Кіріспе

Өте қауіпті химиялық заттардың процестік қауіпсіздігін басқару – АҚШ Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау басқармасының (OSHA) қабылдаған ережесі. Ол, белгіленген шектен жоғары мөлшерде қауіпті материалдарды пайдаланатын, сақтайтын, өндіретін, тасымалдайтын немесе ішкі аумақта жылжытатын объектілер үшін процестік қауіпсіздікті басқару (PSM) бағдарламасын анықтайды және реттейді. Осы ережеге қатысты компаниялар әдетте, осы ережеге сәйкес процестік қауіпсіздікті басқару жүйесін құрастырып, оны өздерінің қауіпсіздікті басқару жүйесіне енгізеді. АҚШ-тан тыс компаниялар өздерінің қызметінде OSHA ережелерін ерікті түрде қолдануды жиі таңдайды. PSM ережесі – 1984 жылғы Бхопал апатынан кейін басталған, қауіпті материалдарды сақтау және/немесе өңдеу объектілерін жан-жақты реттеуге бағытталған жұмыстың нәтижесі. Бұл ереже OSHA-ның 1992 жылы "Таза ауа туралы" заңға 1990 жылы енгізілген өзгерістердегі талаптарды орындау мақсатында жарияланды. EPA да 1996 жылы осыған ұқсас және толықтыратын ережемен келді. Американдық химиялық инженерлер институтының (AIChE) Химиялық процестердің қауіпсіздігі орталығы (CCPS) OSHA талаптарына сай және олардан асып түсетін PSM жүйелерін құру бойынша нұсқаулар жариялайды. Бұған, мысалы, процестік қауіпсіздіктің құжаттамасын жасау және процестік қауіпсіздікті басқару жүйелерін іске асыру жөніндегі нұсқаулар кіреді.

Қызметкерлердің қатысуы

PSM талаптарына сәйкес, жұмыс берушілер қызметкерлермен және олардың өкілдерімен процестердің қауіп-қатерлерін талдауды жүргізу және дамыту, сондай-ақ процестерді басқарудың басқа да элементтерін әзірлеу мәселелері бойынша кеңесуге міндетті. Олар қызметкерлерге және олардың өкілдеріне процестердің қауіп-қатерлерін талдау нәтижелеріне және стандартта көзделген барлық басқа да қажетті ақпаратқа қол жеткізу мүмкіндігін де қамтамасыз етуі керек.

Процесс қауіптілігін талдау

Процесс қауіптілігін талдау (PHA) (немесе процесс қауіптілігін бағалау) – бұл өндіріс орнатылысының қауіптіліктерін анықтау және олармен байланысты тәуекелді сапалық немесе жартылай сандық түрде бағалау процесі. PHA басшылар мен қызметкерлерге қауіпсіздікті жақсарту және қауіпті материалдардың қаламаған немесе жоспарланбаған шығарылымдарының салдарларын азайту үшін шешімдер қабылдауға көмектесетін ақпаратты ұсынады. PHA өрттердің, жарылыстардың, уытты немесе жанғыш химиялық заттардың шығарылуы және қауіпті химиялық заттардың ірі ағып кетуінің мүмкін себептері мен салдарларын талдауға бағытталған, сондай-ақ ол жабдықтарға, құралдарға, инженерлік желілерге, адам әрекеттеріне және процесске әсер ете алатын сыртқы факторларға назар аударады.

Оқыту

PSM-ге қатысты оқыту процестің нақты қауіпсіздік және денсаулыққа қатысты зиянды факторларын, авариялық жағдайлардағы іс-қимылдарды, оның ішінде тоқтатуды, сондай-ақ қызметкердің міндеттеріне қатысты басқа да қауіпсіз жұмыс тәсілдерін қамтуы тиіс. Регламент PSM-ге қатысты екі түрлі оқытуды – бастапқы және қайта оқытуды ажыратады. Оқыту туралы жазбаларды сақтау және жүргізу қажет. OSHA-ның PSM-і келісімшарт мердігерлері мен олардың қызметкерлері үшін арнайы талаптарды қарастырады, олардың басқа жұмыс берушіде жұмыс істейтін жақын маңайдағы адамдардың қауіпсіздігіне зиян келтірмеу үшін барлық шараларды қабылдауының маңыздылығын атап көрсетеді. Келісімшарт жасасушы тарап мердігердің қауіпсіздік көрсеткіштерін және бағдарламаларын алуға және бағалауға, келісімшарттық персоналды өрт, жарылыс немесе зиянды заттардың шығуы сияқты қауіптер туралы хабардар етуге, төтенше жағдайлар жоспарының тиісті ережелерін түсіндіруге, олардың міндеттерін орындауын мерзімді түрде бағалауға және келісімшарттық қызметкерлердің жарақаттары мен ауруларының тізімін жүргізуге міндетті. Келісімшарт мердігері өз қызметкерлерінің келісімшарт бойынша жұмыс істеуге қажетті біліктілігіне ие екенін қамтамасыз етуі керек, оларға тиісті нысанның процесіндегі қауіптер және төтенше жағдайлар жоспарының тиісті ережелері туралы нұсқау беруі керек, олардың оқытылғандығын және түсінгенін растауы керек, келісімшарттық қызметкерлер туралы маңызды ақпаратты есепке алуы керек және әрбір келісімшарттық қызметкердің нысанның қауіпсіздік ережелерін сақтауын қамтамасыз етуі керек. Бұл тек сұйықтықты ұстауға жауаптылар ғана емес, сонымен қатар активтердің тұтастығын басқарудың кең стратегиясына сәйкес келуі керек, оған белсенді және пассивті өрттен қорғау жүйелері, өрт және газды анықтау, авариялық қуат көздері және т.б. кіреді.

