабылданды. Бұл елтаңба бұрын да қолданылған, кейде Венгрияның қасиетті тәжімен, ал кейде үлкен, күрделі елтаңбаның бір бөлігі ретінде пайдаланылған. Оның элементтері орта ғасырларға дейін жетеді. Елтаңбаның қалқаны екі бөлікке бөлінген:
Оң жағында (елтаңба ұстаған адамның көзқарасынан оң жақ, көрушінің көзқарасынан сол жақ) Арпад жолақтары – төрт қызыл және төрт күміс жолақтан тұрады. Дәстүр бойынша күміс жолақтар төрт өзенді: Дунай, Тиса, Драва және Сава символдайды. Сол жағында (елтаңба ұстаған адамның көзқарасынан сол жақ, көрушінің көзқарасынан оң жақ) кішкентай алтын тәждің ішінде орналасқан күміс қос айқыш бейнеленген. Бұл тәж үш жасыл төбенің ортасына қойылған, ол Татра, Матра және Фатра тауларының сілемдерін көрсетеді. Елтаңбаның үстінде Венгрияның әулие Стефанның (Стефан I, Иштван кіралы) қасиетті тәжі орналасқан, ол бүгінде Будапешттегі Парламент ғимаратында (Оршагаз) сақтаулы тұр.
The coat of arms of Hungary (Magyarország címere) was adopted on 3 July 1990, after the end of communist rule. The arms have been used before, both with and without the Holy Crown of Hungary, sometimes as part of a larger, more complex coat of arms, and its elements date back to the Middle Ages. The shield is split into two parts:
The dexter (the right side from the bearer's perspective, the left side from the viewer's) features the so called Árpád stripes, four Gules (red) and four Argent (silver) stripes. Traditionally, the silver stripes represent four rivers: Duna (Danube), Tisza, Dráva, and Száva. The sinister (the left side from the bearer's perspective, the right side from the viewer's) consists of an Argent (silver) double cross on Gules (red) base, situated inside a small Or (golden) crown, the crown is placed on the middle heap of three Vert (green) hills, representing the mountain ranges (trimount) Tátra, Mátra, and Fátra. Atop the shield rests the Holy Crown of St. Stephen (Stephen I of Hungary, István király), a crown that remains in the Parliament building (Országház) in Budapest today.
Венгрия Корольдігі
Тоғызыншы және оныншы ғасырдың басындағы ең көп таралған мотивтер – гриф, қасқыр және едік – кейінірек венгр иконографиясы мен геральдикалық символизмінде сирек кездеседі. Алайда, шамандық аңыздарда жерді жер астымен және аспанмен байланыстыратын өмір ағашына сүйенген бүркіт немесе Турул билеуші үйдің құрылғысы ретінде ұзақ сақталды. 15 ғасырдағы Ингерам кодексі Венгрияның гербін бейнелейді. Бела III – алғашқы қос крест гербі. Ол бұрыннан монеталарда кездесетін. Қызыл және ақ жолақтар Арпад әулетінің геральдикалық символы болды, алғаш рет 1202 жылы Эмерик мөрлерінің бірінде қолданылды. Бұл 1202 жылғы Эмериктің алтын бұйрығында қолданылған герб. Онда тоғыз арыстан бейнеленген. 1222 жылғы Андрей II шығарған алтын бұйрықта жолақтарда жеті арыстан бар. Степан V-нің гербі – барлық жағынан көк және қара сызықтармен шектелген қисық қызыл үшбұрыш. Төменде қызыл өрісте үш қабатты дөңгелек орналасқан, одан күміс қос крест көтеріледі. Оның төменгі жағында жасыл гүл шоғыры бар. Андрей III өзінің гербі ретінде қисық жағы бар, күміс және қара шеңберлі қызыл үшбұрышты қалқанды қолданды. Ортасында күміс қос крест, ал төменгі жағында жасыл гүл шоғыры және үшкір түбі бар. Сол жақтағы жоғарғы жағында күміс жарты ай, ал