Эрик Сатидің "Сократ" шығармасы: дауыс пен фортепианоға (немесе оркестрге) арналған музыкалық туынды. Платон диалогтарынан алынған мәтін негізінде жазылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сократ – Эрик Сатидің дауыс пен фортепиано (немесе кішкентай оркестр) үшін жазылған шығармасы. Алғаш рет 1919 жылы дауыс пен фортепианоға арнап басылған, ал 1920 жылы басқа баспагер осы шығарманы "өзгертіліп, түзетілген" күйінде қайта жариялады. Шығарманың кішкентай оркестр мен дауысқа арналған үшінші нұсқасы да бар, алайда оның қолжазбасы жоғалып, қазір тек баспа түрінде ғана қолжетімді. Мәтін Виктор Кузеннің Платонның әңгімелерін аударған үзінділерінен құралған, барлық таңдалған мәтіндер Сократқа қатысты.
Composition by Erik Satie
Socrate is a work for voice and piano (or small orchestra) by Erik Satie. First published in 1919 for voice and piano, in 1920 a different publisher reissued the piece "revised and corrected". A third version of the work exists, for small orchestra and voice, for which the manuscript has disappeared and which is available now only in print. The text is composed of excerpts of Victor Cousin's translation of Plato's dialogues, all of the chosen texts referring to Socrates.
Комиссия құрамы
Бұл жұмысты 1916 жылғы қазан айында принцесса Эдмонд де Полиньяк тапсырыс берген. Принцесса әйелдердің дауыстарын пайдалану керектігін қадағалаған: бастапқыда Сати принцессаның және/немесе оның (әйел) достарының ежелгі грек философтарының мәтіндерін оқып беретін қойылымға қосымша музыка жазады деп жоспарланған. Бірақ Сати мелодрамалық қойылымдарды жақтырмағандықтан, бұл идеядан бас тартылып, мәтін көбінесе декламация түрінде оқылатын болды. Дегенмен, тек әйелдердің дауыстарын ғана қолдану (ерлер арасында болған диалогтардың мәтіндері үшін) талабы сақталды. Сати «Сократты» 1917 жылдың қаңтарынан 1918 жылдың көктеміне дейін жазды және сол жылдың қазан айында оркестрлік партитураны қайта жөндеді. Композициямен жұмыс істеген алғашқы айларда ол оны «Ви де Сократ» деп атады. 1917 жылы Сатиге оның жіберген ұятты хатына байланысты сот ісі кедергі келтірді, бұл оның түрмеге түсуіне әкелуі мүмкін еді. 1918 жылдың басында принцесса қаржылық көмек көрсету арқылы бұл қауіптің алдын алды, содан кейін Сати үрейсіз жұмыс істей алды.
The work was commissioned by Princess Edmond de Polignac in October 1916. The Princess had specified that female voices should be used: originally the idea had been that Satie would write incidental music to a performance where the Princess and/or some of her (female) friends would read aloud texts of the ancient Greek philosophers. As Satie, after all, was not so much in favour of melodrama like settings, that idea was abandoned, and the text would be sung — be it in a more or less reciting way. However, the specification remained that only female voices could be used (for texts of dialogues that were supposed to have taken place between men). Satie composed Socrate between January 1917 and the spring of 1918, with a revision of the orchestral score in October of that same year. During the first months he was working on the composition, he called it Vie de Socrate. In 1917 Satie was hampered by a lawsuit over an insulting postcard he had sent, which nearly resulted in prison time. The Princess diverted this danger by her financial intercession in the first months of 1918, after which Satie could work free of fear.
Музыка
Бұл шығарма дауыс пен оркестр үшін жазылған, бірақ дауыс пен фортепианоға арналған нұсқасы да бар. Бұл редукцияны Сати оркестрлік нұсқамен бірдей уақытта жасаған. Сатидің көрсеткісі бойынша, әртүрлі бөлімдердегі әр сөйлеуші әртүрлі әншімен (Алькибиад, Сократ, Федр, Фейдон) бейнеленуі тиіс, олардың екеуі сопрано, ал қалған екеуі меццо-сопрано. Дегенмен, барлық партиялар шамамен бір диапазонды, сондықтан туындыны бір дауыста орындауға болады, және оны жиі бір вокалист – әйел де, еркек те – орындайды және жазады. Алайда, мұндай жеке вокалдық орындаулар диалогтың әсерін азайтады (кем дегенде симфониялық драманың бірінші екі бөлімінде – үшінші бөлімінде Фейдон ғана Сократтың өлімі туралы айтады). Музыка қарапайым қайталама ырғақтармен, параллель каденциялармен және ұзақ остинатолармен сипатталады.
The piece is written for voice and orchestra, but also exists in a version for voice and piano. This reduction had been produced by Satie, concurrently with the orchestral version. Each speaker in the various sections is meant to be represented by a different singer (Alcibiades, Socrates, Phaedrus, Phaedo), according to Satie's indication two of these voices soprano, the two other mezzo sopranos. Nonetheless all parts are more or less in the same range, and the work can easily be sung by a single voice, and has often been performed and recorded by a single vocalist, female as well as male. Such single vocalist performances diminish however the effect of dialogue (at least in the two first parts of the symphonic drama – in the third part there is only Phaedo telling the story of Socrates' death). The music is characterised by simple repetitive rhythms, parallel cadences, and long ostinati.