Ыстық жұмыс істеу рұқсаты

Қауіпті процестер зауыттары үшін маңызды бірнеше жұмыс қауіпсіздігі жүйелерінің ішінде OSHA-ның PSM ыстық жұмыстарға рұқсат беруді ірі процестік қауіпсіздік оқиғаларының алдын алу үшін ең маңыздысы деп есептейді. Ыстық жұмыс өрт немесе жарылысқа алып келуі мүмкін, ықтимал тұтанғыш буларды тұтандыру көзін қамтамасыз етеді. Рұқсатта, ыстық жұмыс басталғанға дейін OSHA ережелеріндегі өртке қарсы және қорғаныс талаптары орындалғаны көрсетілуі тиіс. Онда ыстық жұмыс жүргізуге рұқсат етілген күндер және ыстық жұмыс жүргізілетін объект анықталуы керек. Рұқсат, ыстық жұмыс аяқталғанға дейін сақталуы тиіс. Процеске енгізілген өзгерістер, қызметкерлердің қауіпсіздігі мен денсаулығына тигізетін әсерін толық бағалау және жұмыс процедураларына қажетті өзгерістерді анықтау үшін мұқият қарастырылуы керек. Химиялық заттарды, технологияны, жабдықтарды және процедураларды өзгертуді басқару үшін (теңдестірілген алмастырудан басқа) жазбаша процедуралар құрылып, іске асырылуы тиіс. Құжаттаманың минималды мазмұны:

Өзгерістің техникалық негізі. Өзгерістің қауіпсіздік және денсаулыққа тигізетін әсері. Жұмыс процедураларын өзгерту. Өзгеріске қажетті уақыт. Рұқсат беру талаптары. Процесті басқаратын, техникалық қызмет көрсететін және процестегі өзгерістерге байланысты жұмыс міндеттеріне әсер ететін келісімшарт қызметкерлері өзгерістер туралы хабардар етілуі және оқытылуы тиіс. Осыған сәйкес, оқиғалардың тізбегі мен себептерін анықтау үшін оқиғаларды жан-жақты ішкі тергеу OSHA-ның PSM үшін өте маңызды. Тергеу оқиға болғаннан кейін 48 сағаттан кешіктірілмей, мүмкіндігінше жылдам басталуы тиіс. OSHA тергеу тобын іріктеу және тергеу есебінің мазмұнына қойылатын талаптарды белгілейді, ол ұсынымдар түріндегі тиісті сабақтармен аяқталуы керек. Олар бақыланып, тиісінше жабылуы тиіс. Сонымен қатар, тиімді төтенше жағдайларды басқару ұйымға оқиғалар кезінде өзінің беделін сақтауға көмектеседі.

Қалыптылықты тексеру

Қақтығыстарды зерттеу сияқты, аудиттер де ұйымның процестердің қауіпсіздігін басқару жүйесінің орнында екенін және оның қатарындағы барлық деңгейде тиімді қолданылатынын бағалау үшін маңызды құрал болып табылады. Ережеде іскерлік құпиялар процестердің қауіпсіздігін басқарудың бірнеше саласындағы маңызды ақпараттың таралуын қағида бойынша шектеуі мүмкін екендігіне ерекше назар аударылады, мысалы, процестердің қауіпсіздігі туралы ақпарат, сәйкестік аудиті, операциялық процедуралар, процестердің қауіп-қатерлерін талдау, оқиғаларды зерттеу және т.б. Алайда, ереже ұйымдарға ақпаратты коммерциялық құпиямен қорғалған болса да, тиісті тараптарға беруді міндеттейді. Дегенмен, PSM жұмыс берушіге осы тұлғалардан ақпаратты жария етпеу туралы құпиялылық туралы келісімдерге қол қоюды талап етуге кедергі келтірмейді.