сол жақта күміс алты бұрышты жұлдыз бейнеленген. Венцлав III мөрінде тримонтпен қарапайым қос крест көрсетілген. Арпад әулетінің жойылуымен және Анжуиндердің билікке келуімен, олар өздерінің заңдылығын және бұрынғы патша әулетімен аналық байланысын Арпадтардың гербі – қызыл және ақ жолақтарды қолдану арқылы көрсеткісі келді. Карл I бұл гербті Анжуиндердің лилияларымен біріктірді. Матиас патшаның ұлы гербі. Ортасында Матиас Корвиннің жеке гербі (төрт бөлікке бөлінген: 1. Венгрияның екі жолақты кресі, 2. Арпад әулеті, 3. Богемия және 4. Хуньяди әулеті) және оның әйелі Беатриче Неаполидің гербі (төрт бөлікке бөлінген: 1. және 4. Арпад әулеті – Францияның ежелгі гербі – Иерусалим гербі; 2. және 3. Арагон), олардың үстінде патшалық тәж. Сыртқы шетінде әртүрлі елдердің гербтері орналасқан, жоғарыдан сағат тілімен басталады: Богемия, Люксембург, Төменгі Лузатия, Моравия, Австрия, Галиция-Волынь, Силезия, Далмация-Хорватия, Бештерце округі. Людовик I Венгрияның Арпадтардың қызыл және ақ жолақтарын тримонттағы қос крестпен біріктірді. Бұл дизайнды Джон Заполья да қолданды, оның отбасылық гербі кішірек герб ретінде бейнеленген. Екі герб 15 ғасырда жиі қатар көрсетілген. Олардың бірігуі, оң жағында жолақтармен және сол жағында тримонттағы крестпен, алғаш рет Владислав I тұсында монеталарда пайда болды, кейіннен Матиас Корвиннің монеталарында да қолданылды. Гербтің үстіндегі тәж де Владислав I тұсында пайда болды. Алғашында бұл тек қарапайым диадема болған, бірақ 1464 жылғы Матиас Корвиннің мөрінде ол Венгрияның қасиетті тәжіне көбірек ұқсады. Гербтің қазіргі нұсқасы 17 ғасырдың басында Маттиас II тұсында қалыптасты. Мария Терезия тұсында оның қолданылуы жүйелі болды. 1848 жылғы Мажарстан төңкерісі кезінде, 1849 жылдың 14 сәуірінде Габсбург әулетінің тақтан түсуінен кейін, қасиетті тәж гербтен алынып тасталды. Қалған кіші гербті әдетте Венгрияның регент-президенті Лайош Коссуттың есімімен «Коссут гербі» (Kossuth címer) деп атайды (аты айтқандай, бұл Коссут әулетінің гербі емес). Үлкен гербте лавр гүлшоғыры тәждің орнына қойылды, орталық бөлікте де, қалқанның үстінде де. Келесі ғасырларда Венгрияның гербі күрделіленіп, Киелі Стефанның Тажының құрамына кіретін аумақтардың гербтерін қамтыды: Хорватия, Далмация, Славония және Босния, бірақ «кіші герб» әрқашан орталық бөлік болып қала берді. (Күрделірек гербтер «орта» және «үлкен» гербтер деп аталды.) Жақын суретте 1867 жылғы Австро-Венгрия келісімінен бастап Бірінші дүниежүзілік соғыстың (1918) соңына дейін ресми қолданыста болған (кейбір өзгерістермен) орта герб көрсетілген. Сыртқы бөліктер (сол жақтан жоғарыға қарай сағат тіліне қарсы) Далмация, Славония, Босния (1915 жылы қосылған), Фиуме, Трансильвания және Хорватия гербтері. Венгрия Габсбург монархиясының құрамына кірген кезде герб монархияның гербінің бөлігі болды, бірақ кейіннен маңызсыз болды және Иосиф II тұсында – тіпті қасиетті тәжді кимеген – ол монеталардан алынып тасталды. 1915 жылдан 1918 жылға дейін қолданылды. Революция басылғаннан кейін, 1867 жылғы Австро-Венгрия келісіміне дейін Венгрия гербі қайта қолданылмады, сол кезде тәжі бар кіші герб қайтадан күрделі гербтің бөлігі болды, жоғарыда көрсетілген орта гербке ұқсас. Венгрия гербі сонымен қатар Австрия-Венгрияның біріктірілген гербінің бөлігі болды.