Мәтін
Соңғы аудармалар болғанымен, Сати Платонның мәтіндерінің Виктор Кузиннің француз тіліндегі көне аудармасын ұнатты: ол оларда айқындық, қарапайымдық және әдемілік көбірек екенін сезді. «Сократ» либреттосының төмендегі аудармасы Бенджамин Джоуеттің Платонның диалогтарының аудармаларынан алынған, оларды Гутенберг жобасының веб-сайтында табуға болады. Түпнұсқа француз тіліндегі мәтінді мына жерден қарауға болады.
Although more recent translations were available, Satie preferred Victor Cousin's then antiquated French translation of Plato's texts: he found in them more clarity, simplicity and beauty. The translation of the libretto of Socrate that follows is taken from Benjamin Jowett's translations of Plato's dialogues that can be found on the Gutenberg Project website. The original French text can be found here.
Ақ түсті
Сати Сократтың ақ болуын қалағанын, ал достарына осы ақ түске қол жеткізу үшін "ақ" тағамдардан басқа ештеңе жемей, керекті көңіл-күйге келтіретінін айтады. Ол Сократтың мөлдір, түсінікті және құмарлықсыз болуын тілейді – бұл оның ұятсыз хат жазғаны үшін туған дау-жанжалға қарсы реакциясы емес пе? Ол сонымен қатар өзінің музыкасын арнаған ежелгі грек философтарының нәзік адамгершілігін де құрметтейді.
Satie described he meant Socrate to be white, and mentions to his friends that for achieving that whiteness, he gets himself into the right mood by eating nothing other than "white" foods. He wants Socrate to be transparent, lucid, and unimpassioned – not so surprising as counter reaction to the turmoil that came over him for writing an offensive postcard. He also appreciated the fragile humanity of the ancient Greek philosophers to which he was devoting his music.
Алғашқы қойылымдар
Жұмыстың кейбір бөліктерінің алғашқы (жеке) орындалуы 1918 жылы сәуірде композитор фортепианода орындағанда, ал Джейн Батори барлық партияларды орындағанда, Принцесса де Полиньяк сарайларында өтті. Фортепиано нұсқасының көптеген қойылымдары, қоғамдық және жеке, өткізілді, олардың ішінде Андре Жид, Джеймс Джойс және Поль Валери де болды. Вокалдық партия (бұл фортепиано нұсқасы) 1919 жылдың соңынан бастап баспа түрінде қолжетімді болды. Гертруда Стайн Виржил Томсонның фортепианода Сократ музыкасын орындағанын естіп, Сатидің жанкүйеріне айналды деседі. 1920 жылдың маусым айында оркестрлік нұсқаның алғашқы қоғамдық орындалуы болды. Көрермендер бұл Сатидің жаңа музыкалық әзілі деп ойлап, күлді – Сати осы мінез-құлықтан түсініксіздік сезімде болды. Оркестрлік нұсқа Сатидің қайтысынан кейін көптеген жылдар өткен соң ғана басылды.
The first (private) performance of parts of the work had taken place in April 1918 with the composer at the piano and Jane Bathori singing (all the parts), in the salons of the Princess de Polignac. Several more performances of the piano version were held, public as well as private, amongst others André Gide, James Joyce and Paul Valéry attending. The vocal score (this is the piano version) was available in print from the end of 1919 on. It is said Gertrude Stein became an admirer of Satie hearing Virgil Thomson perform the Socrate music on his piano. In June 1920 the first public performance of the orchestral version was presented. The public thought it was hearing a new musical joke by Satie, and laughed – Satie felt misunderstood by that behavior. The orchestral version was not printed until several decades after Satie's death.
Музыка, театр және өнер тарихындағы қабылдау
Алғашқы қойылым кезінде сыншылардың пікірін жинақтағанда, Ханлон: «Сыншылардың аз ғана бөлігі осы батыл эстетикалық тәсілді жоғары бағалады, бірақ көпшілігі бұл – музыкалық кедейлік түрі екенін айтты» дейді. 1936 жылы Виржил Томсон Александр Кальдерден «Сократ» операсы үшін сахна безендіруін жасауды өтінді. «Нью-Йорк Таймс» газетінің сыншысы Роберт Шаттук 1977 жылғы Александр Кальдерге арналған ұлттық құрмет көрсету шарасын былай сипаттады: «Мен әрқашан «Сократ» өзін толыққанды толтырмайтын кеңістік жасайды деген сезіммен кететінмін. Әрине, осы жерде Кальдердің рөлі ерекше: оған 1936 жылы «Сократ» үшін декорация жасау тапсырылды». 1936 жылы Александр Кальдер жасаған жылжымалы декорациясымен «Сократ» операсының американдық тұңғыш көрсетілісі Уодсворт Афинеумда өтті. Содан кейін опера Колорадо Спрингс көркемсурет орталығының ашылу аптасында көрсетілді. Джон Кейдж 1944 жылы Мерс Каннингхэмнің «Идилликалық ән» биі үшін «Сократ» операсының музыкасын екі фортепианоға аударды. Кейіннен «Екінші қол» атты тағы бір би Сатидің «Сократ» операсына негізделді. 1969 жылы «Éditions Max Eschig» орындау құқығын бермеген кезде, Кейдж бірдей ырғақты құрылымды пайдаланып «Cheap Imitation» шығарды. 2015 жылы, Сати қайтыс болғаннан кейін 90 жыл өткен соң, Кейдждің 1944 жылғы нұсқасын Алексей Любимов пен Слава Попругин «Paris joyeux & triste» CD-сі үшін орындады. Бельгиялық суретші Ян Кокс (1919–1980) Сократтың өлімі тақырыбында екі картина жасады (1952 және 1979 жылдары, өзіне қол жұмсаған жылға дейін). Екі картина да Сатидің «Сократ» операсына сілтеме жасайды: біріне Сатидің «Сократ» операсының нотасының бөліктері жабыстырылған, ал екіншісінде Платонның Кузен аудармасының цитаталары жазылған. Марк Моррис 1983 жылы «Сократ» операсының үшінші бөлімі – «Сократтың өліміне» Роберт Бордоның сахналық дизайнымен би қойды. Кейін Моррис операның барлық бөлімін хореографиялады, ол 2010 жылы тұңғыш рет көрсетілді (костюмдерді Мартин Паклединаз, жарық дизайны мен декорациясын Майкл Чибовски жасады).
Summarising the critical reception at the time of the first performance, Hanlon states that "A small minority of critics praised this audacious aesthetic approach, however, the consensus was that it represented a form of musical impoverishment". In 1936 Virgil Thomson asked Alexander Calder to create a stage set for Socrate. New York Times critic Robert Shattuck described the 1977 National Tribute to Alexander Calder performance, “I have always gone away with the feeling that Socrate creates a large space that it does not itself completely fill Here, of course, is where Calder comes in: He was commissioned to do sets for Socrate in 1936.” In 1936 the American premiere of Socrate, with a mobile set by Alexander Calder was held at the Wadsworth Atheneum. The work then traveled to the Colorado Springs Fine Arts Center for the opening week of the FAC. John Cage transcribed the music of Socrate for two pianos in 1944 for Merce Cunningham's dance, titled Idyllic Song. A later dance, Second Hand, was also based on Satie's Socrate. When in 1969 Éditions Max Eschig refused performing rights, Cage made Cheap Imitation, based on an identical rhythmic structure. In 2015, ninety years after Satie's death, Cage's 1944 setting was performed by Alexei Lubimov and Slava Poprugin for the CD Paris joyeux & triste. The Belgian painter Jan Cox (1919–1980) made two paintings on the theme of the death of Socrates (1952 and 1979, a year before his suicide), both paintings referring to Satie's Socrate: pieces of the printed score of Satie's Socrate were glued on one of these paintings; the other has quotes of Cousin's translation of Plato on the frame. Mark Morris created a dance in 1983 to the third section of Socrate, The Death of Socrates with a set design by Robert Bordo. Morris later choreographed the entire work, which premiered in 2010 (costume design by Martin Pakledinaz, lighting design and decor by Michael Chybowski).
Жазбалар
Бұл (тастап кетілген) веб-бет Сократтың жазбаларына шолу жасайды, 21 ғасырдың басына дейін: https://web.archive.org/web/20050406001920/http://hem.passagen.se/satie/db/socrate.htm
This (abandoned) webpage gives an overview of recordings of Socrate up to the early 21st century: https://web. archive. org/web/20050406001920/http://hem. passagen. se/satie/db/socrate. htm
2015 жылы жазылған және 2016 жылы Winter & Winter CD лейблінде жарық көрген: Барбара Ханниган, сопрано, және Рейнберт де Лиу, фортепиано – Сатидің әуендерімен Сократ. Сондай-ақ, Youtube-та Барбара Ханниган Сократты іздеңіз. 1954 жылы жазылған оркестрлік нұсқасы, INA [Француз ұлттық аудиовизуалды институты] "memoire vivre" CD сериясында қолжетімді [Suzanne Danco No. 2]: Сузанна Данко, сопрано, Римнің симфониялық оркестрі, Дариус Мильхо басқаруымен. Сондай-ақ, YouTube-та Сузанна Данко Сократты іздеңіз.
Recorded in 2015 and released in 2016 on the Winter & Winter CD label: Barbara Hannigan, soprano, and Reinbert de Leeuw, piano Socrate with melodies by Satie. Also search Barbara Hannigan Socrate on Youtube. Orchestral version recorded in 1954, available in the INA [French Institut national de l'audiovisuel] "memoire vivre" series of CDs [Suzanne Danco No. 2]: Suzanne Danco, soprano, Symphonic Orchestra of Rome of the RAI conducted by Darius Milhaud. Also search Suzanne Danco Socrate on YouTube.