ХХ ғасырдағы өзгерістер
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Бірінші Венгрия Республикасы тұсында жаңа елтаңба енгізілді. Жаңа елтаңба «кішкентай гербке» ұқсас болды, тек монархиялық элементтері республикалық көрініс беру үшін алынып тасталды. 1919 жылы Венгрия Кеңестер Республикасы дәстүрлі елтаңбаны толығымен жойды және ресми құжаттарда коммунистік бес қырлы қызыл жұлдызды пайдаланды. Коммунистер жеңілгеннен кейін Коссут елтаңбасы қысқа мерзімге қолданылды. Патшалықты қалпына келтіргеннен кейін, кішкентай герб (Киелі тәж және екі періште) 1938 жылғы Бірінші Вена шешіміне дейін ресми болып саналды, содан кейін үкімет 1915 жылғы елтаңбаны ресми түрде қайта қолдана бастады. 1944–1945 жылдары нацистік Германияның Венгрияны басып алуы кезінде, Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында фашистік Жебелі крест партиясы құрған марионеттік үкімет оған «H» әрпін (Hungaria үшін) және Жебелі крест символын қосты. Венгриядағы нацистік Германияның әскері Қызыл Армиядан жеңілгеннен кейін, Кеңес әскерлерінің басып алуы басталды, нәтижесінде Венгрияда коммунистік үкімет құрылды. 1946–1949 жылдары Коссут стиліндегі елтаңба қолданылды, содан кейін Венгрия Халық Республикасы социалистік геральдикаға сәйкес жаңа мемлекеттік елтаңбаны енгізді, оның құрылымы КСРО құрылымына ұқсас болды. 1956 жылғы төңкеріс кезінде «Коссут» гербі қайта қолданылды. Ескі киножурналдарда Будапешт көшелерінде кеңес басқынына қарсы күрескен көптеген төңкерілген танктердің мұнараларына боялған Коссут белгісін көруге болады. Бұл төңкеріс Кеңес әскерімен тез басып тасталғанмен, жаңа коммунистік үкімет 1949–1956 жылдардағы елтаңбаны қайта енгізбеді, сондықтан бұл елтаңба шамамен бір жыл бойы қолданылды. 1957 жылдың соңында жаңа герб жасалды, ол дәстүрлі геральдикалық гербті (венгрлік қызыл-ақ-жасыл үш түсті) социалистік геральдиканың гүлшоғыры мен қызыл жұлдызының шеңберіне енгізді. 1990 жылы қазіргі елтаңба қабылданғаннан кейін оның қолданылуы тоқтатылды. 1990 жылдан бері тарихи тәжді кішкентай герб Венгрияның ресми символы болып табылады. Алғашқы демократиялық сайланған парламентте елтаңбадағы Киелі тәждің бейнесі туралы көп пікірталас болды. Либералды оппозициялық партия (Азаттық демократиялық одақ, SZDSZ) Коссут стиліндегі «республикалық» нұсқасын ұсынды, бірақ консервативті үкімет тарихи, тәжді нұсқаны қолдады.
Құрметтер
1946 жылдың мамыр және маусым айларында Венгрияның елтаңбасы бейнеленген сегіз марка шығарылды. Бұл – инфляциялық шығарылым. Сонымен қатар, 1946 жылдың мамыр және маусым айларында қару-жарақ және пошта мүйізі бейнеленген он төрт маркадан тұратын жиынтық шығарылды; бұл да инфляциялық шығарылым. 1948 жылдың 15 наурызында Венгрияның тәуелсіздік үшін күресінің басталуының жүз жылдығына арналған сериядан төрт естелік марка шығарылды. 1949 жылдың 20 тамызында Венгрия Халық Республикасының Конституциясы қабылдалған кезде Венгрияның елтаңбасы бейнеленген үш марка шығарылды. 1958 жылдың 23 мамырында конституцияға түзетулер енгізген заңның бірінші жылдығына арналған үш марка шығарылды. 1941–1945 жылдар аралығында әртүрлі номиналдағы, су таңбалары және қағаздан 44 төлемге тиіс марка шығарылды. Басқа да бірнеше маркалар шығарылды.